پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

تفسیر علمی به‌مثابۀ نقد سنت تفسیری: قصص انبیاء در خوانش بهبودی و طباطبایی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌جوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه میبد، میبد، ایران.
2 دانشیار علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه میبد، میبد، ایران.
چکیده
مسئلۀ مطالعۀ حاضر، تحلیل و بررسی روی‌کرد محمدباقر بهبودی در بهره‌مندی از علوم طبیعی در فهم و تبیین آیات قرآن با بازخوانی عملکرد او در فهم قصه‌های انبیاء در قرآن کریم است. روی‌کرد حاکم بر مطالعه از نوع پژوهش‌های کیفی است و از روش توصیفی تحلیلی برای گردآوری و تحلیل داده‌ها استفاده شده است. یافته‌های مطالعه نشان می‌دهد که بهبودی در فهم قصه‌های انبیاء در قرآن از روش علمی استفاده نموده است از جمله داستان خلقت آدم (ع)، هبوط نطفه‌ها، گسترش نسل بشر بر روی زمین در زمان نوح (ع)، ایجاد ناقهٔ صالح. بهبودی از آموزه‌های علوم مختلف از جمله زیست‌شناسی و ژنتیک، نجوم و کیهان‌شناسی، الکتریسیته و پزشکی در فهم و تبیین برخی از نکات این قصه‌ها بهره برده است. همچنین از مهم‌‌ترین کاربردهای تفسیر علمی از نگاه وی؛ تأیید برداشت‌های تفسیری خود از مفاد آیات و پاسخ به ابهاماتی است که پیرامون محتوای برخی از آیات در قصه‌های انبیاء در قرآن مطرح شده است. از نتایج مطالعه می‌توان به انگیزه‌های بهبودی در استفاده از علوم جدید در تفسیر هم‌چون دورشدن و بی‌توجهی کامل نسبت به برخی از اقوال بسیار ضعیف تفسیری در تبیین آیات قرآن کریم به‌مثابۀ یک نگاه انتقادی و نشان‌دادن هماهنگی قرآن و علم، اشاره نمود.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Scientific Exegesis as Critique of Interpretive Tradition: the Prophetic Stories in Behboudi and Tabatabai's Reading

نویسندگان English

Batul ʿAlamatSaz 1
Ahmad Zareʿ Zardini 2
Kamal Sahraʾi Ardakani 2
Sayyed Mohammad Musavi Bafruyi 2
1 PhD Student at Meybod University, Meybod, Iran.
2 Associate Professor of Quranic and Hadith Sciences,Faculty of Theology, Meybod University, Meybod, Iran.
چکیده English

The research issue at hand is the analysis and examination of Mohammad Baqer Behbudi's approach to utilizing natural sciences in understanding and explaining the verses of the Quran, with a re-reading of his performance in understanding the stories of the prophets in the Holy Quran. The dominant approach to the research is qualitative, and a descriptive-analytical method has been used for data collection and analysis. The findings of the research indicate that Behbudi has used a scientific method in understanding the stories of the prophets in the Quran, including the story of Adam's creation, the descent of sperm, the expansion of human progeny on Earth during Noah's time, and the creation of Saleh's she-camel. Behbudi has benefited from the teachings of various sciences, including biology and genetics, astronomy and cosmology, electricity, and medicine, in understanding and explaining some points of these stories. Moreover, one of the most important applications of scientific interpretation from his perspective is to confirm his interpretive perceptions of the verses' content and to respond to ambiguities that have been raised around the content of some verses in the stories of the prophets in the Quran. The results of the research can point to Behbudi's motivations for using new sciences in interpretation, such as distancing and complete disregard for some very weak interpretive statements in explaining the verses of the Holy Quran, as a critical view and demonstrating the harmony between the Quran and science.
 

کلیدواژه‌ها English

Mohammad Baqer Behbudi
Scientific Interpretation
Quranic Stories
Divine Prophets
Critique of Interpretive Tradition
Mohammad Hossein Tabatabai
  • قرآن کریم.
  • ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض‌الجنان و روح‌الجنان، مشهد، انتشارات آستان قدس رضوی، 1408ق.
  • ایازی، سید محمدعلی، «سیری گذرا در کتاب تدبری در قرآن و جایگاه شخصیتی محمدباقر بهبودی»، تهران، بیّنات، سال هفتم، شمارۀ ۲۷، 1379ش.
  • بهبودی، محمدباقر، تدبری در قرآن، تهران، انتشارات سنا، 1378ش.
  • بهبودی، محمدباقر، «بازنگری تاریخ انبیاء در قرآن»، پژوهش‌های قرآنی، شمارۀ ۱۱، 1376ش.
  • بهبودی، محمدباقر، معارف قرآنی، تهران، نشر سرا، 1380ش.
  • بهبودی، محمدباقر، نگاهی به تاریخ انبیاء در قرآن، تهران، انتشارات سنا، 1388ش.
  • بوکای، موریس، قرآن، عهدین و علم، ترجمه حسن حبیبی، تهران، انتشارات حسینیه ارشاد.
  • بهرامی، محمدعلی، نیروی جاذبه، تهران، انتشارات پویش، 1355ش.
  • بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل و اسرار التاویل، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، 1418ق.
  • پاکروح، بهزاد، الکتروشیمی، تهران، انتشارات اندیشه سرا، 1384ش.
  • تعلیمی، محمد، ستارگان و سپهر نوردی، تهران، دانشگاه تهران، 1348ش.
  • خرمشاهی، بهاءالدین، «دربارۀ معانی القرآن محمدباقر بهبودی»، کیان، شمارۀ ۱۷ [۵۵-۶۰]، 1369ش.
  • خسروپناه، عبدالحسین، کلام جدید با روی‌کرد اسلامی، قم، نشر معارف1388ش.
  • ذهبی، محمدحسین، التفسیر و المفسرون، قاهره، دارالکتب الحدیثة.1396ق.
  • رسائل اخوان الصفا و خُلان الوفا، بیروت، دارالاسلامیه، 1376ق.
  • رضایی اصفهانی، محمدعلی، پژوهشی در اعجاز علمی قرآن، رشت، کتاب مبین.1381ش.
  • رضایی اصفهانی، محمدعلی، درآمدی بر تفسیر علمی قرآن کریم، ایران، سازمان اوقاف و امور خیریه، انتشارات اسوه، 1375ش.
  • رومی، فهد بن عبدالرحمان، اتجاهات التفسیر فی القرن الرابع عشر، طبع بإذن رئاسة إدارات البحوث العلمیة والافتاء والدعوة والارشاد فی المملکة العربیة السعودیة ، 1407ق.
  • رومی، فهد بن عبدالرحمان، منهج المدرسة العقلیة الحدیثة فی التفسیر، ریاض، مؤسسة الرسالة.1407ق.
  • صادقی، سلمان، انتشار نسل نخست بشر بر زمین: گزارش تفاسیر اسلامی و مقایسه آن با تلمود، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد به راهنمایی مژگان سرشار، دانشگاه آزاد اسلامی. واحد علوم و تحقیقات 1394ش.
  • طباطبایی، محمد حسین، المیزان فی تفسیر القرآن، بیروت، موسسة الاعلمی للمطبوعات ، 1350ش.
  • طنطاوی، محمد، تفسیر الجواهر، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1412ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، التبیان فی تفسیر القران، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  • عک، خالد عبدالرحمان، اصول التفسیر و قواعده، دارالنفائس، 1406ق.
  • فخرالدین رازی، محمد بن عمر، مفاتیح‌الغیب، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، 1420ق.
  • گوین، میریام بوش، طوفان‌ها، ترجمۀ امیرهوشنگ اقبال‌پور، تهران، انتشارات آبرنگ، 1396ش.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار ، بیروت، دار احیاءالتراث العربی، 1403ق.
  • المحتسب، عبدالمجید عبدالسلام، اتجاهات التفسیر فی العصرالحدیث، بیروت، دارالفکر، 1393ق.
  • محمودی، جلال، علوم طبیعی در تفسیر محمدباقر بهبودی از قرآن، پایان‌نامه کارشناسی‌ارشد به راهنمایی مژگان سرشار، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات، 1399ش.
  • معرفت، محمدهادی، تفسیر و مفسران، ترجمۀ علی خیاط و علی نصیری، قم، التمهید، 1379ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، 1372ش.
  • مهدوی‌راد، محمدعلی، «تفسیر: آغاز و تطور آن»، حوزه، دورۀ سوم، شمارۀ شانزدهم، 1365ش.
  • نجار، زغلول، مدخل الی دراسة الاعجاز العلمی فی‌القرآن الکریم و السنة النبویة المطهره، بیروت، دار المعرفه1430ق.
  • نفیسی، شادی، جریان تفسیر علمی، آسیب‌شناسی جریانهای تفسیری، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1389ش.
  • نفیسی، شادی، «گونه‌شناسی تبیین‌های علمی از قرآن کریم»، تهران، دوفصلنامه تخصصی پژوهشهای میان‌رشته‌ای قرآن کریم، سال هفتم، شمارۀ دوم، پاییز و زمستان 1395.
  • ولفگانگ، باوم یوهان. ترومن، رودلف، فیزیک پلاسمای فضایی، مترجمان محمود مصلحی فرد، بهروز صالح‌پور، تبریز، دانشگاه تبریز.1380ش.
  • هوگان، گریک، بیگ بنگ، ترجمۀ علی فعال پارسا، مشهد، به نشر، 1385ش.

  • تاریخ دریافت 03 فروردین 1403
  • تاریخ بازنگری 07 اردیبهشت 1403
  • تاریخ پذیرش 08 اردیبهشت 1403