پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

کیفیت تسبیح موجودات در قرآن: نقد آراء مفسران با روی‌کرد معناشناسی تاریخی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش‌آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.
2 دانش‌آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس،‌تهران،‌ایران.
چکیده
به تسبیح موجودات در آیات متعددی از قرآن کریم اشاره شده است. بسیاری از آیات از تسبیح آن‌چه در آسمان‌ها و زمین است سخن گفته‌اند، و در یکی از آیات قرآنی، از این حقیقت خبر داده شده که هر چیزی، خداوند را «تسبیح به حمد» می‌کند: «إِنْ مِنْ شَی‏ءٍ إِلاَّ یسَبِّحُ بِحَمْدِهِ» (اسراء/ 44). مسئلۀ چگونگی تسبیح موجودات مسأله‌ای کلامی ـ فلسفی در فرهنگ اسلامی است. در پاسخ به این پرسش گروهی از عالمان (عمدتا متکلمان) به تسبیح «حالی» موجودات و گروهی دیگر (عمدتا فلاسفه و عرفا) بر تسبیح «قولی» آنان قائل شده‌اند. این پژوهش مبتنی بر روش معناشناسی تاریخی و با بررسی تحولات معنایی تسبیح از پیش از اسلام تا قرآن کریم و سپس دوران اسلامی، تلاش کرده با عبور از این دوگان معنای تسبیح را در قرآن کریم کاویده و بر اساس آن، فهمی مناسب را از آیات مذکور فراهم آورد. حاصل این پژوهش نشان داد تسبیح موجودات از سنخ «تسبیح به حمد» است که تسبیحی از سر شوق و اشتیاق به پروردگار عالم است.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Praising God by Creatures in the Qurʾān: A Historical Semantic Approach

نویسندگان English

mohammadmahdi farrahi 1
Mohammad Hosein 2
1 PhD in Qurʾān and Hadith Sciences, Farabi Campus,University of Tehran, Qom, Iran.
2 PhD in Qurʾān and Hadith Sciences, Department of Qurʾān and Hadith Sciences, Faculty of Humanities, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

The concept of all beings glorifying God is frequently mentioned in various verses of the Holy Quran. Many verses discuss the glorification by all that exists in the heavens and the earth and it is revealed in one of the Quranic verses that everything glorifies God with praise: 'There is not a thing but celebrates His praise' (Al-Isra 17:44). The nature of how beings glorify is a theological and philosophical issue within Islamic culture. Addressing this question, some scholars (primarily theologians) have advocated for an inherent form of glorification by beings, while others (mainly philosophers and mystics) have supported the idea of a verbal glorification. This research, employing historical semantics methodology and analyzing the semantic evolution of glorification from pre-Islamic times through the Quranic period and into the Islamic era, strives to transcend this dichotomy. It aims to unearth the meaning of glorification in the Holy Quran and, based on this understanding, provide an appropriate interpretation of the relevant verses. The study concludes that the glorification by beings is a type of 'glorification with praise,' which is an expression of desire and enthusiasm towards the Creator of the universe. Therefore, contrary to common beliefs, beings do not engage in either verbal or inherent glorification.
 

کلیدواژه‌ها English

Glorification
Creatures' Tasbih
Commentators
Historical Semantics
  • قرآن کریم.
  • ابن‌عربی، محمد بن علی، الفتوحات المکیة، بیروت، دار صادر.
  • ابن‌‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دار صادر، 1414ق.
  • ابن‌درید، محمد بن حسن، جمهرة اللغه، بیروت، دارالعلم للملایین، 1988م.
  • ابوعبید قاسم بن سلام، الغریب المصنّف، تونس، المؤسسة الوطنیة للترجمة والتحقیق، 1990م.
  • اخوان طبسی، محمد حسین، حسین‌زاده، امیرحسین و اوحدی، مرتضی، «تاریخ مفهوم حمد: بررسی تحولات معنایی از دوران پیشااسلامی تا قرآن کریم و فرهنگ اسلامی»، مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، شمارۀ 75، تابستان 1402، 1402ش.
  • اخوان طبسی، محمد حسین، نصرت نیل‌ساز و نهله غروی، «ریشه‌شناسی واژه قرآنی تسبیح و تبیین ارتباط آن با مادۀ سبح»، کتاب قیم، پذیرفته‌شده برای انتشار از اسفند 1402ش.
  • خاتمی، احمد، فرهنگ علم کلام، تهران، انتشارات صبا، 1370ش.
  • خمینی، روح‌الله ، شرح چهل حدیث، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1380ش.
  • خمینی، روح‌الله، تفسیر سوره حمد، قم، مؤسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره)، 1392ش.
  • خواجه نصیر، نصیرالدین طوسی، تلخیص المحصل، بیروت، دارالأضواء، 1405ق.
  • دهقان، علی و نصرت نیل‌ساز (1396ش)، «ریشه‌شناسی واژه قرآنی حمد با استفاده از منابع زبان‌های سامی»، پژوهش‌نامۀ تفسیر و زبان قرآن، فروردین 1396.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، بیروت، دارالکتاب العربی، 1420ق.
  • سید حیدر آملی، جامع الأسرار ، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی، 1368ش.
  • صادقی، حسن، «تسبیح در قرآن»، بینات، شمارۀ 31، صص22-33، 1380ش.
  • طباطبایی، سید محمد حسین، المیزان، قم، جامعۀ مدرسین، 1417ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، التبیان، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  • عبدالرزاق کاشانی، التأویلات، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1422ق.
  • غروی نائینی، نهله، نیل‌ساز، نصرت و اخوان طبسی، محمد حسین، «تحلیلی بر گزارۀ قرآنی سبّح بحمد ربّک با روش ریشه‌شناسی واژگان»، پژوهش‌نامۀ تفسیر و زبان قرآن، شمارۀ 20، بهار و تابستان 1401ش.
  • فارابی، محمد بن حسن، فصوص الحکم، قم، نشر بیدار، 1405ق.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء‌التراث العربی، 1420ق.
  • خلیل بن احمد، العین، قم، نشر هجرت، 1409ق.
  • فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1415ق.
  • قشیری، عبدالکریم، لطائف الإشارات، مصر، الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1981م.
  • مشکور، محمد جواد، فرهنگ تطبیقی عربی با زبان‌های سامی و ایرانی، تهران، بنیاد فرهنگ ایران، 1357ش.
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار استاد مطهری، تهران، انتشارات صدرا.
  • ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، قم، انتشارات بیدار، 1366ش.
  • ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، الحکمة المتعالیة فی الأسفار العقلیة الأربعة، قم، مکتبه المصطفوی، 1368ش.
  • ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، شرح اصول کافی، تهران، مؤسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1383ش.
  • میبدی، احمد بن محمد، کشف الأسرار و عدة الأبرار، تهران، امیرکبیر، 1371ش.
  • میرداماد، محمد باقر بن محمد، التعلیقة علی اصول الکافی، قم، خیام، 1403ق.
  • نیشابوری، نظام‌الدین حسن بن محمد، غرائب القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1416ق.
  • نیل‌ساز، نصرت و علی دهقان، «ریشه‌شناسی واژه قرآنی «حمد» با استفاده از منابع زبان‌های سامی»، پژوهش‌نامۀ تفسیر و زبان قرآن، شمارۀ 10، بهار و تابستان 1396، ص179-198.
  • Black, Jeremy & others, A Concise Dictionary of Akkadian, Wiesbaden، Harrassowitz Verla, 2000.
  • Costaz, Louis, Dictionarie Syriaque-Francais/ Syriac-English Dictionary. Beirut، Dar El-Machreq, 2002.
  • Drower, E.S. & Macuch, R., A Mandaic Dictionary, London، Oxford University Press, 1963.
  • Gelb, Ignace J., The Assyrian Dictionary, The University of Chicago, 1964.
  • Gesenius, William, A Hebrew and English Lexicon of the Old Testament, ed. F.A. Brown, London، Oxford, 1939.
  • Hoftijzer, J. and Jongeling, K., Dictionary of the North-West Semitic inscriptions, Leiden, Brill, 1995.
  • Jastrow, Marcus, A Dictionary of the Targumim (2 Volume), London/ New York, 1903.
  • Leslau, Wolf, Comparative Dictionary of Ge’ez, Wiesbaden، Harrassowitz, 1987.
  • Payne Smith, R., A Compendious Syriac Dictionary, Oxford، Clarendon Press, 1957.
  • Schwally, Friedrich, Idioticon des christlich-palestinischen Aramaisch, Giesse, 1893.
  • Sokoloff, Michael, A Dictionary of Jewish Palestinian Aramaic of the Byzantine Period, Bar Ilan University Press, 1992.

  • تاریخ دریافت 27 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 15 فروردین 1403
  • تاریخ پذیرش 15 فروردین 1403