پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

کاربرد دوگانۀ اِسراف در قرآن: تحلیلی معناشناختی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات، معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران.
2 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات معارف اسلامی و ارشاد، دانشگاه امام صادق(ع)، تهران، ایران.
چکیده
مادۀ س‌ر‌ف در قرآن کریم 23 مرتبه در صورت‌های صرفی مختلف به‌کار رفته است. از این تعداد، صورت اسم فاعلی (مُسرِف، مُسرِفین / مُسرِفون) به‌علاوه یک مورد الحاقی (مَن أسْرَفَ) در 16 کاربرد آمده است و تنها 7 کاربرد دیگر از این ریشه، صورت‌های صرفی غیرآن به‌خود گرفته‌اند. به‌رغم تفاوت معنادار کاربردها، درک از اسراف در تراث تفسیری و در فرهنگ اسلامی به ویژه در دوره معاصر در نظریه‌های اقتصاد اسلامی بیشتر مبتنی بر کاربردهای 7 گانه صورت‌بندی شده است. این پژوهش برآن است تا با روی‌کرد معناشناسی ساخت‌گرا به این پرسش پاسخ دهد که دو دسته کاربردها از مادۀ س‌ر‌ف چه تفاوتی با یکدیگر دارند؟ مهم‌ترین نتیجه در تمایز کاربردها آن است که ساخت اسم فاعلی المُسرِفین در قرآن کریم از سطح معنا ارتقاء یافته و تبدیل به اصطلاحی به معنای گروهی مقابل‌انبیاء است که عمل‌کردشان مخالف فرمان‌های الهی است، اما دیگر ساخت‌های صرفی این ماده در سطح معنا باقی مانده‌اند و معادل نوعی رفتار ناپسند و ناهنجار به شمار می‌روند، معنایی که امروزه بیشتر در فهم از اسراف در قرآن کریم به مثابه نوعی ناهنجاری رفتاری و اخلاقی از آن یاد می‌شود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Dual Usage of Isrāf in the Qurʾān: A Semantic Analysis

نویسندگان English

Morteza Salman Nejad 1
Amir Hossein Hossein Zade Ivary 2
1 Asisstant Professor of Qurʾān and Hadith Sciences, Faculty of Islamic Studies and Theology, Imam Sadiq University, Tehran, Iran
2 Ph.D. Student of Qurʾān and Hadith Sciences, Faculty of Islamic Studies and Theology, Imam Sadiq University, Tehran, Iran.
چکیده English

The root SRF is used in the Holy Quran 23 times in different forms. Out of this number, the form of active noun (al-musref, al-musrifīn/ al-musrifūn) plus an additional case (man asrafa) is found in 16 uses, and only 7 other uses of this root have other forms. Despite the significant difference in applications, the understanding of Israf in the interpretive tradition and in Islamic culture, especially in the contemporary period, is based on 7 applications in Islamic economic theories. This research aims to answer this question with the approach of constructivist semantics, what are the differences between the two categories of uses of the word "Iserf" from each other? The most important result in differentiating the usages is that the construction of the active noun "Al-Musrafin" in the Holy Qur'an has been upgraded from the level of meaning and turned into a term meaning a group against the prophets whose actions are against divine commands, but the other morphological constructions of this article remain at the level of meaning. They have remained and are considered equivalent to a kind of obscene and abnormal behavior, a meaning that today is mostly mentioned in the understanding of Israf in the Qurʾān as a kind of behavioral and moral abnormality.

کلیدواژه‌ها English

Holy Qurʾān
al-Isrāf
al-Musrifīn
Structural Semantics
Prophets
  • قرآن کریم، اصل عربی؛ نیز، ترجمه‌های فارسی محمدمهدی فولادوند (تهران، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، 1376ش)، علی مشکینی (قم، الهادی، 1381ش)، و محمدرضا صفوی (قم، دفتر نشر معارف، 1388ش).
  • آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی‏، به کوشش علی عبدالباری عطیه، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • اخوان طبسی، محمدحسین و حسین‌زادۀ ایوری، امیرحسین، «تحلیل مؤلفه‌های معنایی اِسراف با روش ریشه‌شناسی در زبان‌های سامی و آفروآسیایی»، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، سال هفتم، شماره دوم، پیاپی 26، تابستان 1402ش.
  • راغب اصفهانی، حسین، مفردات الفاظ القرآن، به کوشش صفوان عدنان داوودی، بیروت/ دمشق، دارالقلم/ الدار الشامیه، 1412ق.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، به کوشش مصطفی حسین احمد، بیروت، دارالکتاب العربی، 1407ق.
  • شبر، عبدالله، تفسیر القرآن الکریم، به کوشش سیدمرتضی رضوی، قم، هجرت، 1379ش.
  • صافی، محمود، الجدول فی إعرابه القرآن و صرفه و بیانه، دمشق، دارالرشید، 1418ق.
  • طباطبایی، سیدمحمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، اعلمی، 1393ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، به کوشش فضل الله یزدی، تهران، ناصرخسرو، 1372ش.
  • کلینی، محمد، الکافی، به کوشش علی‌اکبر غفاری، تهران، اسلامیه، 1407ق.
  • میرمعزی، سیدحسین، نظام اقتصادی اسلام: مبانی، اهداف، اصول راهبردی و اخلاق، قم، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی، 1390ش.
  • یوسفی، احمد علی، نظام اقتصاد علوی مبانی، اهداف و اصول راهبردی، قم، انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشۀ اسلامی، 1387ش.

  • تاریخ دریافت 05 تیر 1403
  • تاریخ بازنگری 04 شهریور 1403
  • تاریخ پذیرش 04 شهریور 1403