پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

نقد تفسیر مشهور آیۀ 52 سورۀ حج با روی‌کرد دانش لغت و تفسیر قرآن با قرآن

نوع مقاله : مقالۀ ترویجی

نویسنده
استادیار دانشگاه علوم ومعارف قرآن کریم، دانشکدۀ علوم قرآنی کرمانشاه، کرمانشاه، ایران.
چکیده
ترجمه و تفسیر واژگان ازجملۀ‌ مباحث مهم علم تفسیر است که گاه سبب می‌شود واژه از معنای اصیل و مراد حقیقی دور گردد و معانی ثانوی، بعید و گاه نوین جای‌گزین آن شود. توجه به تحول لغت در هنگام بررسی متون کهن از اهمیت شایانی برخوردار است؛ زیرا کلام در متون قدیم با عنایت به معنای اصیل و حاکم در آن برهۀ زمانی صادرشده است و متأخران با عنایت به معانی غیر از آن معنای اصیل به متن توجه می‌کنند. واژۀ مَنَى و دو مشتق آن یعنی تَمَنَّى و أُمْنِیتِهِ در آیۀ 52 حج از جمله این موارد است. در کتب لغت قدیم معنای اصیل مَنَی را مرگ و تقدیر گرفته‌اند؛ درحالی‌که مفسران واژۀ تَمَنَّى را در معنای آرزو (الأُمْنِیّه) لِحاظ کرده‌اند. در پی آن پرسش از امکان نفوذ شیطان در ساحت وحی و ماجرای غرانیق در کتب تفاسیر و... در تأملات کلامی مسلمانان ایجاد شده است. در این مطالعه با درنگ و تأمل در معنای این واژگان در کتب لغت قدیم و توجه به سیاق و حقیقت وحی، احتمال حمل واژۀ تَمَنَّى بر معنای رسیدن و مقدر‌شدن زمان مرگ پیامبران را مرور خواهیم کرد. فرضیۀ ما در این مطالعه آن است که تمنا به معنای مرگ، و امنیه نیز به معنای آرزو است. با این روی‌کرد مرجع ضمیر هاء در کلمۀ امنیته در آیۀ 52 سورۀ حج نیز شیطان خواهد بود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Critique of the Popular Interpretation of Q 22: 52 Based on Lexicology and Qurʾānic Exegesis

نویسنده English

Zohre Narimani
Assistant Professor, University of Sciences and Teachings of the Holy Qurʾān, Faculty of Quranic Sciences, Kermanshah Branch, Iran.
چکیده English

Translation and interpretation of words are among the important topics in the science of exegesis. Sometimes, a word deviates from its original and true meaning, and secondary, distant, or even new meanings replace it. When examining ancient texts, paying attention to the evolution of words is of great importance because the speech in ancient texts was issued with regard to the original and prevailing meaning at that time, while later interpreters consider meanings other than the original one. The word Manā and its two derivatives tamannā and Umnīyyatih in verse Q 22: 52 are examples of this. In authentic lexicons, the original meaning of manā is taken as death and decree, while interpreters have considered the word tamannā to mean wish (al-umnīyya), which has led to the possibility of Satan's influence in the realm of revelation and the story of the cranes in the books of exegesis. This research, by contemplating the true meaning of these words in authentic lexicons and considering the context and the reality of revelation, has understood tamannā to mean the arrival and predestination of the time of the prophets' death and umnīyyatih to mean wish. In this approach, the antecedent of the pronoun al-hāʾ in umnīyyatih is Satan.

کلیدواژه‌ها English

Al-Gharānīq
Q 22: 52
Sūra al-Ḥajj
Mufradāt al-Qurʾān
Tamannā. 
  • قرآن کریم.
  • ابن فارس، احمد، معجم مقاییس اللغه، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، بازنشر قم، سازمان تبلیغات اسلامی، 1404ق.
  • ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی، تهذیب التهذیب، بیروت، دارالفکر، 1404 ق.
  • ابن‌درید، محمدبن حسن، جمهرة اللغه، بیروت، دارالعلم للملایین، 1407ق.
  • ابن‌عاشور، محمدطاهر، التحریر و التنویر، مؤسسة التاریخ العربی، بیروت، 1420ق.
  • ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، به‌کوشش احمد فارس، بیروت، دار صادر، 1388ق.
  • ابوهلال عسکری، حسن بن عبدالله، معجم الفروق اللغویه، به کوشش محمد ابراهیم سلیم، قاهره، دارالعلم و الثقافة.
  • ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغه، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1421ق.
  • آلوسى، محمود بن عبدالله، روح المعانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • باقری، مهری، مقدمات زبان شناسی، تهران، نشر قطره، 1376ش.
  • بخاری، محمد بن إسماعیل أبو عبدالله، الجامع الصحیح، استانبول، دارالطباعة العامره، ۱۴۰۱ق.
  • بهبودی، محمد باقر، معانی القرآن، تهران، علم، 1395ش.
  • خلیل بن احمد، العین، به کوشش مهدی مخزومی و ابراهیم سامرایی، بیروت، دار و مکتبة الهلال، 1980م.
  • زرکشى، محمد بن عبد الله، البرهان فی علوم القرآن، بیروت، دارالمعرفه، 1410ق.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الفائق، قاهره، داراحیاء الکتب العربیه، ۱۳۶۴ش.
  • سعیدی روﺷﻦ، ﻣﺤﻤﺪﺑﺎﻗﺮ، تحلیل زﺑﺎن ﻗﺮآن و روش‌ﺷﻨﺎﺳﯽ ﻓﻬﻢ آن، ﻗﻢ، ﻣﻮﺳسۀ پژوهشی حوزه و دانشگاه، 1385ش.
  • سیدقطب، ابراهیم بن حسین، فی ظلال القرآن، بیروت، دارالشروق، 1480ق.
  • شریف رضی، محمد بن حسین، تنزیه الانبیاء و الائمه، مشهد، آستان قدس رضوی، 1377ش.
  • شیخ طوسی‏، محمد بن حسن، التبیان‏، به‏ کوشش‏ احمد حبیب قصیر عاملی‏، نجف، دار احیاء التراث‏، 1383ق.
  • صاحب بن عباد، اسماعیل، المحیط فى اللغة، به کوشش محمد حسن آل‌یاسین، بیروت، عالم الکتب، 1414ق.
  • صادقی تهرانی، محمد، الفرقان فی تفسیر القرآن بالقرآن و السنه، بیروت، مؤسسة الوفاء، 1405ق.
  • طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، اعلمی، 1973م.
  • طبرسى، فضل بن حسن‏، مجمع البیان، تهران، ناصر خسرو، 1372ش.
  • طبری، محمدبن جریر، جامع البیان، بیروت، دارالمعرفه، 1412ق.
  • فخررازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار إحیاء التراث العربی1420ق. ‏
  • مشکات‌الدینی، مهدی، سیر زبان شناسی، مشهد، انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، 1378ش.
  • مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1368ش.
  • معرفت، محمد هادی، التمهید فی علوم القرآن، قم، مؤسسه فرهنگی انتشاراتی التمهید، ۱۳۸۶ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، اسلامیه، 1378ش.

  • تاریخ دریافت 12 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 07 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 05 مرداد 1403