پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

مفهوم تأویل در قرآن و روایات: بازشناسی و ارزیابی دیدگاه اندیشمندان اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانش آموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس،‌ تهران، ایران.
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده
موضوع تأویل از دیرباز مورد توجه پژوهشگران و مفسران قرآن بوده که ارتباط این مفهوم در موضوع قرآن (تأویلِ قرآن) با مسئلۀ برداشت مفاهیم، موجب اهمیت آن شده است. با وجود بررسی مفهوم تأویل قرآن در دیدگاه‌های متقدمان، اندیشمندانی در سده‌های اخیر و به ویژه دورۀ معاصر، کوشیده‌اند با ارائۀ نظریاتی معنای تأویل را در موضوعات مختلف در قرآن و روایات بیابند. پژوهش حاضر کوشیده است به روش توصیفی- تحلیلی، ضمن بازشناسی مؤلفه‌های مهم‌ترین نظریه‌های تأویل در قرآن (و روایات)، با ارزیابی و نقد آن‌ها، مقدمۀ لازم برای عرضۀ نظریه‌های جدید آتی را فراهم آورد. برخی نقدهای وارد بر نظریات مورد بررسی (ابن‌تیمیه، ملاصدرا، علامه طباطبایی، معرفت، ابوزید و پاکتچی) عبارت اند از: عدول از معنای استعمالی تأویل و وجود تعارض درونی در دیدگاه ابن‌تیمیه، منافات نظریۀ علامه با کاربرد قرآنی تأویلِ قرآن، عدم بیان ارتباط میان معانی تأویل، ضمن تقطیع یک روایت در نظریۀ معرفت، وجود پیش فرض تفسیری پنهان در دیدگاه ابوزید و عدم بیان ارتباط محکم میان معانی مختلف تأویل در دیدگاه پاکتچی.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Concept of Taʾwīl in the Qurʾān and Ḥadīth: Diagnosis and Evaluating the Ideas of Muslim Thinkers

نویسندگان English

Asieh Zouelm 1
nosrat nilsaz 2
1 PhD in Qur'an and Hadith department, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
2 Associated Professor of Qurʾān and Hadith department, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran
چکیده English

The subject “Ta’wīl” has long been the focus of researchers and interpreters of the Qur'an, and the connection of this concept in the topic of the Quran (Ta’wīl of the Quran) with the issue of interpreting concepts has made it important. Despite examining the concept of Ta’wīl of the Qur'an in the views of the ancients, thinkers in recent centuries and especially in the contemporary period have tried to find the meaning of Ta’wīl in various topics in the Qur'an and hadiths by presenting theories. The current research has tried to provide the necessary bases for the presentation of future new theories by means of descriptive-analytical method, by recognizing the components of the most important theories of Ta’wīl in the Qur'an (and hadiths), evaluating and criticizing them. Some of the criticisms of the examined theories (Ibn Taymīyyah, Mullā Ṣadrā, Allāme Ṫabāṭabāī, Ma˓refat, Abū Zayd and Pākatchī) include: The rejection of the practical meaning of Ta’wil and the existence of an internal conflict in Ibn Taymiyyah's view, the contradictions of Allāme's theory with the Quranic application of “Ta’wīl of the Qur'an”, Not expressing the connection between the meanings of Ta’wīl, while cutting a narrative in the theory of Ma˓refat, The existence of a hidden interpretative presupposition in Abu Zayd's view and the lack of clear connection between different meanings of Ta’wīl in Pakatchī's view.

کلیدواژه‌ها English

Ta’wīl
Holy Qurān
Traditions
Ta’wīl Theory
  • قرآن کریم.
  • ابن‌تیمیّه، احمد، الاکلیل فی المتشابه و التأویل، اسکندریّه، دار الایمان.
  • ابن‌درید، محمد بن حسن‏، جمهرة اللغة، بیروت، دارالعلم للملایین‏، 1988م‏.
  • ابن‌فارس، احمد، مقاییس اللغة، تحقیق عبدالسلام محمد هارون، قم، مکتب الاعلام الاسلامی، 1404ق.
  • ابن منظور، محمد بن مکرم‏، لسان العرب‏، بیروت، دار صادر، 1414ق.
  • ابوزید، نصر حامد، مفهوم النص: دراسة فی علوم القرآن، دارالبیضاء، المرکز الثقافی العربی، 2014م.
  • ازهرى، محمد بن احمد، تهذیب اللغة، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1421ق.
  • بیدهندی، محمد، «بررسی و تحلیل معناشناسی تأویل و اعتبار معرفتی آن در اندیشۀ ملاصدرا»، نامۀ مفید، شماره41، 1383، صص 39- 54.
  • پاکتچی، احمد، «تأویل»، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج14، تهران، دایرة المعارف بزرگ اسلامی، 1385، صص 371- 380.
  • جوهرى، اسماعیل بن حماد، الصحاح، بیروت‏، دار العلم للملایین،‏ 1376ق‏.
  • خلیل بن احمد، العین‏، قم‏، نشر هجرت، 1409ق.
  • راغب اصفهانى، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن‏، بیروت، دار القلم‏، 1412ق‏‏.
  • زبیدی، مرتضی، تاج العروس من جواهر القاموس، بیروت، دار الفکر، 1414ق.
  • سیوطی، عبدالرحمان بن ابی‌بکر، الاتقان، بیروت، دار الکتاب العربی، 1421ق.
  • شاکر، محمدکاظم، روش‌های تأویل قرآن، قم، بوستان کتاب، 1388ش.
  • صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات، تحقیق محسن کوچه باغی، قم، کتاب‌خانۀ مرعشی، 1404ق.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان، بیروت، اعلمی، 1390ق.
  • طباطبایی، محمدحسین، قرآن در اسلام، قم، بوستان کتاب، 1393ش.
  • غزالی، محمد بن محمد، جواهر القرآن و درره، بیروت، دار الکتب العلمیّة، منشورات محمد علی بیضون، 1409ق.
  • معرفت، محمدهادی، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1418ق.
  • معرفت، محمدهادی، التمهید فی علوم القرآن، قم، مؤسسة النشر الإسلامی، 1415ش.
  • ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، تفسیر القرآن الکریم، قم، بیدار، 1361ش.
  • ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، شرح اصول کافی، به کوشش محمد خواجوی، تهران، مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1383ش.
  • ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، مفاتیح الغیب، تهران، مؤسسۀ مطالعات و تحقیقات فرهنگی، 1363ش.

  • تاریخ دریافت 25 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 02 بهمن 1402
  • تاریخ پذیرش 07 بهمن 1402