پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

امکان سازگاری اصلاح و ظلم در یک جامعه: تحلیل دیدگاه مفسران دربارۀ آیۀ 117 سورۀ هود

نوع مقاله : مقالۀ ترویجی

نویسندگان
1 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.
2 دانش‌آموختۀ سطح چهار حوزۀ علمیۀ خراسان.
چکیده
دیدگاه‌های مفسران درباره تفسیر آیۀ 117 سورۀ هود باعث پیدایش مباحث فراوانی شده است. سازگاری یا ناسازگاری اصلاح‌گری با ظلم در یک جامعه از آن جمله است. اختلاف‌نظر مفسران به اندازه‌ای است که برخی را به این باور رسانده که این آیه جزء آیات متشابه است. یافته‌های این پژوهش در ذیل این آیه، به‌ویژه امکان جمع اصلاح و ظلم در یک جامعه نشان از آن دارد دیدگاه مفسرانی که عبارت «بظلم» را در محل حال از ضمیر فاعلی لِیُهلِکَ یا مرجع این ضمیر یعنی ربّک دانسته و آن را قیدی توضیحی می‌دانند و در نتیجه قائل به عدم امکان اصلاح و ظلم در یک جامعه هستند، افزون بر هم‌سویی با نظر مشهور مفسران، از پشتوانه شواهد استوار قرآنی و روایی برخوردار است که هرگونه کار ظالمانه از جانب خدا را نفی می‌کند. دیدگاه مقابل‌که نتیجه آن امکان سازگاری اصلاح با ظلم در یک جامعه است، افزون بر عدم تکیه بر ادلۀ استوار، در تعریف ظلم دچار مشکل است. با توجه هم‌سویی دیدگاه اول با دیگر آیات قرآن، می‌توان با اطمینان ادعای متشابه بودن این آیه را غیر قابل‌قبول دانست.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Exploring the Possibility of Coexistence between Reform and Injustice: An Analysis of Commentator's Perspectives on Hūd/117

نویسندگان English

Mohammad Ibrahim Rowshanzamir 1
Ali Akbar HabibiMehr 2
1 Associate Professor, Department of Qurʾān and Hadith Sciences, Razavi University of Islamic Sciences, Mashhad, Iran.
2 Graduate of the fourth level of Khorasan Seminary School.
چکیده English

The commentators' perspectives on the interpretation of Verse 117 of Sūra Hūd have given rise to numerous discussions. Among these is the compatibility or incompatibility of reform with oppression in a society. The divergence in commentators' opinions is such that some believe this verse to be among the ambiguous verses. The findings of this research, particularly regarding the possibility of combining reform and oppression within a society, indicate that the viewpoint of commentators who consider the phrase "with oppression" as an adverbial modifier of the subject pronoun in "to destroy" or its antecedent, "your Lord," and thus regard it as an explanatory clause, leads to the conclusion that the coexistence of reform and oppression in a society is not possible. This view, in addition to aligning with the prevalent opinion among commentators, is supported by robust Quranic and narrative evidence that negates any unjust act by God. The opposing view, which results in the possibility of reconciling reform with oppression in a society, not only lacks solid evidence but also encounters problems in defining oppression. Considering the alignment of the first viewpoint with other Quranic verses, one can confidently deem the claim of ambiguity of this verse as unacceptable.
 

کلیدواژه‌ها English

The Ambiguous Verse (Al-Mutashābih)
Oppression
Polytheism
Reform
Hūd/117
  • قرآن کریم، اصل عربی؛ نیز، ترجمۀ فارسی حسین انصاریان، قم، دانش، 1398ش.
  • ابن‌بابویه، محمد بن علی، عیون أخبار الرضا (ع)، به کوشش مهدی لاجوردی، تهران، نشر جهان، 1378ق.
  • ابن‌جوزی، عبدالرّحمان بن علی، زاد المسیر، به کوشش عبدالرزاق مهدی، بیروت، دارالکتاب العربی، 1422ق.
  • ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی، لسان المیزان، به کوشش عبدالفتّاح أبوغده، بیروت، مکتب المطبوعات الاسلامیه، 1414ق.
  • ابن‌درید، محمد بن حسن، جمهرة اللغه، بیروت، دارالعلم للملایین، 1988م.
  • ابن‌سیده، علی بن اسماعیل، المخصص، بیروت، دارالکتب العلمیه.
  • ابن‌شهرآشوب‌، محمد بن علی، متشابه القرآن و مختلفه، قم، نشر بیدار، 1369ق.
  • ابن‌عاشور، محمد بن طاهر، تفسیر التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، 1420ق.
  • ابن‌فارس، احمد، مقاییس اللغه، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
  • ابوالسعود عمادی، محمد بن محمد، ارشاد العقل السلیم، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، 1983م.
  • ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان‏، به کوشش محمد مهدی ناصح و محمد جعفر یاحقی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های اسلامی‏ آستان قدس رضوی، 1408ق‏.
  • ابوهلال عسکری، حسن بن عبداللّه، الفروق اللغویه، بیروت، دارالآفاق الجدیده، 1400ق.
  • ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغه، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1421ق.
  • اعقم، احمد بن علی، التفسیر، صنعا، دارالحکمة الیمانیه.
  • آمدی، عبدالواحد بن محمد، غرر الحکم،به کوشش مصطفی درایتی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1366ش.
  • باجی، نصرت و بستانی، قاسم، «بینامتنیت (تناص) واژۀ عدل بین زبان عربی و قرآن»، مطالعات قرآنی، سال هشتم، شماره 32، زمستان 1396ش.
  • بخاری، محمد بن اسماعیل، الجامع الصحیح، قاهره، وزرات اوقاف، 1410ق.
  • برقی، احمد بن محمد، المحاسن، به کوشش جلال‌الدین محدّث ارموی، تهران، اسلامیه، 1371ق.
  • بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل، به کوشش محمد عبدالرحمان مرعشلی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1418ق.
  • ثعالبی، عبدالرحمان بن محمد، الجواهر الحسان‏، با همکاری عادل احمد عبدالموجود و دیگران، بیروت، دار إحیاء التراث العربی‏، 1418ق.
  • جصّاص، احمد بن علی، احکام القرآن، به کوشش محمد صادق قمحاوی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1405ق.
  • حداد، ابوبکر بن علی، التفسیر الکبیر، اربد، دارالکتاب الثقافی، 2008م.
  • خلیل بن احمد، کتاب العین، قم، نشر هجرت، 1409ق.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، به کوشش صفوان عدنان داوودی، بیروت، الدارالشامیه، 1412ق.
  • رضایی اصفهانی، محمد علی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهشهای تفسیر و علوم قرآن، 1387ش.
  • روشن‌ضمیر، محمد ابراهیم، «بررسی سندی و محتوایی گزاره «المُلک یبقی مع الکفر و لا یبقی مع الظّلم»، مطالعات فهم حدیث، سال سوم، شماره 1، پاییز و زمستان 1395.
  • زبیدی، محمد بن محمد، تاج العروس، با همکاری علی هلالی و علی سیری، بیروت، دارالفکر، 1414ق.
  • زجاج، ابراهیم بن سری، معانی القرآن و اعرابه، به کوشش عبدالجلیل عبده شلبی، بیروت، عالم الکتب، 1408ق.
  • زحیلی، وهبه، التفسیر المنیر، دمشق، دارالفکر، 1411ق.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشّاف، به کوشش مصطفی حسین احمد، بیروت، دارالکتاب العربی، 1407ق.
  • سمرقندی، نصر بن محمد، بحر العلوم، به کوشش عمر عمروی، بیروت، دارالفکر، 1416ق.
  • سیوطی، عبدالرحمان بن ابی‌بکر، معترک الأقران فی إعجاز القرآن‏، به کوشش علی محمد بجاوی، بیروت، دارالفکر العربی‏، 1408ق.
  • شاه‌عبدالعظیمی، حسین، تفسیر اثنی عشری، تهران، میقات، 1363ش.
  • شیخ علوان، نعمة الله بن محمود، الفواتح الإلهیه، قاهره، دار رکابی للنشر، 1999م.
  • صاحب بن عباد، اسماعیل، المحیط فی اللغه، به کوشش محمد حسن آل‌یاسین، بیروت، عالم الکتب، 1414ق.
  • طباطبایی، محمد حسین، المیزان، بیروت، اعلمی، 1390ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، به کوشش فضل‌الله یزدی طباطبایی، تهران، ناصر خسرو، 1372ش‏.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، بیروت، دارالمعرفه، 1412ق.
  • طحاوی، احمد بن محمد، تحفة الاخیار، به کوشش ابوالحسین خالد محمود الرباط، ریاض، الدارالبَلِنسِیَّه.
  • طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، به کوشش احمد حبیب عاملی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  • طوسی، محمد بن حسن، تهذیب الاحکام، به کوشش حسن موسوی خرسان، تهران، اسلامیه، 1407ق.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، به کوشش مکتب تحقیق دار احیاء التراث العربی، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1420ق.
  • فرّاء، یحیی بن زیاد، معانی القرآن، با همکاری محمد علی نجّار و احمد یوسف ‏نجاتی، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب‏، 1980م.
  • فیومی، احمد بن محمد، المصباح المنیر، قم، هجرت، 1414ق.
  • کاشانی، فتح الله بن شکرالله، منهج الصادقین، تهران، کتابفروشی اسلامیه، 1300ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، با همکاری علی‌اکبر غفاری و محمد آخوندی، تهران، اسلامیه، 1407ق.
  • لیثی واسطی، علی بن محمد، عیون الحکم و المواعظ، به کوشش حسین حسنی بیرجندی، قم، دارالحدیث، 1376ش.
  • ماتریدی، محمد بن محمد، تأویلات أهل السنه، به کوشش مجدی‏ باسلوم، بیروت، دارالکتب العلمیه‏، 1426ق.
  • متقی هندی، سید علی بن حسام، کنز العمال، به کوشش بکری حیانی، بیروت، مؤسسة الرساله، 1401ق.
  • مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی، بحار الانوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
  • مدنی، علی بن احمد، الطراز، مشهد، موسسة آل‌البیت، 1384ش.
  • مصباح یزدی، محمدتقی، قرآن‌شناسی، به کوشش غلام‌علی عزیزی‌کیا، قم، انتشارات مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1394 ش.
  • مطهری، مرتضی، پانزده گفتار، قم، صدرا، 1372ش.
  • نسائی، احمد بن علی، السنن الکبری، با همکاری عبدالغفار سلیمان بنداری و سید کسروی حسن، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1411ق.
  • نهج البلاغه، گردآوری شریف رضی، به کوشش صبحی صالح، قم، نشر هجرت، 1414ق.

  • تاریخ دریافت 07 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 06 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 06 خرداد 1403