پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

وَاَشرَقَتِ الأَرضُ بِنُورِ رَبِّها (زمر/ 69): ارزیابی دیدگاه مفسران اهل‌سنت

نوع مقاله : مقالۀ ترویجی

نویسندگان
1 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.
2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه ادیان و مذاهب، تهران، ایران.
چکیده
در آیات مختلفی از قرآن کریم، ازجمله در آیه ۶۹ سوره زمر از نور سخن به میان آمده است «وَ أَشرَقَتِ الأرضُ بِنورِ رَبّها» است. با این‌که در ظاهر معنای کلمۀ نور روشن است، ولی دقت در آیات قرآن بر ابهام آن می‌افزاید. این مطالعه به دنبال روشن کردن معنای این کلمه در کاربرد قرآنی آن در سوره زمر به روش تحلیلی- توصیفی با توجه به دیدگاه اهل‌سنت است. از سوی مفسران یادشده سه دیدگاه مشهور و چهار دیدگاه غیرمشهور دراین‌باره مطرح‌شده که دیدگاه‌های مشهور شامل تجلّی خداوند برای داوری بین مردم به عدالت و حق و برهان، روشن‌شدن زمین به نوری غیراز نور خورشید و ماه و تجلّی حقیقت و باطن اعمال در روز قیامت است و دیدگاه‌های غیرمشهور شامل نور قدرت پروردگار، نور قلب‌های مؤمنان، نور ساق پروردگار و نورانی شدن زمین نفس انسان به نور پروردگار است. در این مطالعه دیدگاه‌های یادشده، تحلیل و موردارزیابی قرار گرفته و دیدگاهی که با سیاق جملات آیۀ 69 زمر، سیاق آیات قبل و بعد از آیه محل بحث در سوره زمر و قرائن موجود در آیات دیگر قرآن سازگارتر به نظر می‌رسد، تبیین گردیده‌است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Wa Ashraqat al-Arḍ Bi-Nūr Rabbihā (Q 39: 69): A Critical Analysis on Sunni Qurʾān Commentaries

نویسندگان English

samad behrouz 1
Seyyed Ahsan Hosseini 2
omran Abbaspur 1
1 Assistant Professor, Department of Islamic Theology, Faculty of Islamic Theology, Tabriz University, Tabriz, Iran.
2 PhD student of Qurʾān and Hadith Sciences, University of Religions and Denominations, Tehran, Iran.
چکیده English

In various verses of the Qurʾān, including verse 69 of Sura Al-Zumar, light is mentioned: “And the earth will shine with the light of its Lord”. Although the apparent meaning of the word light is clear, a closer examination of the Quranic verses adds to its ambiguity. This study aims to clarify the meaning of this word in its Quranic usage in Surah Al-Zumar through an analytical-descriptive method, considering the views of Sunni commentators. Three well-known and four less-known views have been proposed by these commentators. The well-known views include: the manifestation of God for judging people with justice and truth, the illumination of the earth with a light other than that of the sun and moon, and the manifestation of the truth and the inner reality of deeds on the Day of Judgment. The less-known views include: the light of God's power, the light of the believers' hearts, the light of God's shin, and the illumination of the human soul by the light of God. This study analyzes and evaluates these views and explains the view that seems more consistent with the context of verse 69 of Surah Az-Zumar, the context of the preceding and following verses in Surah Al-Zumar, and the evidence found in other Quranic verses.
 

کلیدواژه‌ها English

Q 39: 69
light
Illumination of the Earth
Sunni commentators
  • قرآن کریم.
  • ابن‌عاشور، محمد بن طاهر، التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسه التاریخ العربی، 1420ق.
  • ابن‌عبدالسلام، عبدالعزیز، التفسیر، به کوشش احمد فتحی عبدالرحمان، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1429ق.
  • ابن‌عطیه، عبدالحق بن غالب، المحرر الوجیز، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1422ق.
  • ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1419ق.
  • ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دارالفکر.
  • ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان، به کوشش محمدمهدی ناصح، محمدجعفر یاحقی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی، 1408ق.
  • اسعدی سامانی، زهرا، مفهوم‌شناسی نور و ظلمت از دیدگاه قرآن، تهران، سرای فرهنگ و ادب، 1399ش.
  • آلوسی، محمود بن عبدﷲ، روح ‌المعانی ، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • براتی، مرتضی، «بررسی استعاره مفهومی نور در قرآن کریم با روی‌کرد شناختی»، پژوهش‌های نقد ادبی و سبک‌شناسی، شماره 23، بهار 1395ش.
  • بغوی، حسین بن مسعود، معالم التنزیل، به کوشش عبدالرزاق مهدی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420ق.
  • بیضاوی، عبدﷲ بن عمر، انوار التنزیل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1418ق.
  • تستری، سهل بن عبدالله، التفسیر، به کوشش محمد باسل عیون سوده، بیروت، دارالکتب‌العلمیه، 1423ق.
  • ثعلبی، احمد بن ابراهیم، الکشف و البیان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1422ق.
  • حداد، ابوبکر بن علی، التفسیر، اِربد، دارالکتاب الثقافی، 2008م.
  • حقی، اسماعیل بن مصطفی، روح البیان، لبنان، دارالفکر، 2003م.
  • حوری، سعید، الاساس فی التفسیر، قاهره، دارالسلام، 1424ق.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، الدار الشامیّه، 1412ق.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، بیروت، دارالکتاب العربیه، 1407ق.
  • سیوطی، عبدالرحمان بن ابی‌بکر، الدر المنثور، قم، کتاب‌خانۀ مرعشی، 1404ق.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن، التبیان ، به کوشش احمد حبیب قصیر عاملی، بیروت، دارُ اِحیاءِ التراث العربی، 1964م.
  • صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم، مفاتیح الغیب، تهران، موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363ش.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان، تهران، اسلامیه.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، بیروت، دارالمعرفه، 1412ق.
  • طریحی، فخرالدین بن محمدعلی، مجمع البحرین، تهران، مرتضوی، ۱۳۷۵ش.
  • عباسپور، عمران، مبانی تفسیر عرفانی از دیدگاه رشیدالدین میبدی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد رشتۀ علوم قرآن و حدیث، مؤسسۀ امام خمینی، 1386ش.
  • عبدالباقی، محمدفؤاد، المعجم المفهرس لالفاظ القرآن الکریم، قاهره ، دارالکتب المصریه، ۱۳۶۴ق.
  • فتح‌اللهی، علی و بغدادی، اکرم، «مفهوم نور در قرآن، برهان و عرفان»، تفسیر متون وحیانی، سال اول، شماره یکم، بهار و تابستان 1396ش.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420ق.
  • فیض کاشانی، ملا محسن، الصافی، بیروت، اعلمی، 1402ق.
  • قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، طنطا، دارالصحابة للتراث، ۱۴۱۶ق.
  • قشیری، عبدالکریم بن هوازن، لطایف الاشارات، به کوشش ابراهیم بسیونی، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب، 2000م.
  • کاشانی، عبدالرزاق، تأویلات، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1422ق.
  • ماوردی، علی بن محمد، النکت والعیون، به کوشش ابن‌عبدالمقصود عبدالرحیم، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1412ق.
  • مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368ش.
  • مقاتل بن سلیمان، التفسیر، به کوشش عبدالله محمود شحاته، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1423ق.
  • مقدادیان، عادل و شمس، محمدجواد، «مفهوم عرفانی نور و ظل در قران»، پژوهشنامه عرفان، شماره 14، بهار و تابستان 1395ش.
  • میبدی، علی بن محمد، کشف الاسرار، تهران، امیرکبیر، 1371ش.
  • واحدی، علی بن احمد، الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت، دارالقلم، 1415ق.
  • واعظی، محمود، «بازخوانی مفهوم نور در قرآن کریم»، آموزه‌های قرآنی، دورۀ هفدهم، شمارۀ 32، پاییز و زمستان 1399ش.
  • یوسف‌پور، معصومه و پروین، جلیل، «مفهوم‌شناسی نور خداوند با تکیه بر روایات تفسیری فریقین»، حدیث و اندیشه، شماره 18، پاییز و زمستان 1393ش.

  • تاریخ دریافت 05 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 08 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 08 شهریور 1403