پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

مدلول عبارت «ما کان لهم الخیرة» (قصص/ 68)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار گروه آموزش الهیات، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.
چکیده
در تفسیر عبارت «ما کانَ لَهُمُ الخِیَرَة» در آیۀ 68 سورۀ قصص آرائی ارائه شده که شماری ناظر به مباحث کلامیِ مربوط به اعمالِ انسان، برخی بیانگر امرِ گزینش پیامبر یا امام، و پاره‌ای نیز ناظر به مواردی دیگر اند. ازآن‌جاکه آراءِ متعدد و مختلف دربارۀ این عبارت با سیاق تأیید نشده‌اند و آیاتی نیز که به‌عنوان مؤید ارائه شده‌اند هم‌مضمون و شاهدِ دِلالی برای تأیید این آراء نیستند، و نیز، با توجه به این‌که این آراء ــ و از جمله آراء متکلمانه ــ به فضای نزول توجه نداشته‌اند، در این مطالعه کوشش خواهد شد با روشی توصیفی ـ تحلیلی ضمن نقد آراء مزبور، مدلولِ آیۀ مذکور و ارائۀ تفسیر صحیح از آن به نحوی ضابطه‌مند بررسی شود. فرضیۀ این مطالعه آن است که این آیه، اولاً، بر هیچ‌یک از معناهایی که مفسران پیشین بازگفته‌اند دلالت ندارد و به‌ویژه سیاقش مؤید نظر آن‌ها نیست؛ ثانیاً، تعیین نادرست مرجع ضمیر در عبارت مذکور موجبِ اجمال در دلالتِ عبارت، و بالتَّبَع، پیداییِ آراءِ تفسیری مختلف گردیده است؛ ثالثاً، با توجهِ دقیق به سیاق و کشف مرجع صحیح برای ضمیر هُم در عبارت یادشده و بهره‌گیری از شواهد دیگری از قرآن می‌توان دریافت که این آیه بر توحید ربوبی دلالت دارد و شرک ربوبی را به‌مثابۀ مهم‌ترین چالش در خداشناسی مشرکان نفی می‌کند و ازاین‌رو آیه دربارۀ نفی ارادۀ شریکان خدا ست.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Meaning of ‘Mā Kāna Lahum al-Khiyara’ in Sūra al-Qaṣaṣ (Q 28: 68)

نویسنده English

Sayyed Jaʿfar Sadeqi
Assistant Professor, Department of Theological Education, Farhangian University, Tehran, Iran.
چکیده English

n interpreting the phrase "Mā Kāna Lahum al-Khiyara" in verse 58 of Sāra Al-Qaṣaṣ, various opinions have been presented. These opinions range from theological discussions on human actions to the selection of a prophet or imām, and other matters. However, these diverse opinions are not supported by the context, and the verses cited as evidence do not substantiate these views either in content or indicative witness. This research, using a descriptive-analytical method and library data collection, aims to systematically examine the meaning of this verse and provide a correct interpretation. Firstly, the verse does not support any of the views, especially given the context. Secondly, the incorrect determination of the pronoun reference in the phrase has led to ambiguity and various interpretative opinions. By carefully considering the context and identifying the correct reference for the pronoun "hum" in the phrase, and utilizing other evidences from the Quran, it was found that this verse indicates the oneness of lordship and negates polytheistic lordship, which is a significant challenge in polytheistic theology. Therefore, the verse pertains to the negation of the will of partners.

کلیدواژه‌ها English

Q 28: 68
Monotheism
Al-Tawḥīd al-Rubūbī
Al-Shirk
Determinism
Free will
  • قرآن کریم.
  • ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمن بن محمد، تفسیر القرآن العظیم‌، ریاض، مکتبة نزار مصطفی الباز، 1419ق.
  • ابن‌جوزی، عبدالرحمن بن علی‌، زاد المسیر ، بیروت، دارالکتب العربی، 1422ق.
  • ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل‌ابی‌طالب، قم، انتشارات علاّمه، 1379ش.
  • ابن‌عاشور، محمد طاهر، التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی‌، 1420ق.
  • ابن‌عبدالسلام، عبدالعزیز، التفسیر، بیروت، ‌‌دارالکتب العلمیه، 1429ق.
  • ابن‌عبدالوهاب، محمد، التوحید، مکه، جامعة الامام محمد بن سَعود.
  • ابن‌عطیه، عبدالحق بن غالب، ‌المحرر الوجیز، بیروت، ‌‌دارالکتب العلمیه، 1422ق.
  • ابن‌قتیبه، عبدالله بن مسلم، غریب القرآن‌، بیروت، الهلال‌، 1411ق.
  • ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم‌، بیروت، ‌‌دارالکتب العلمیه، 1419ق.
  • ابن‌میمون مغربی، علی، شرح الارشاد، قاهره، مطبعة دارالتضامن، 1407ق.
  • ابوهلال عسکری، حسن بن علی، الاوائل، بیروت، ‌‌دارالکتب العلمیة، 1407ق.
  • اشعری، ابوالحسن علی بن اسماعیل، اللّمع، قاهره، المکتبة الازهریة للتراث، 1993م.
  • الامامة والسیاسه، منسوب به ابن‌قتیبه، بیروت، دارالاضواء، 1410ق.
  • آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی‌، بیروت، ‌‌دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • بحرانی، هاشم بن ‌سلیمان،‌ البرهان فی تفسیر القرآن‌، قم، بعثت، 1415ق.
  • بیضاوی، عبدالله بن عمر، أنوار التنزیل‌، بیروت، دارإحیاء التراث ‌العربی‌، 1418ق.
  • ثعالبی، عبدالرحمان بن محمد، الجواهر الحسان‌، بیروت، دارإحیاء التراث العربی‌، 1418ق.
  • ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان‌، بیروت، دارإحیاء التراث العربی‌، 1422ق.
  • جوادی‌آملی، عبدالله، توحید در قرآن، قم، اسراء، 1391ش.
  • حویزی، عبدعلی بن جمعه،‌ نور الثقلین‌، قم، اسماعیلیان، 1415ق.
  • دروزه، محمد عزت، التفسیر الحدیث، دارالغرب الاسلامی، بیروت، 1421ق.
  • رجبی، محمود، روش‌شناسی تفسیر قرآن، تهران، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه/ سمت، 1379ش.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، بیروت، دارالکتاب العربی، 1407ق.
  • سمرقندی، نصر بن محمد، بحرالعلوم، بیروت، دارالفکر، 1416ق.
  • شاکر، محمدکاظم، «ریشه‌یابی اختلافات تفسیری»، مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، دورۀ دوم، شمارۀ 6، 1379ش.
  • شریف شیرازی، محمدهادی، الکشف‌الوافی، قم،‌ دارالحدیث، 1430ق.
  • صادقی، سید جعفر، نقش قرینه‌شناسی در تفسیر قرآن، تهران، نشرمؤلف، 1394ش.
  • طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان‌، بیروت، اعلمی‌، 1390ق.
  • طبرانی، سلیمان بن احمد، التفسیر الکبیر، اربد، دارالکتاب الثقافی، 2008م‌.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان‌، تهران، ناصر خسرو، 1372ش.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، بیروت، دارالمعرفة، 1412ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، الّتبیان‌، بیروت، دارإحیاء التراث العربی‌.
  • طوسی، محمد بن حسن، تمهید الاصول، ترجمۀ عبدالمحسن مشکات‌الدینی، تهران، انتشارات انجمن ‌اسلامی حکمت‌ و فلسفۀ ایران، 1358ش.
  • عابدینی، شهناز، «بررسی تفسیری ارتباط وقف و ابتدا با بحث ‌‌جبر و اختیار در آیۀ 68 قصص»، بیّنات، پیاپی66، تابستان 1389ش.
  • علی، جواد، المفصل فی تاریخ العرب قبل الإسلام، بیروت، دارالسّاقی، 1422ق.
  • عیاشی، محمد بن مسعود، التفسیر، تهران، چاپ‌خانۀ علمی، 1380ق.
  • قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن‌، تهران، ناصر خسرو، 1364ش.
  • قزوینی، ملاخلیل بن غازی، الشافی فی شرح الکافی، قم، دارالحدیث، 1429ق.
  • قمی، علی بن ابراهیم، ‌التفسیر‌، قم، دارالکتاب، 1363ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، اسلامیه، 1407ق.
  • مراغی، احمد مصطفی، التفسیر، بیروت، دارالفکر.
  • مطهری، مرتضی، یادداشت‌ها، تهران، انتشارات صدرا، 1387ش.
  • مغنیه، محمد جواد، التفسیر الکاشف‌، قم، دارالکتاب الإسلامی‌، 1424ق.
  • مقاتل بن سلیمان، التفسیر، به کوشش احمد فرید، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‌، 1423ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، اسلامیه، 1371ش.
  • مکی بن ابی‌طالبِ قیسیِ حمّوش، مشکل اعراب القرآن‌، بیروت، دارالیمامه، 1423ق.
  • مؤدب، سید رضا و عزتی فردویی، محمدرضا، روش‌های تفسیری، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، 1398ش.
  • میبدی، احمد بن محمد، کشف الاسرار، تهران، امیر کبیر، 1371ش.
  • نحاس، احمد بن محمد، اِعراب القرآن، بیروت، ‌‌دارالکتب العلمیه، 1421ق.
  • نسفی، عبدالله بن احمد، التفسیر ‌، بیروت، دارالنفائس، 1416ق.
  • نظام‌الدین نیشابوری، حسن بن محمد، غرائب القرآن‌، بیروت، ‌‌دارالکتب العلمیه، 1416ق.

  • تاریخ دریافت 17 اردیبهشت 1403
  • تاریخ بازنگری 29 تیر 1403
  • تاریخ پذیرش 30 تیر 1403