پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

یونس در تفاسیر قرآن: مطالعۀ تطبیقی با روایت عهدین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه فقه و حقوق اسلامی دانشگاه بزرگمهر قائنات، قائن، ایران.
چکیده
در تفاسیر فریقین دو گزارش مختلف پیرامون ماجرایی که بر یونس نبی گذشته، نقل شده است. معنا و دلیل خشم یونس، متعلَّق گمان او، مفهوم حقیقیِ قدرت خداوند و چیستی خطای یونس از مباحث مهمی است که محمل ارائه آراء گوناگون مفسران شده است. بسته به اینکه مفسّر کدام گزارش را ترجیح داده باشد، پاسخی که به مباحث پیش‌گفته ارائه می‌دهد متفاوت است. هر کدام از این دو گزارش مشترکات و اختلافاتی با روایت کتاب مقدس از ماجرای یونس دارد. عناصر اصلی و تا اندازۀ زیادی ترتیب وقایع نقل شده در قرآن و کتاب مقدس از ماجرای یونس مشابهت دارد. برخلاف نقل مشهور از ماجرای یونس در تفاسیر، ترتیب نقل داستان در قرآن با آنچه در کتاب یونس نبی در عهد عتیق آمده مشابهت دارد. به‌نظر می‌رسد به جهت اجمال قرآن در روایت داستان یونس و همچنین فقدان احادیث معتبر، مفسران از گزارش کتاب مقدس در ارائۀ مطالب تفسیری خود تأثیر پذیرفته‌اند. بلعیده‌شدن یونس در عهد عتیق با گزارش دوم و دلیل خشم یونس با گزارش اول موجود در تفاسیر هم‌خوانی دارد در حالی‌که قرآن در این دو مورد ساکت است. پژوهش حاضر به نقد و بررسی تطبیقی منقولات تفسیری فریقین با گزارش کتاب مقدس از ماجرای یونس نبی پرداخته است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Jonah in Quranic Commentaries: A Comparative Study with the Biblical Narratives

نویسنده English

Meysam Kohantorabi
Associate Professor at the Department of Jurisprudence and Islamic Law, Faculty of Humanities, Bozorgmehr University of Qaenat, Qaen, Iran.
چکیده English

In Shia and Sunni interpretations, there are two different narratives about the incident that happened to Prophet Yūnus (Jonah). The meaning and reason of Jonah's anger, the meaning of his suspicion, the true concept of God's power and what Jonah's mistake is are important topics that have led to the presentation of various opinions of commentators. Depending on which report the commentator has preferred, the answer he gives to the aforementioned topics is different. The main elements and to a large extent the sequence of events narrated in the Qurʾān and the Bible are similar to the story of Yunus. Contrary to the famous narration of the story of Yunus in Tafseer, the order of narration in the Qurʾān is similar to what is mentioned in the book of Prophet Yunus in the Old Testament. It seems that due to the summary of the Qurʾān in the narration of the story of Yunus and also the lack of authentic hadiths, the commentators were influenced by the report of the Bible in presenting their interpretations. The swallowing of Jonah in the Old Testament is consistent with the second report and the reason for Jonah's anger is consistent with the first report in the commentaries, while the Qurʾān is silent on these two cases.The present research has done a comparative analysis of Shia and Sunni interpretations with the biblical account of the story of Prophet Yunus.

کلیدواژه‌ها English

The Old Testament
The New Testament
Qurʾān
Yūnus
Jonah
  • قرآن کریم.
  • ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمان ‌بن‌ محمد، تفسیر القرآن ‌العظیم، ریاض، مکتبة نزار مصطفی الباز، 1419ق.
  • ابن‌انباری، محمد بن ‌قاسم، الأضداد، بیروت، المکتبة المصریة، 1407ق.
  • ابن‌بابویه، محمد بن‌ علی، عیون اخبار الرضا، تهران، نشر جهان، 1378ش.
  • ابن‌جوزی، عبدالرحمان ‌بن ‌علی، زاد المسیر، بیروت، دارالکتاب العربی، 1422ق.
  • ابن‌عاشور، محمدطاهر، التحریر والتنویر، بیروت، موسسة التاریخ العربی، 1420ق.
  • ابن‌عجیبه، احمد، البحر المدید، قاهره، انتشارات حسن عباس زکی، 1419ق.
  • ابن‌‌عطیه، عبدالحق ‌بن ‌غالب، المحرر الوجیز، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1422ق.
  • ابوحمزۀ ثمالی، ثابت ‌بن ‌دینار، تفسیر القرآن الکریم، گردآوری عبدالرزاق محمد حرزالدین، بیروت، دارالمفید، 1420ق.
  • ابوحیان، محمد بن ‌یوسف، البحر المحیط، بیروت، دارالفکر، 1420ق.
  • آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • بحرانی، هاشم ‌بن ‌سلیمان، البرهان فی تفسیر القرآن، قم، موسسة ‌البعثه، 1415ق.
  • بخاری، محمد بن ‌اسماعیل، الصحیح، بیروت، دار طوق النجاة، 1422ق.
  • بغوی، حسین ‌بن ‌مسعود، معالم التنزیل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
  • بقاعی، ابراهیم ‌بن ‌عمر، نظم الدرر، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1427ق.
  • بی‌آزار شیرازی، عبدالکریم، باستان‌شناسی و جغرافیای تاریخ قصص قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1380ش.
  • بیضاوی، عبدالله‌ بن‌ عمر، انوار التنزیل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1418ق.
  • ثعالبی، عبدالرحمان بن محمد، التفسیر، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، 1418ق.
  • ثعلبی، احمد ‌بن‌ محمد، الکشف و البیان، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1422ق.
  • ثقفی‌تهرانی، محمد، روان جاوید در تفسیر قرآن مجید، تهران، برهان، 1398ق.
  • حداد، ابوبکر بن علی، التفسیر، اِرْبِد، دارالکتاب الثقافی، 2008م.
  • حسینی ‌همدانی، محمد، انوار درخشان در تفسیر قرآن، تهران، انتشارات لطفی، 1404ق.
  • حقی بروسوی، اسماعیل‌ بن‌ مصطفی، روح البیان، بیروت، دارالفکر، بی‌تا.
  • حویزی، عبدعلی ‌بن ‌جمعه، نور الثقلین، قم، انتشارات اسماعیلیان، 1415ق.
  • خازن، علی ‌بن ‌محمد، لباب التأویل، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • زمخشری، محمود بن ‌عمر، الکشاف، بیروت، دارالکتاب العربی، 1407ق.
  • سمرقندی، نصر بن ‌محمد، بحر العلوم، بیروت، دارالفکر، 1416ق.
  • سیدقطب، ابراهیم حسین، فی ظلال القرآن، بیروت، دارالشروق، 1425ق.
  • سیوطی، عبدالرحمان بن ابی‌بکر، الدر المنثور، بازنشر قم، کتاب‌خانۀ مرعشی، 1404ق.
  • شبّر، عبدالله، التفسیر، کویت، مکتبة الاَلْفَین، 1407ق.
  • شریف‌مرتضی، علی‌ بن‌ حسین، التفسیر، بیروت، اعلمی، 1432ق.
  • شیخ طوسی‏، محمد بن حسن، التبیان‏، به‏ کوشش‏ احمد حبیب قصیر عاملی‏، نجف، دار احیاء التراث‏، 1383ق.
  • طبرسی، فضل ‌بن‌حسن، مجمع‌ البیان، تهران، چاپ‌خانۀ ناصرخسرو، 1372ش.
  • طبری، محمد بن ‌جریر، جامع ‌البیان، بیروت، دارالمعرفه، 1412ق.
  • عیاشی، محمود بن ‌مسعود، التفسیر، تهران، اسلامیه، 1380ش.
  • فخر رازی، محمد بن ‌عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420ق.
  • فرات ‌بن ‌ابراهیم کوفی، التفسیر، به کوشش محمد کاظم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1410ق.
  • فضل‌الله، محمدحسین، من وحی القرآن، بیروت، دارالملاک، 1419ق.
  • قاسمی، جمال‌الدین بن محمد، محاسن التأویل، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1418ق.
  • قرطبی، محمد ‌بن ‌احمد، الجامع لأحکام القرآن، ناصر خسرو، تهران، 1364ش.
  • قشیری، عبدالکریم ‌بن هوازن، لطائف الإشارت، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب، 2000م.
  • قمی، علی ‌بن ‌ابراهیم، التفسیر، قم، دارالکتاب، 1363ش.
  • قمی‌مشهدی، محمد بن ‌محمدرضا، کنز الدقائق، تهران، وزارت ارشاد، 1368ش.
  • کاشانی، فتح‌الله بن شکرالله، منهج ‌الصادقین، تهران، اسلامی، 1340ش.
  • کوک، دیوید، تفسیر کاربردی عهد قدیم، ترجمۀ داوود کاظمیان، نسخه موجود در وب سایت رازگاه[1]، دست‌رسی در مردادماه 1403ش.
  • ماتریدی، محمد بن ‌محمد، تأویلات اهل السنة، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1426ق.
  • ماوردی، علی ‌بن‌ محمد، النکت والعیون، بیروت، دارالکتب العلمیه، بی‌تا.
  • محمد کاظم، حاشیه بر تفسیر فرات کوفی، تهران، وزارت ارشاد اسلامی، 1410ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، اسلامیه، 1378ش.
  • مکی ‌بن ابی‌طالب قیسیِ حَمّوش، الهدایة الی بلوغ النهایة، شارجه، جامعة الشارقه، 1429ق.
  • میبدی، احمد بن ‌محمد، کشف الأسرار، تهران، امیرکبیر، 1371ش.
  • میدانی، عبدالرحمان ‌بن ‌حسن، معارج التفکر، دمشق، دارالتعلم، 1361ق.
  • نظام‌الدین نیشابوری، حسن‌ بن‌ محمد، غرائب القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1416ق.
  • هاکس، جیمز و نوذری، اسماعیل، قاموس کتاب مقدس، تهران، انتشارات اساطیر، 1364ش.
  • یحیی ‌بن ‌سلام، التفسیر، بیروت، دارالکتب‌العلمیه، 1425ق.
  • Calvin, John, Commentary on Jonah Micah Nahum, Cristian Classics ethereal library, 2009.
  • Fleming, Don, 2005, Bridgeway Bible Commentary, Bridgeway Publication, Australia, 2005.
  • MacDonald, William, Believer's Bible Commentary, Second edition, Tomas Nelson, 2016.
  • Reynolds, Gabriel Said, The Emergence of Islam; Classical Traditions in Contemporary Perspective, Fortress Press, 2023.
  • Schultz, John, Commentary to Jonah, in the web site of Bible Commentaries[2], retrieved at March 15 2003.

 

[1]. www.razgah.com.

[2]. www.Biblecommentaries.com

  • تاریخ دریافت 10 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 28 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 28 شهریور 1403