پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

بازفهم کلِمَةً طَیِّبَةً در آیۀ 24 سورۀ ابراهیم با روی‌کرد ریشه‌شناختی و معناشناسی ساخت‌گرا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الاهیات، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهرا (س)، تهران، ایران.
چکیده
مطالعات زبان‌شناسی به‌عنوان عرصه‌ای نوظهور درمباحث قرآنی، در فهم صحیح الفاظ و عبارات آیات، کمک بسزایی می‌کند؛ بنابراین ضرورت پردازش به موضوعاتی در این راستا، برکسی پوشیده نیست. نوشتار حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و تمرکز بر روی‌کرد ریشه‌شناختی و روابط همنشینی و جانشینی معناشناسی ساخت‌گرا، به بررسی گزارۀ کلمة طیبة در آیۀ 24 سورۀ ابراهیم می‌پردازد. هدف اصلی این پژوهش، پاسخ به این پرسش است که گزارۀ کلمة طیبة براساس روی‌کرد یادشده، چه تفسیری پیدا می‌کند؟ برطبق یافته‌های پژوهش، دو مؤلفۀ اثرگذاری و ابراز مافی‌الضمیر از مؤلفه‌های اصلی معنای کلمه است. درمعنای واژۀ طَیِّب نیز، نوعی نیکویی و دل‌پذیری وجود دارد. به‌عبارت‌دیگر، در نظام معنایی قرآن هر نطق یا عمل حامل پیام که دارای نوعی اثرگذاری باشد، کلمه محسوب می‌شود. چنان‌چه اثربخشی مطلوب و مثبت باشد کلمة طیبة و اگر اثر منفی برجای بگذارد، کلمة خبیثة قلمداد می‌شود. نیز با بررسی سیاق آیه و تطبیق آن با نتایج احصاءشده از روش معناشناسی، می‌توان کلمۀ طیبه را جامع هرآن‌چه حق است، دانست که در کلمۀ توحید تبلور دارد؛ درنتیجه، بازخوانی تفسیر کلمه طیبه با روش معناشناسی ساخت‌گرا و تاریخی، آراء مفسران تسنیم و المیزان را به نحو مؤثرتری تقویت می‌کند.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Reinterpretation of the Phrase Kalima Ṭayyiba in Q 14: 24 Using Structural Semantics and Historical Etymology

نویسندگان English

Zahra Darvish 1
BibiSadat Razi Bahabadi 2
1 PhD Student of Qurʾān and Hadith Sciences, Department of Quranic studies and Hadith, Faculty of Theology, AlZahra University, Tehran, Iran.
2 Associate Professor, Department of Quranic studies and Hadith, Faculty of Theology, Alzahra University, Tehran,Iran.
چکیده English

Linguistic studies, as an emerging field in Qur˓ānic discussions, significantly aid in the correct understanding of the words and phrases of the verses. Therefore, the necessity of addressing topics in this regard is evident to everyone. This paper, using a descriptive-analytical method and focusing on an etymological approach and the structuralist semantics of syntagmatic and paradigmatic relations, examines the phrase "Kalima Ṫayyiba" in verse 24 of Surah Ibrahim. The main objective of this research is to answer the question: What interpretation does the phrase "Kalima Ṫayyiba" find based on the mentioned approach? According to the research findings, two components of influence and expression of inner thoughts are the main elements of the meaning of "Kalima." In the meaning of the word "Ṫayyib," there is a kind of goodness and pleasantness. In other words, in the semantic system of the Qur˓ān, any speech or action carrying a message that has a kind of influence is considered a word. If the influence is desirable and positive, it is regarded as "Kalima Ṫayyiba," and if it leaves a negative impact, it is considered "Kalima Khabītha." Also, by examining the context of the verse and comparing it with the results obtained from the semantic method, "Kalima Ṫayyiba" can be considered as encompassing everything that is true, which is embodied in the word of monotheism. Consequently, revisiting the interpretation of "Kalima Ṫayyiba" with a structuralist and historical semantic method strengthens the views of the commentators of Tafsīr al-Mīzān and Tafsīr al-Tasnīm more effectively.

کلیدواژه‌ها English

Interpretation
Structuralist Semantics
Etymology
Kalima Ṭayyiba
Sūra Ibrāhīm
  • قرآن کریم، اصل عربی؛ نیز، ترجمۀ ناصر مکارم شیرازی، قم، دارالقرآن الکریم، 1373ش؛ ترجمۀ علی مشکینی، قم، الهادی، 1381ش.
  • ابن‌اثیر، مبارک‌ بن محمد‌، النهایه، قم، اسماعیلیان، 1367ش.
  • ابن‌عربی، محمد بن علی، التفسیر، به کوشش سمیر مصطفی رباب، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1422ق.
  • ابن‌عطیه، عبدالحق بن غالب، المحرر الوجیز، به کوشش عبدالسلام عبدالشافی محمد، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1422ق.
  • ابن‌‌فارس، احمد، مقاییس اللغه، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، 1404ق.
  • ابن‌‌منظور، محمد بن مکرم، لسان‌العرب، بیروت، دارالفکر، 1414ق.
  • آرلاتو، آنتونی، درآمدی بر زبان‌شناسی تاریخی، ترجمۀ یحیی مدرسی، تهران، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، 1384ش.
  • ازدی، عبدالله بن محمد، کتاب الماء، به کوشش محمدمهدی اصفهانی، تهران، دانشگاه علوم پزشکی ایران، بی‌تا.
  • ازهری، محمد بن احمد، تهذیب‌اللغه، به کوشش ریاض زکی قاسم، بیروت، دارالمعرفه، 1422ق.
  • بغوی، حسین بن مسعود، التفسیر، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1420ق.
  • جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، به کوشش حسین اشرفی و دیگران، قم، اسراء، 1396ش.
  • خلیل ‌بن احمد، العین، قم، نشر هجرت، 1409ق.
  • راغب اصفهانی، حسین، مفردات الفاظ قرآن، بیروت، دارالقلم، 1412ق.
  • روبینز، آر. اچ، تاریخ مختصر زبان‌شناسی، ترجمۀ محمدعلی حق‌شناس، تهران، نشر مرکز، 1384ش.
  • زَبیدی، محمد بن محمد، تاج العروس، بیروت، دارالفکر، 1414ق.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، بیروت، دارالکتاب العربی، 1407ق.
  • سید قطب، ابراهیم حسین، فی ظلال القرآن، قاهره، دارالشروق، 1412ق.
  • سیوطی، عبدالرحمان بن ابی‌بکر، الدر المنثور، قم، کتاب‌خانۀ مرعشی، 1404ق.
  • شبر، سیدعبدالله، الجوهر الثمین، کویت، مکتبة الألفین، 1407 ق.
  • شفیع‌زاده، مرضیه و دیگران، «معناشناسی کلمه در قرآن کریم با تأکید بر روابط هم‌نشینی و جانشینی»، پژوهش‌های قرآن و حدیث، سال 47، شمارۀ 1، بهار و تابستان 1393ش.
  • صدر، محمد باقر، دروس فی علم الاصول، قم، موسسة النشر الاسلامی، 1410ق.
  • صفوی، کورش، درآمدی بر معناشناسی، تهران، سوره مهر، 1392ش.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان، قم، جامعۀ مدرسین، 1417ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، تهران، ناصرخسرو، 1372ش.
  • طوسی، محمد بن حسن، التبیان، بیروت، داراحیاء التراث العربی، بی‌تا.
  • فتاحی‌زاده، فتحیه و فاطمه نظری، «معناشناسی الفاظ قرآن در تفسیر مجمع البیان»، مطالعات قرآن و حدیث، سال پنجم، شمارۀ 9، پاییز و زمستان 1390ش.
  • فرات ‌کوفی، التفسیر، تهران، سازمان چاپ وزارت ارشاد اسلامی، 1410ق.
  • فیومی، احمد، المصباح المنیر، قم، مؤسسه دارالهجره، 1414ق.
  • قرشی، سیدعلی‌اکبر، قاموس قرآن، تهران، اسلامیه، 1412 ق.
  • قشیری، ابوالقاسم عبدالکریم، لطایف الاشارات، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب، بی‌تا.
  • قمی، علی بن ابراهیم، التفسیر، قم، دارالکتاب، 1367ش.
  • مدرسی، محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دارالمحبی الحسین، 1419ق.
  • مشکور، محمدجواد، فرهنگ تطبیقی زبان عربی با زبان‌های سامی و ایرانی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1978م.
  • مصطفوی، حسن، التحقیق، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360ش.
  • معتمدی، منصور و ولی عبدی، «نگرش تحلیلی و انتقادی به مفهوم لوگوس از یونان باستان تا آباء کلیسا»، مطالعات اسلامی: فلسفه و کلام، سال چهل و پنجم، شمارۀ 90، پاییز 1390ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، اسلامیه، 1374ش.
  • نیک‌سیرت، عبدالله، «گفتاری در باب لوگوس»، پژوهش‌های فلسفی ـ کلامی، سال نهم، شمارۀ 2، 1386ش.
  • ولفنسون، اسرائیل، تاریخ اللغات السامیه، قاهره، دارالاعتماد، 1929م.
  • Blackburn, S., The Oxford Dictionary of Philosophy, New York, Oxford university press, 1994.
  • Gesenius, William, Lexique Hébreu-anglais de l'Ancien Testament, translated by Edward Robinson, Boston & New York, 1907.
  • Jastrow, Marcus, A Dictionary of the Targumim, the Talmoud Babli & Yerushalmi & the Midrashic literature, London/ New York, 1903.
  • Leslau, Wolf, Comprative Dictionary of Geez: (Class Ethiopic): Geez/ Engl, Wiesbaden, Harrassowitz, 1987.
  • Orel, Vladimire E. & Stolbove, Olga, Hamito- Semitic Etymological Dictionary, Leiden, Brill, 1995.
  • Zammit, Martin R, A Comparative Lexical Study of Quranic Arabic, Leiden, Boston, Koln, Brill, 2002.

  • تاریخ دریافت 12 خرداد 1403
  • تاریخ بازنگری 17 مرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 17 مرداد 1403