نقد آراء مفسران درباره کیفیت تسبیح موجودات در قرآن کریم با رویکرد معناشناسی تاریخی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.

2 گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.

چکیده

مسأله تسبیح موجودات، در آیات متعددی از قرآن کریم به‌اشارت رفته است. بسیاری از آیات از تسبیح آنچه در آسمان‌ها و زمین است (ما فی السماوات و ما فی الأرض) سخن گفته‌اند، و در یکی از آیات قرآنی، از این حقیقت خبر داده شده که هر چیزی، خداوند را «تسبیح به حمد» می‌کند: «إِنْ مِنْ شَیْ‏ءٍ إِلاَّ یُسَبِّحُ بِحَمْدِهِ» (اسراء/44). مسأله چگونگی تسبیح موجودات، مسأله‌ای کلامی- فلسفی در فرهنگ اسلامی است. در پاسخ به این پرسش، گروهی از عالمان (عمدتا متکلمان) به تسبیح «حالی» موجودات و گروهی دیگر (عمدتا فلاسفه و عرفا) بر تسبیح «قولی» آنان قائل شده‌اند. این پژوهش مبتنی بر روش معناشناسی تاریخی، و با بررسی تحولات معنایی تسبیح از پیش از اسلام تا قرآن کریم و سپس دوران اسلامی، تلاش کرده با عبور از این دوگان، معنای تسبیح را در قرآن کریم کاویده و بر اساس آن، فهمی مناسب را از آیات مذکور فراهم آورد. حاصل این پژوهش نشان داد تسبیح موجودات، از سنخ «تسبیح به حمد» است که تسبیحی از سر شوق و اشتیاق به پروردگار عالم است. بنابراین برخلاف اقوال مشهور در این زمینه، موجودات تسبیح قولی یا حالی ندارند.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

Criticism of commentators' opinions about the quality of “praise of creatures” in the Holy Quran by the Approach of Historical Semantics

نویسندگان [English]

  • mohammadmahdi farrahi 1
  • Mohammad Hosein 2
1 Ph.D. in Quran and Hadith Sciences, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran
2 Department of Quran and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The problem of glorifying of creatures has been mentioned in several verses of the Holy Quran. Many verses have spoken about the glorification of what is in the heavens and the earth, and in one of the Qur'anic verses, it is reported that everything glorifies God: “There is not a thing but celebrates His praise” (Israa/44). The problem of how to glorify God by creatures is a theological-philosophical problem in Islamic culture. In response to this question, a group of scholars (mainly theologians) have believed in the "factual" glorification of beings, and another group (mainly philosophers and mystics) have believed in their "lingual" glorification. This research, based on the historical semantics method, has tried to explore the meaning of Tasbiḥ in the Holy Qur'an by crossing these two poles and based on that, provided a proper understanding of the mentioned verses. The result of this research showed that the glorification of creatures is in fact, "Tasbiḥ bi-Ḥamd" which is a glorification by desire and passion for the Lord of the Universe.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Glorification (Tasbiḥ)
  • glorifying of creatures
  • Exegeses
  • Historical Semantics
  • the Holy Quran

مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از تاریخ 15 فروردین 1403
  • تاریخ دریافت: 27 دی 1402
  • تاریخ بازنگری: 15 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش: 15 فروردین 1403