Critical Studies on the Quranic Exegesis

Critical Studies on the Quranic Exegesis

Rhetorical Subtleties of Ellipsis in Sūrat al-Jinn: Between Syntactic Reconstruction and a Meaning Based Reading

Document Type : Original article

Authors
Fatemeh Jamshidi 1
Farzad Dehghani 2
Nafiseh Navid 3
1 PhD student, Department of Quranic Sciences and Hadith, North Tehran Campus, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Qurʾān and Hadith Sciences, Hakim Sabzevari University, Sabzevar, Iran.
3 Assistant Professor, Department of Qurʾān and Hadith Sciences, North Tehran Campus, Islamic Azad University, Tehran, Iran.
10.22034/naghdeara.2026.564662.1369
Abstract
This article examines ellipsis (ḥadhf) in Sūrat al-Jinn as a rhetorical device and as a source of interpretive divergence among Muslim exegetes. Adopting a descriptive‑analytical method and accepting the Qurʾān’s linguistic inimitability (iʿjāz bayānī) as a theological premise (rooted in classical Islamic and Shiʿi hermeneutics), the study identifies instances of ellipsis involving the object, verb, genitive construct, subject of a nominal sentence, and the pronoun of affair. Findings reveal two competing paradigms: a “syntactic‑rhetorical” approach that reconstructs omitted elements (taqdīr) to uncover layered meanings, exemplified by Zamakhsharī and Ṭabāṭabāʾī; and a “meaning‑based reading” that accepts surface meaning as sufficient for ethical‑catechetical purposes, represented by Ḥusaynī Hamadānī and Mughnīyah. Cases analysed include Q 72:12 (ellipsis of a verb with “harabā”), Q 72:16 (ellipsis of “qul ūḥiya ilayya” via iḥtibāk), Q 72:11 (ellipsis of the genitive construct), and Q 72:13, 72:24, 72:26 (ellipsis of the subject of a nominal sentence). The study concludes that ellipsis in the Qurʾān is not a grammatical defect but a purposeful rhetorical strategy that generates legitimate interpretive pluralism, challenging commentators to balance structural analysis with ethical readability.

Highlights

1ـ    The Holy Qurʾān, Original Arabic; Also, Persian translation by Muḥammad Mahdī Fulādvand, Tehran, Daftar-e Muṭāliʿāt-e Tārīkh va Maʿārif-e Islāmī, 1376 SAH [Persian].
2ـ    Abū Ḥayyān, Muḥammad b. Yūsuf, al-Baḥr al-Muḥīṭ, Beirut, Dār al-Fikr, 1420 AH [Arabic].
3ـ    Ālūsī, Maḥmūd b. ʿAbd Allāh, Rūḥ al-Maʿānī fī Tafsīr al-Qurʾān al-ʿAẓīm wa al-Sabʿ al-Mathānī, Beirut, Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1415 AH [Arabic].
4ـ    Amīn Shīrāzī, Aḥmad b. Muḥammad ʿAlī, Āyīn-i Balāghat, Tehran, Amīr Kabīr, 1371 SAH [Persian].
5ـ    ʿAẓīmpūr, ʿAẓīm, “Ḥadhf dar Qorʾān wa Taʾthīr-e Ān dar Tarjomeh-hā-ye Fārsī”, Maqālāt va Barrasī-hā, vol. 70, serial no. 846, Dey 1380 SAH [Persian].
6ـ    Daʿās, Ḥumaydān Qāsim b. Yūnus, Iʿrāb al-Qurʾān al-Karīm, Damascus, Dār al-Munīr wa Dār al-Fārābī, 1425 AH [Arabic].
7ـ    Darwīsh, Muḥyī al-Dīn b. Aḥmad, Iʿrāb al-Qurʾān wa Bayānuh, Damascus, Dār al-Irshād, 1415 AH [Arabic].
8ـ    Faḍl Allāh, Muḥammad Ḥusayn b. Muḥammad ʿAlī, min Waḥy al-Qurʾān, Beirut, Dār al-Milāk, 1419 AH [Arabic].
9ـ    Fakhr al-Dīn al-Rāzī, Muḥammad b. ʿUmar, Mafātīḥ al-Ghayb, Beirut, Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī, 1420 AH [Arabic].
10ـ    Fayḍ Kāshānī, Muḥammad b. Murtaḍā, al-Tafsīr al-Ṣāfī, tr. ʿAqīqī Bakhshāyishī, Qom, Navīd-i Islām, 1415 AH [Persian].
11ـ    Gunābādī, Sulṭān Muḥammad b. Muḥammad Bāqir, Bayān al-Saʿādah fī Maqāmāt al-ʿIbādah, Beirut, Muʾassasat al-Aʿlamī lil-Maṭbūʿāt, 1408 AH [Arabic].
12ـ    Hādīlū, Bahman, “A stylistic approach to the technique of deletion in Sura Al-Kahf”, Stylistics Studies of the Holy Quran, vol. 3, no. 5, Summer 1403 SAH, http://doi.org/10.22034/sshq.2024.167957 [Persian].
13ـ    Ḥaqqī Barūsawī, Ismāʿīl b. Muṣṭafā, Rūḥ al-Bayān, Beirut, Dār al-Fikr, 1390 AH [Arabic].
14ـ    Hāshimī, Aḥmad b. Ibrāhīm, Jawāhir al-Balāghah fī al-Maʿānī wa al-Bayān wa al-Badīʿ, Qom, Markaz-e Mudīriyyat-e Ḥawzeh-ye ʿIlmiyyeh-ye Qom, 1379 SAH [Arabic]. 
15ـ    Ḥusaynī Hamadānī, Muḥammad Ḥusayn b. Muḥammad, Anwār-i Dirakhshān, Tehran, Kitābfurūshī Luṭfī, 1404 AH [Persian].
16ـ    Ibn ʿAṭiyyah, ʿAbd al-Ḥaqq b. Ghālib, al-Muḥarrar al-Wajīz fī Tafsīr al-Kitāb al-ʿAzīz, ed. Muḥammad Abū al-Ajfān and Muḥammad Zāhī, Beirut, Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1983 [Arabic].
17ـ    Ibn Jinnī, ʿUthmān, al-Khaṣāʾiṣ, ed. Muḥammad ʿAlī al-Najjār, Cairo, Dār al-Kutub al-Miṣriyyah, 1371 AH [Arabic].
18ـ    Ibn Sinān al-Khafājī, ʿAlī b. Muḥammad, Sirr al-Faṣāḥah, ed. ʿAbd al-Mutaʿāl al-Saʿīdī, Cairo, al-Maktabah al-ʿArabiyyah, 1953 [Arabic].
19ـ    Jurjānī, ʿAbd al-Qāhir b. ʿAbd al-Raḥmān, Asrār al-Balāghah, ed. Maḥmūd Muḥammad Shākir, Jeddah, Dār al-Madanī, 1991 [Arabic].
20ـ    Kāshānī, Fatḥ Allāh b. Aḥmad, Zubdat al-Tafāsīr, Qom, Bunyād-e Maʿārif-e Islāmī, 1423 AH [Arabic].
21ـ    Khaṭīb Qazwīnī, Muḥammad b. ʿAbd al-Raḥmān, al-Īḍāḥ fī ʿUlūm al-Balāghah, Beirut, Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, 1397 AH [Arabic].
22ـ    Marāghī, Aḥmad b. Muṣṭafā, Tafsīr al-Marāghī, Beirut, Dār Iḥyāʾ al-Turāth al-ʿArabī, 1371 AH [Arabic].
23ـ    Maydānī, Aḥmad b. Muḥammad, Majmaʿ al-Amthāl, tr. Muṣṭafā Tarāvīdah, Mashhad, Āstān-e Quds-e Raḍawī, 1366 SAH [Persian].
24ـ    Mazharī, Muḥammad Thanāʾ Allāh b. Muḥammad, al-Tafsīr al-Mazharī, ed. Ghulām Nabī Tūnisī, Lahore, Maktabat Rashīdiyyah, 1412 AH [Arabic].
25ـ    Mughnīyah, Muḥammad Jawād b. Muḥammad Ḥusayn, Tafsīr al-Kāshif, Tehran, Dār al-Kutub al-Islāmiyyah, 1424 AH [Arabic].
26ـ    Muṭʿanī, ʿAbd al-ʿAẓīm Ibrāhīm Muḥammad, Vīzhigī-hā-ye Balāghī-ye Bayān-e Qorʾānī, tr. Ḥusayn Sayyidī, Tehran, Sukhan, 1388 SAH [Persian].
27ـ    Naḥḥās, Aḥmad b. Muḥammad, Iʿrāb al-Qurʾān, ed. Zuhayr Ghāzī Zāhid, Beirut, ʿĀlam al-Kutub, 1405 AH [Arabic].
28ـ    Sabziwārī Najafī, Muḥammad b. Ḥabīb Allāh, al-Jadīd fī Tafsīr al-Qurʾān al-Majīd, Beirut, Dār al-Taʿāruf lil-Maṭbūʿāt, 1406 AH [Arabic].
29ـ    Ṣādiqī Tehrānī, Muḥammad b. Ṣādiq, al-Balāgh fī Tafsīr al-Qurʾān bi al-Qurʾān, Qom, Maktabat Muḥammad al-Ṣādiqī al-Ṭehrānī, 1419 AH [Arabic].
30ـ    Sayyid Raḍī, Muḥammad b. Ḥusayn, Talkhīṣ al-Bayān fī Majāzāt al-Qurʾān, Cairo, Maṭbaʿat Majlis al-Shūrā, 1953 [Arabic].
31ـ    Shahbāzī Aṣghar, Aḥmadiān, Ḥamīd  and Shameli, Naṣrollāh, “The Rhetorical Function of Ellipsis and Its Impact on Translating the Holy Quran”, Linguistic Research in the Holy Quran, vol. 4, no. 1, 2015, https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24233889.1394.4.1.4.2 [Persian].
32ـ    Shawkānī, Muḥammad b. ʿAlī, Fatḥ al-Qadīr, Beirut, Dār b. Kathīr, 1414 AH [Arabic].
33ـ    Shaykh Ṭūsī, Muḥammad b. al-Ḥasan, al-Tibyān fī Tafsīr al-Qurʾān, ed. Aḥmad Ḥabīb Qaṣīr al-ʿĀmilī, Najaf, Maṭbaʿat al-Nuʿmān, 1383 AH [Arabic].
34ـ    Shubbar, ʿAbd Allāh b. Muḥammad Jawād, Tafsīr al-Qurʾān al-Karīm, Beirut, Dār al-Balāghah, 1412 AH [Arabic].
35ـ    Suyūṭī, ʿAbd al-Raḥmān b. Abī Bakr, al-Itqān fī ʿUlūm al-Qurʾān, ed. Muḥammad Abū al-Faḍl Ibrāhīm, Cairo, al-Hayʾah al-Miṣriyyah al-ʿĀmmah lil-Kitāb, 1387 AH [Arabic].
36ـ    Ṭabarsī, Faḍl b. al-Ḥasan, Jawāmiʿ al-Jāmiʿ, Tehran, Intishārāt-e Dāneshgāh-e Tehrān, 1377 SAH [Arabic].
37ـ    Ṭabāṭabāʾī, Muḥammad Ḥusayn b. Muḥammad, al-Mīzān fī Tafsīr al-Qurʾān, Qom, Daftar-e Intishārāt-e Islāmī, 1417 AH [Arabic].
38ـ    Tahānawī, Muḥammad Aʿlā b. ʿAlī, Kashshāf Iṣṭilāḥāt al-Funūn, Calcutta, Maktabat al-Hindiyyah, 1862 [Arabic].
39ـ    Ṭayyib, ʿAbd al-Ḥusayn b. Muḥammad ʿAlī, Aṭyab al-Bayān fī Tafsīr al-Qurʾān, Tehran, Islām, 1378 SAH [Persian].
40ـ    Thaqafī Tehrānī, Muḥammad b. Sulaymān, Rawān-i Jāvīd, Tehran, Burhān, 1398 SAH [Persian].
41ـ    ʿUkbarī, ʿAbd Allāh b. al-Ḥusayn, al-Tibyān fī Iʿrāb al-Qurʾān, Beirut, Dār al-Kutub al-ʿIlmiyyah, n.d. [Arabic].
42ـ    Zamakhsharī, Maḥmūd b. ʿUmar, al-Kashshāf ʿan Ḥaqāʾiq Ghawāmiḍ al-Tanzīl, Beirut, Dār al-Kutub al-ʿArabī, 1407 AH [Arabic].
43ـ    Zarkashī, Muḥammad b. ʿAbd Allāh, al-Burhān fī ʿUlūm al-Qurʾān, ed. Muḥammad Abū al-Faḍl Ibrāhīm, Cairo, Dār Iḥyāʾ al-Kutub al-ʿArabiyyah, 1376 AH [Arabic].

Keywords
Ījāz (Conciseness), Syntactic Apposition (Taqdīr), Rhetorical Inimitability (Iʿjāz Bayānī), Qur&‌‌‌‌‌rsquo
anic Rhetorical Devices
Subjects
1ـ    قرآن کریم، اصل عربی، نیز، ترجمۀ فارسی محمدمهدی فولادوند، تهران، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، ۱۳۷۶ش.
2ـ    آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۴۱۵ق.
3ـ    ابن‌جنی، عثمان، الخصائص، به کوشش محمد علی نجار، قاهره، دار الکتب المصریه، ۱۳۷۱ق.
4ـ    ابن‌سنان خفاجی، علی بن محمد، سر الفصاحه، به کوشش عبدالمتعال سعیدی، قاهره، المکتبه العربیه، ۱۹۵۳م.
5ـ    ابن‌عطیه، عبدالحق بن غالب، المحرر الوجیز، به کوشش محمد ابوالاجفان و محمد زاهی، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۹۸۳م.
6ـ    ابوحیان، محمد بن یوسف، البحر المحیط، بیروت، دار الفکر، ۱۴۲۰ق.
7ـ    امین شیرازی، احمد بن محمدعلی، آیین بلاغت، تهران، امیرکبیر، ۱۳۷۱ش.
8ـ    تهانوی، محمد اعلی بن علی، کشاف اصطلاحات الفنون، کلکته، مکتبه الهندیه، ۱۸۶۲م.
9ـ    ثقفی تهرانی، محمد بن سلیمان، روان جاوید، تهران، برهان، ۱۳۹۸ش.
10ـ    جرجانی، عبدالقاهر بن عبدالرحمن، اسرار البلاغه، به کوشش محمود شاکر، جده، دار المدنی، ۱۹۹۱م.
11ـ    حسینی همدانی، محمدحسین بن محمد، انوار درخشان، تهران، کتابفروشی لطفی، ۱۴۰۴ق.
12ـ    حقی بروسوی، اسماعیل بن مصطفی، روح البیان، بیروت، دار الفکر، ۱۳۹۰ق.
13ـ    خطیب قزوینی، محمد بن عبدالرحمن، الایضاح، بیروت، دار الکتب العلمیه، ۱۳۹۷ق.
14ـ    درویش، محیی الدین بن احمد، اعراب القرآن و بیانه، دمشق، دار الارشاد، ۱۴۱۵ق.
15ـ    دعاس، حمیدان قاسم بن یونس، اعراب القرآن الکریم، دمشق، دار المنیر و دار الفارابی، ۱۴۲۵ق.
16ـ    زرکشی، محمد بن عبدالله، البرهان، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، دار احیاء الکتب العربیه، ۱۳۷۶ق.
17ـ    زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، بیروت، دار الکتب العربی، ۱۴۰۷ق.
18ـ    سبزواری نجفی، محمد بن حبیب الله، الجدید، بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
19ـ    سید رضی، محمد بن حسین، تلخیص البیان، قاهره، مطبعة مجلس الشوری، 1953م.
20ـ    سیوطی، عبدالرحمن بن ابی بکر، الاتقان، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، الهیئه المصریه العامه للکتاب، ۱۳۸۷ق.
21ـ    شبر، عبدالله بن محمدجواد، تفسیر القرآن الکریم، بیروت، دار البلاغه، ۱۴۱۲ق.
22ـ    شهبازی، اصغر، احمدیان، حمید و شاملی، نصرالله، «کارکردهای بلاغی حذف و اثر آن در ترجمۀ قرآن کریم، پژوهش های زبانشناختی قرآن، سال 4، شمارۀ 1، پیاپی 7، فروردین 1394ش. https://dor.isc.ac/dor/20.1001.1.24233889.1394.4.1.4.2
23ـ    شوکانی، محمد بن علی، فتح القدیر، بیروت، دار ابن‌کثیر، ۱۴۱۴ق.
24ـ    شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان، به کوشش احمد حبیب قصیر عاملی، نجف، مطبعه النعمان، ۱۳۸۳ق.
25ـ    صادقی تهرانی، محمد بن صادق، البلاغ، قم، مکتبه محمد الصادقی الطهرانی، ۱۴۱۹ق.
26ـ    طباطبایی، محمدحسین بن محمد، المیزان، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
27ـ    طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، تهران، انتشارات دانشگاه تهران، ۱۳۷۷ش.
28ـ    طیب، عبدالحسین بن محمدعلی، اطیب البیان، تهران، اسلام، ۱۳۷۸ش.
29ـ    عظیم‌پور، عظیم، «حذف در قرآن و تأثیر آن در ترجمه‌های فارسی»، مقالات و بررسی‌ها، دورۀ 70، شمارۀ پیاپی 846، دی‌ماه 1380ش.
30ـ    عکبری، عبدالله بن حسین، التبیان فی اعراب القرآن، بیروت، دار الکتب العلمیه، بی‌تا.
31ـ    فخرالدین رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
32ـ    فضل الله، محمدحسین بن محمدعلی، من وحی القرآن، بیروت، دار الملاک، ۱۴۱۹ق.
33ـ    فیض کا‌شانی، محمد بن مرتضی، التفسیر الصافی، ترجمه عقیقی بخشایشی، قم، نوید اسلام، ۱۴۱۵ق.
34ـ    کا‌شانی، فتح الله بن احمد، زبده التفاسیر، قم، بنیاد معارف اسلامی، ۱۴۲۳ق.
35ـ    گنابادی، سلطان‌محمد بن محمدباقر، بیان السعاده، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، ۱۴۰۸ق.
36ـ    مراغی، احمد بن مصطفی، تفسیر المراغی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۳۷۱ق.
37ـ    مطعنی، عبدالعظیم ابراهیم محمد، ویژگی های بلاغی بیان قرآنی، ترجمه حسین سیدی، تهران، سخن، ۱۳۸۸ش.
38ـ    مظهری، محمد ثناءالله بن محمد، التفسیر المظهری، به کوشش غلام نبی تونسی، لاهور، مکتبه رشیدیه، ۱۴۱۲ق.
39ـ    مغنیه، محمدجواد بن محمدحسین، تفسیر کاشف، تهران، دار الکتب الاسلامیه، ۱۴۲۴ق.
40ـ    میدانی، احمد بن محمد، مجمع الامثال، ترجمه مصطفی تراویده، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۳۶۶ش.
41ـ    نحاس، احمد بن محمد، اعراب القرآن، به کوشش زهیر غازی زاهد، بیروت، عالم الکتب، ۱۴۰۵ق.
42ـ    هادی‌لو، بهمن، «رهیافتی سبک‌شناسانه به فن ایجاز حذف در سورۀ مبارکۀ کهف»، مطالعات سبک‌شناختی قرآن کریم، سال 3، شمارۀ 5، تابستان 1403ش. https://doi.org/10.22034/sshq.2024.167957
43ـ    هاشمی، احمد بن ابراهیم، جواهر البلاغه، قم، مرکز مدیریت حوزه علمیه قم، ۱۳۷۹ش.

  • Receive Date 12 December 2025
  • Revise Date 19 April 2026
  • Accept Date 20 April 2026