پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

روی‌کرد زمخشری به فقه‌اللغه: مقایسۀ تفسیر کشاف با دو تألیف معاصرش

نوع مقاله : مقالۀ ترویجی

نویسنده
استادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران
چکیده
علم مفردات و واژه‌شناسی دانش گسترده و پردامنه‌ای است که در آن درباره معانی الفاظ مفرد و عوارض آن و مناسبات و چگونگی کاربرد‌شان در قرآن سخن گفته می‌شود. دانستن معانی مفردات قرآن کریم یکی از ابزار‌های لازم برای دانستن معنای آیات وحی الهی است. لغت عرب دارای اسلوب‌‌های مختلف است، باشناخت این اسلوب‌ها می‌توان به ظرایف و نکات قرآنی دست یافت. در این پژوهش به دنبال بررسی دیدگاه زمخشری بوده و برای شناخت بهتر دیدگاه وی، با آراء راغب و دامغانی مورد سنجش قرار گرفته است. نتایج پژوهش حاکی است که زمخشری برای کشف معنای واژه در بافت متنی آیات قرآن، همانند راغب از آیات و روایات، شرایط عصر نزول، شعر و مثل عرب، از وجوه معنایی آیات بهره برده‌ است. در برخی مواردی همانند معنی اصلی، استعمالات، اشتقاقات، راغب اصفهانی بارز‌تر و دربرخی چون توجه وجوه معنایی، اسباب نزول، کشف معنا از شعر و توجه به صرف و نحو زمخشری بر‌تر است. زمخشری مانند دامغانی وجوه معنایی را باتوجه به سیاق آیات معنا نموده است.
 
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Al-Zamakhshari's Approach to Lexocography

نویسنده English

Maryam Nassaj
Assistant Professor, Department of Islamic Education, Farhangian University, Tehran, Iran.
چکیده English

The field of vocabulary and lexicology is a broad and extensive discipline that discusses the meanings of individual words, their nuances, relationships, and how they are used in the Quran. Knowing the meanings of the words of the Holy Quran is one of the necessary tools for understanding the meaning of the verses of divine revelation. Arabic has various styles, and by recognizing these styles, one can access the subtleties and points of the Quran. This article, through analytical-descriptive examination and the method of collecting documentary and library research data, has studied the structure of two books: the "Mufradat" by Raghib Isfahani and the "Tafsir al-Kashaf" by Zamakhshari, which are of special importance in terms of lexical, vocabulary, and structural order. The results of this research indicate that both authors have used verses and traditions, the conditions of the era of revelation, Arabic poetry and proverbs, and the semantic aspects of the verses to discover the meaning of the word in the textual context of the Quranic verses. In some cases, such as the original meaning, usages, derivations, Raghib is more prominent, and in others, such as attention to the semantic aspects of the causes of revelation, discovering meaning from poetry, and attention to morphology and syntax, Zamakhshari is superior.
 

کلیدواژه‌ها English

Lexical Interpretation
Al-Kashshāf
Al-Mufradāt fī Alfāẓ al-Qurʾān
Al-Rāghib Al-Isfahānī
Al-Zmakhsharī
Semantic Aspects in the Qurʾān
  • قرآن کریم.
  • ابن‌ابی‌الاصبع، بدیع القرآن، به کوشش علی میرلوحی، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، 1368ش.
  • ابن‌خلکان، احمد بن محمد، وفیات الاعیان، بیروت، دارالثقافه.
  • ابن‌عباس، مسائل نافع بن الازرق، به کوشش عبدالکریم احمد جدبان، یمن، مکتبة التراث الاسلامی، 1423ق.
  • ابن‌فارس، احمد، مقاییس اللغه، به کوششسید احمد صقر، قاهره، چاپ‌خانۀ حلبی.
  • ایازی سیدمحمدعلی، المفسرون حیاتهم و منهجهم، تهران، وزارت ارشاد، 1373ش.
  • ایروانی مرتضی، نقد و بررسی کتاب مفردات راغب اصفهانی، ترجمۀ محمدرضا ایروانی، بینات، سال اول، شمارۀ دوم، 1373ش.
  • بلاغی محمد جواد، آلاء الرحمن فى تفسیر القرآن‏، قم، بنیاد بعثت، 1420ق.
  • تبریزی، محمد علی، ریحانةالأدب، چاپ‌خانه شرکت سهامی طبع کتاب، 1373ش.
  • حاجی‌خلیفه، مصطفی بن عبدالله، کشف الظنون، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  • خوانساری، محمدباقر، روضات الجنات، تهران، اسماعیلیان.
  • خولی، امین، «التفسیر» دائرةالمعارف الاسلامیه، جلد پنجم، بیروت، دارالمعرفه.
  • دامغانی، حسین بن محمد، وجوه و نظائر قرآن، قاهره، احیاء التراث الاسلامی، 1416ق.
  • ذهبی، محمد بن احمد، سیر اعلام النبلاء، به کوشش شعیب ارنؤوط و محمد نعیم عرقسوسی، بیروت، موسسة الرساله، 1413ق.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ القرآن، بیروت، دارالمعرفه، 1428ق.
  • رجبی، محمود، روش‌شناسی تفسیر قرآن، تهران، انتشارات سمت، 1379ش.
  • رفیده، ابراهیم عبدالله، النحو و کتب التفسیر، طرابلس، المنشأة الشعبیه، 1980م.
  • زرکشی، محمد بن عبدالله، البرهان، به کوشش یوسف عبدالرحمان مرعشلی، بیروت، دارالمعرفه، 1410ق.
  • زرکلی، خیرالدین، الاعلام، بیروت، دارالعلم للملایین، 1980م.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، بیروت، دارالکتب العربی، 1407ق.
  • سیدطلب، عبدالحمید، غریب القرآن: رجاله و مناهجهم من ابن‌عباس الی ابی‌حیان، کویت، 1986م.
  • سیوطی، عبدالرحمان بن ابی‌بکر، الاتقان، بیروت، دارالکتب العربی، 1421ق.
  • شیرازی، محمد بن عبدالرحمان، جامع البیان، به کوشش عبدالحمید هنداوی، ریاض، مکتبه الرشد، 1428ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، تهران، دانشگاه تهران، 1377ش.
  • طبرسی، حسن بن علی، اسرار الامامه، به کوشش علی‌اصغر شکوهی، مشهد، مرکز پژوهش‌‌های آستان قدس رضوی، 1422ق.
  • طیار، مساعد بن سلیمان بن ناصر، التفسیر اللغوی للقرآن الکریم، ریاض، دار ابن‌الجوزی، 1422ق.
  • طیب‌حسینی، سیدمحمود، «آسیب‌شناسی روش تفسیر ادبی»، مشکات، شمارۀ 107، تابستان، 1379ش.
  • فراهی، عبدالحمید، مفردات القرآن، به کوشش محمد اجمل ایوب اصلاحی، بیروت، دارالغرب الاسلامی.
  • کحاله، عمر رضا، معجم المولفین، بیروت، مکتبة المثنی.
  • مهدوی‌راد، محمدعلی، سیر نگارش‌‌های علوم قرآنی، تهران، هستی‌نما، 1384ش.
  • همایی، غلام‌علی، واژه‌شناسی قرآن مجید، تهران، مرکز جهانی علوم اسلامی، 1383ش.
  • یاقوت بن عبدالله حموی، الادباء، قاهره، المطبعة الهندیه.

  • تاریخ دریافت 17 بهمن 1402
  • تاریخ بازنگری 03 خرداد 1403
  • تاریخ پذیرش 05 خرداد 1403