پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

تدابیر الهی در صیانت از وحی: تبیین کلامی رابطۀ فهم تاریخمند پیامبران با عصمت

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
بهروز فدائی راد 1
حسین خوشدل مفرد 2
1 دانش آموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد کاشان،‌ دانشگاه آزاد اسلامی،‌ کاشان، ایران.
2 استادیار گروه معارف اسلامی، واحد کاشان،‌ دانشگاه آزاد اسلامی،‌ کاشان، ایران.
10.22034/naghdeara.2026.570215.1373
چکیده
اندیشمندان اسلامی در تبیین علّت محفوظ ماندن وحی، از فهم شخصی پیامبران، عموماً تنها به دو ویژگی درونی ایشان یعنی علم و عصمت، اشاره کرده و با اطلاق‌گرایی و توسعه مفهومی این‌دو واژه، و در مواردی با تکلّف بسیار، سعی در تفسیر و توجیه آیات مغایر آن داشته‌اند. با این حال به دلیل تعدّد و تنوّع آیاتی که از فهم شخصی و گاه نادرست پیامبران، حکایت دارد، ضرورت بازتحلیل چگونگی محفوظ ماندن وحی، از تأثیر این فهم‌ها، که طبعاً ریشه در تلقّی‌ها و تصوّرات پیشین ایشان دارد؛ آشکار می‌شود. بر این اساس در این پژوهش، برآنیم تا نقش خدا در ممانعت از تأثیر فهم تاریخمند پیامبران را مورد بازتحلیل قراردهیم. به این منظور با روش تحلیل توصیفی و با بررسی آیاتِ ناظر به پیامبران خصوصاً آیات ناظر به مکالمه خدا و پیامبران، نشان خواهیم ‌داد که ملاحظات اختصاصی خدا در انتخاب پیامبران، در مرحله پیش از رسالت، تعامل مناسبتی و تدریجی، تکرار و عتاب‌های شخصی به پیامبران در حین رسالت، تدابیری است که به منظور پیشگیری از تأثیر بالقوّه فهم شخصی پیامبران، به طور عام مورد استفاده قرار گرفته‌است. پذیرش امکان وجود فهم تاریخمند در پیامبران، نه‌تنها با عصمت ایشان قابل جمع است؛ بل‌که بدون نیاز به تکلّف در تأویل آیات، می‌تواند توضیح دقیق‌تری را برای چگونگی حصول عصمت ارائه نماید.
کلیدواژه‌ها
شأن رسالیِ پیامبر
تعاملات الهی با پیامبران
عتاب‌های وحیانی
موضوعات

عنوان مقاله English

Divine Measures for Preserving Revelation: A Theological Explanation of the Relation between Prophets’ Historical Understanding and Infallibility

نویسندگان English

Behrouz Fadaei Rad 1
Hosein Khoshdelmofrad 2
1 PhD student in Quran and Hadith Sciences, Kashan Branch, Islamic Azad University, Kashan, Iran.
2 Assistant Professor Department of Islamic Education, Kashan Branch, Islamic Azad University, kashan, Iran.
چکیده English

This study analyzes God’s role in preventing historically-conditioned prophetic understanding from influencing revelation. Islamic scholars have generally explained the preservation of revelation through prophets’ knowledge (*ʿilm*) and infallibility (*ʿiṣma*), often expanding these concepts considerably to interpret contrary Qurʾānic verses. However, the variety of verses reporting prophets’ personal—and sometimes incorrect—understandings calls for a re-examination. Using a descriptive-analytical method and focusing on Qurʾānic divine-prophetic dialogues, the article identifies several divine measures: pre-mission considerations in selecting prophets (including the Prophet Muhammad’s being unlettered, *ummī*); gradual and occasion-based divine interaction; repetition; and personal reprimands during the prophetic mission. The article argues that the possibility of historically-conditioned understanding in prophets is compatible with their infallibility and provides a more precise explanation of how infallibility is attained without requiring strained interpretations. By distinguishing between the human (*basharī*) and prophetic (*risālī*) dimensions of prophets, this framework offers an interpretation of problematic verses that avoids both theological overreach and the reduction of revelation to purely human experience. The study operates within the premises of Islamic theology, specifically Shīʿī theological traditions, while engaging critically with classical and contemporary theories of revelation.

کلیدواژه‌ها English

Prophetic Missionary Station
Divine Interactions with Prophets
Revelatory Rebukes
40ـ    قرآن کریم.
41ـ    نهج‌البلاغة، به کوشش صبحی صالح، قم، دارالهجرة، 1414ق.
42ـ    ابن‌بابویه، محمّد بن‌علی، الفقیه، قم، جامعه مدرّسین، 1413ق.
43ـ    اصغری، محمّدجواد و موسوی، سیّدمحمود، «نقش قوای ادراکی پیامبر در وحی از دیدگاه فلاسفه اسلامی»، آیین حکمت، شماره 24، تابستان 1394ش.
44ـ    بحرانی، هاشم، البرهان، قم، البعثة، 1415ق.
45ـ    ثعالبی، عبدالرحمن، الجواهر الحسان، بیروت، دار احیاء التراث عربی، 1418ق.
46ـ    جوادی آملی، عبداللّه، تفسیر تسنیم، قم، اسراء، 1398ش.
47ـ    جوادی ‌آملی، عبداللّه، تفسیر موضوعی قرآن، قم، اسراء، 1378ش.
48ـ    حسینیان، حامد، «ترجمان وحی»، اندیشه نوین دینی، شماره 31، زمستان 1391ش.
49ـ    حویزی، عبدعلی، تفسیر نور الثقلین، قم، اسماعیلیان، 1425ق.
50ـ    خمینی، روح‌اللّه، الرسائل، قم، اسماعیلیان، 1410ق.
51ـ    خمینی، روح‌اللّه، شرح دعای السحر، قم، مؤسسه نشر و تنظیم آثار امام‌ خمینی، 1374ش.
52ـ    زرکشی، محمّدبن‌عبداللّه، البرهان، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1422ق.
53ـ    زمخشری، محمود بن‌عمر، الکشاف، بیروت، دار الکتاب العربی، 1407ق.
54ـ    سبحانی، جعفر، منشور جاوید، قم، مؤسسه امام‌ صادق(ع)، 1383ش.
55ـ    سروش، عبدالکریم، بسط تجربه نبوی، تهران، صراط، 1385ش.
56ـ    سروش، عبدالکریم، کلام محمّد رؤیای محمّد، تهران، صراط، 1397ش.
57ـ    سیّدمرتضی، علی ‌بن‌حسین، تنزیه الانبیاء، قم، دارالاضواء، 1409ق.
58ـ    صادقی‌ تهرانی، محمّد، البلاغ، قم، اسماعیلیان، 1419ق.
59ـ    طباطبایی، محمّدحسین، المیزان، قم، اسماعیلیان، 1372ش.
60ـ    طبرسی، فضل ‌بن‌حسن، مجمع البیان، بیروت، دار المعرفة،1412ق.
61ـ    طوسی، محمّدبن‌حسن، التبیان، بیروت، دار احیاء التراث الاسلامی، 1413ق.
62ـ    عاملی، علی‌بن‌حسین، الوجیز، قم، دار القرآن الکریم، 1413ق.
63ـ    عاملی، محمّدبن مکّی، القواعد و الفوائد، قم، نشر مفید، 1400ق.
64ـ    عیاشی، محمّدبن‌مسعود، التفسیر، تهران، المطبعة العلمیة، 1380ق.
65ـ    فیض ‌کاشانی، محسن، التفسیر الصافی، قم، مؤسسه الهادی، 1416ق.
66ـ    قدردان ‌قراملکی، محمّدحسن، «نقش پیامبر در وحی»، قبسات، شماره 47، بهار 1387ش.
67ـ    قمی، علی ‌بن‌ابراهیم، التفسیر، قم، دار الکتاب، 1404ق.
68ـ    کاشانی، فتح‌اللّه، منهج الصادقین، تهران، چاپ علمی، 1336ش.
69ـ    کلینی، محمّد، الکافی، بیروت، منشورات الفجر، 1428ق.
70ـ    مجلسی، محمّدباقر، بحار الانوار، بیروت، مؤسسه الوفاء، 1403ق.
71ـ    مفید، محمّد بن‌محمّد، اوائل ‌المقالات، قم، کنگره شیخ ‌مفید، 1414ق.
72ـ    مفید، محمّد بن‌محمّد، تصحیح اعتقادات، قم، کنگره شیخ ‌مفید، 1414ق.
73ـ    مکارم‌شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1474ش.
74ـ    ملاصدرا، محمّدبن‌ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، ترجمه محمّد خواجوی، تهران، مولی، 1392ش.
75ـ    ملاصدرا، محمّد بن‌ابراهیم، الحکمة المتعالیة، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1981م.
76ـ    هایدگر، مارتین، هستی و زمان، ترجمه سیاوش جمادی، تهران، ققنوس، 1386ش.
77ـ    Gadamer, Hans-Georg, Truth and Method, tr. Donald G. Marshall, New York, Continuum book, 2006.
78ـ    Warnke, Georgia, Gadamer Hermeneutics, Stanford University Press, 1987.

  • تاریخ دریافت 17 دی 1404
  • تاریخ بازنگری 08 اسفند 1404
  • تاریخ پذیرش 08 اسفند 1404