Critical Studies on the Quranic Exegesis

Critical Studies on the Quranic Exegesis

Allegorical Interpretation of "Rabb" to Ahl al-Bayt: with an Emphasis on al-Futūnī's Mirʾāt al-Anwār

Document Type : Original article

Authors
Ali Adelzadeh 1
Khorvash Amirhasan 2
1 PhD student of Qurʾān and Hadith Sciences,, Farabi Campus, University of Tehran, Tehran, Iran.
2 Master student of Qur'an and Hadith Sciences, Farabi Campus, University of Tehran, Tehran, Iran.
Abstract
In some Shiite traditions, the word "Rabb (Lord)" in verses of the Holy Qurʾān has been translated or interpreted to some of the Ahl Al-Bayt (PBUH). The existence of such narrations has caused some commentators such as Abu Al-Ḥasan b. Muḥammad Tāhir Fatūnī (d. 1139 AH) to turn to a broad interpretation of this word to Ahl Al-Bayt (AS). To explain such an interpretation, some have paid attention to the use of this word in Arabic for Malik and its use in the Holy Qur'an for other than God. It seems that the evidence given for such an interpretation is not enough and the usage of this word in the Qur'an evokes divine meanings. The narrations that have been presented to prove this point of view do not imply this at all, and there has been confusion in understanding it. Either it does not have reliable documents and sources, and there is evidence of doubt in attributing them to the Imams (a.s.), or in its text, there has been a distorted interpretation of the meaning.
Keywords
Al-Rabb
Interpretation of the Qur'an
Mirāt Al-Anwār wa Mishkāt Al-Asrār
Abū al-Ḥassan al-Futūnī
  • قرآن کریم.
  • آدم بن ابی ایاس، تفسیر مجاهد، مصر، دار الفکر الإسلامی الحدیثة.
  • آرام، محمدرضا و قاسمی، منوچهر، «تحلیل تطبیقی تأویل آیات در دو کتاب الکشف و کتاب مرآة الأنوار و مشکوة الأسرار از منظر بطن معنایی»، فصلنامه عرفان اسلامی، شمارۀ 55، بهار 1397ش.
  • ابن‌ابی حاتم، عبد الرحمن بن محمد، تفسیر القرآن العظیم، به کوشش اسعد محمد طیب، مکه، مکتبة نزار مصطفی الباز، 1419ق.
  • ابن‌بابویه، محمد بن علی، الأمالی، به کوشش عبدالحسین امینی، نجف، دار المرتضویة، 1365ش.
  • ابن‌بابویه، محمد بن علی، التوحید، به کوشش هاشم حسینی طهرانی، قم، جامعۀ مدرسین، 1398ق.
  • ابن‌بابویه، محمد بن علی، ثواب الأعمال وعقاب الأعمال، قم، دار الشریف الرضی، 1406ق.
  • ابن‌بابویه، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا، تصحیح مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، 1378ق.
  • ابن‌بابویه، محمد بن علی، کمال الدین وتمام النعمة، به کوشش علی‌اکبر غفاری، تهران، اسلامیه، 1395ق.
  • ابن‌بابویه، محمد بن علی، معانی الأخبار، به کوشش علی‌اکبر غفاری، قم، جامعۀ مدرسین، 1403ق.
  • ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل أبی طالب، قم، علامه، 1379ق.
  • ابن‌غضائری، احمد بن حسین، الرجال، به کوشش محمدرضا حسینی جلالی، قم، دارالحدیث، 1364ش.
  • ابن‌مشهدی، محمد بن جعفر، المزار الکبیر، به کوشش جواد قیومی اصفهانی، قم، جامعۀ مدرسین، 1419ق.
  • ابن‌مغازلی، علی بن محمد، مناقب أمیر المؤمنین علی بن أبی طالب، به کوشش ابوعبدالرحمن ترکی بن عبدالله وادعی، صنعاء، دار الآثار، 1424ق.
  • ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1414ق.
  • ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان وروح الجنان فی تفسیر القرآن، به کوشش محمدجعفر یاحقی و محمدمهدی ناصح، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1408ق.
  • استرآبادی، شرف الدین علی، تأویل الآیات الظاهرة فی فضائل العترة الطاهرة، به کوشش حسین استادولی، قم، 1409ق.
  • اشعری، سعد بن عبد الله، المقالات والفرق، به کوشش محمدجواد مشکور، تهران، علمی و فرهنگی، 1360ش.
  • اکبری، عمیدرضا، نصیریه؛ تاریخ، منابع و عقاید، با همکاری مهدی جمالی‌فر و علی عادل‌زاده، قم، دانشگاه ادیان و مذاهب، 1402ش.
  • بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، مؤسسۀ بعثت، 1374ش.
  • بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، بیروت، دار طوق النجاة، 1422ق.
  • برسی، رجب بن محمد، مشارق أنوار الیقین فی أسرار أمیر المؤمنین، به کوشش علی عاشور، بیروت، اعلمی، 1422ق.
  • جرجانی، حسین بن حسن، جلاء الأذهان وجلاء الأحزان، به کوشش جلال الدین محدث، تهران، دانشگاه تهران، 1378ق.
  • جعفر بن منصور الیمن، الکشف، بیروت، دار الأندلس، 1404ق.
  • جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح؛ تاج اللغة وصحاح العربیة، به کوشش احمد عبد الغفور عطار، بیروت، دار العلم للملایین، 1376ق.
  • حر عاملی، محمد بن حسن، تفصیل وسائل الشیعة فی تحصیل مسائل الشریعة، قم، مؤسسۀ آل البیت، 1409ق.
  • حسکانی، عبید الله بن عبد الله، شواهد التنزیل لقواعد التفضیل، به کوشش محمدباقر محمودی، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد، 1411ق.
  • حمیدی، عبد الله بن زبیر، مسند الحمیدی، دمشق، دار المأمون للتراث، 1423ق.
  • حمیری، عبد الله بن جعفر، قرب الإسناد، قم، موسسۀ آل البیت، 1413ق.
  • حناط، عاصم بن حمید، کتاب عاصم بن حمید الحنّاط، ضمنِ الأصول الستة عشر، قم، دار الحدیث، 1423ق.
  • حیدری آبروان، زهرا و همت‌زاده، شهرام، «تحلیلی بر بازنمود ربّ در ترجمه‌های روسی قرآن کریم»، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، سال سوم، شمارۀ 3، پاییز 1398، ص19-38.
  • خصیبی، حسین بن حمدان، التأنیث، نسخهٔ خطی، کاتب: جامع حسن جامع، حمص، تلکلخ، مکتبة جامع، 1947م.
  • خصیبی، حسین بن حمدان، الهدایة الکبری، بیروت، البلاغ، 1419ق.
  • خوانین‌زاده، محمدعلی، «معناشناسی تاریخی واژه رب»، پژوهش‌های زبان‌شناختی قرآن، شمارۀ 8، پاییز و زمستان 1394ش، ص77-120.
  • خوانین‌زاده، محمدعلی؛ نجارزادگان، فتح‌الله (1393ش)، «بازخوانی دیدگاه‌های دانشمندان مسلمان در معنا و اشتقاق رب»، مطالعات قرآن و حدیث، شمارۀ 15.
  • دلائل الإمامة [منسوب به محمد بن جریر طبری]، قم، مؤسسۀ بعثت، 1413ق.
  • راوندی، قطب الدین سعید بن هبة الله، الخرائج والجرائح، قم، مؤسسۀ امام مهدی، 1409ق.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل وعیون الأقاویل فی وجوه التأویل، به کوشش مصطفی حسین احمد، بیروت، دار الکتاب العربی، 1407ق.
  • سیوطی، جلال الدین، الدر المنثور فی التفسیر بالمأثور، به کوشش عبدالله بن عبدالمحسن ترکی، قاهره، مرکز هجر، 1424ق.
  • شبیری، محمدجواد، «تفسیر علی بن ابراهیم قمی»، دانشنامۀ جهان اسلام، جلد هفتم، 1393ش.
  • شبیری، موسی، دروس خارج نکاح، قم، مرکز فقهی امام محمد باقر (ع).
  • شیروانی تبریزی، میرزا شریف بن رضا، مرغم الغلاة، تصحیح سمانه میرزایی، قم، رسالۀ سطح3 حوزۀ علمیۀ خواهران، 1396ش.
  • صالحی، فاطمه، تحلیل و نقد دیدگاه مطرح در کتاب مرآة الأنوار و مشکاة الأسرار در باره فهم تأویل آیات قرآن، پایان نامه کارشناسی ارشد، رشته علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قرآن و حدیث، پردیس تهران، استاد راهنما: مستفید، حمیدرضا، شهریور 1394ش.
  • صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، به کوشش محسن کوچه‌باغی، قم، کتابخانۀ مرعشی، 1404ق.
  • صویری، علی، الرسالة النوریة، ضمنِ المجموعة الکاملة لمؤلفات الطائفة العلویة النصیریة، نشر الکترونیک، 2016م.
  • طبرسی، امین الإسلام، مجمع البیان، به کوشش هاشم رسولی محلاتی و فضل الله یزدی طباطبائی، تهران، ناصر خسرو، 1372ش.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان فی تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة، 1412ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، الأمالی، قم، مؤسسۀ بعثت، 1414ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، به کوشش احمد حبیب عاملی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  • طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الأحکام، به کوشش حسن موسوی خرسان، تهران، دار الکتب الإسلامیة، 1407ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، الرجال، به کوشش جواد قیومی اصفهانی، قم، جامعۀ مدرسین، 1373ش.
  • طوسی، محمد بن حسن، الغیبة، به کوشش عباد الله تهرانی و علی احمد ناصح، قم، دار المعارف الإسلامیة، 1411ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، فهرست کتب الشیعة وأصولهم وأسماء المصنفین وأصحاب الأصول، به کوشش عبدالعزیز طباطبایی، قم، مکتبة المحقق الطباطبائی، 1420ق.
  • عباس، حسین علی، اللسان فی ظلال القرآن، خط سلمان علی اسماعیل، لاذقیه.
  • عبد الباقی، محمد فؤاد، المعجم المفهرس لألفاظ القرآن الک
Critical Studies on the Quranic Exegesis
Volume 4, Issue 1 - Serial Number 7
September 2023
Pages 11-54

  • Receive Date 21 June 2025