پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

أَثَرِ الرَّسُولِ در آیۀ 96 سوره طه: تحلیل و نقد دیدگاه مفسران فریقین

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن، دانشکدۀ علوم قرآنی مشهد، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، مشهد، ایران.
2 استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
قرآن کریم حاوی آیات و عباراتی است که دلالت و مصادیق روشنی ندارند و مفسران در تفسیر آن‌ها هم‌صدا نیستند. از جمله این موارد می‌توان به آیه 96 سوره طه که می‌فرماید «قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ یبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُهَا وَکذَلِک سَوَّلَتْ لِی نَفْسِی» اشاره نمود، که حاکی از جواب سامرى از بازخواست موسى (ع) از گوساله پرستی قومش است. پژوهش حاضر در صدد واکاوی چیستی عبارت «أَثَرِالرَّسُولِ» به روش توصیفی ـ تحلیلی است. بررسی منابع‌ روایی و تفسیری فریقین و تحلیل دلالت‌های آیه نشان می‌دهد، اولا آیه از متشابهات نیست و ثانیا دیدگاه طباطبایی که اثر را طلا و رسول را موسی می‌داند و می‌فرماید: اثر رسول، طلاهای موسى (ع) یا منسوب به او بوده است که موسى دستور داده آنها را از قبطیان جمع آورى نموده و با خود حمل کنند و سامری با این طلاها مجسمه‌اى ساخت، که هر وقت هوا در جوف آن وارد مى‌شد و با فشار از دهانش بیرون مى‌آمد صداى گوساله در مى آورد؛ بدون هیچ تکلفی با منطوق آیه 96 سوره طه سازگار است و لذا به صواب نزدیک‌تر و بر اقوال دیگر ترجیح دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Athar al-Rasūl (The Track of the Messenger) : Attitudes of Muslim Exegetes On Qurʾān 20: 96

نویسندگان English

zahra nafti 1
Mohammad Javad Tavakkoli Khaniki 2
1 Mashhad College of Quranic Sciences, University of Holy Quran Sciences and Education, Mashhad, Iran.
2 Assistant Professor of Mashhad Faculty of Quranic Sciences, University of Sciences and Education of Holy Quran, Mashhad, Iran.
چکیده English

The Holy Qurʾān has verses and phrases that do not have clear indications and instances and exegetes are not unanimous in their interpretations. In the verse 96 of Surah Taha, “He said, I saw what they did not see, so I took a handful [of dust] from the track of the messenger and threw it, and thus did my soul entice me”, which indicates the Samaritanʾs response to Prophet Moses questioning of his peopleʾs calf worship, is an example of such unanimous interpretation. The present study aims to analyze the meaning of the term "the track of the messenger" in a descriptive-analytical way. Examining the narrative and interpretative sources of Farīqiyn (Shia and Sunni) and analyzing the implications of the verse shows that Allām-e Ṫabāṭabāīʾs view point who considers the track as gold and the Messenger as Moses, and says “the track of the messenger, was the gold of Moses or attributed to him, which Moses ordered to collect from the Copts and carry with themselves, and then Samaritan made a statue with these golds, which is inside the hollow and whenever the air goes through, It would come out of its mouth with pressure, making the sound of a calf”, is compatible with the logic of verse 87 and Therefore is closer to correctness and preferred over other interpretations.

کلیدواژه‌ها English

Track of The Messenger
Surah Ta-ha
Gabriel
Prophet Moses
  • قرآن کریم، اصل عربی؛ نیز، ترجمۀ فارسی بهاءالدین خرم‌شاهی.
  • ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دارالفکر للطباعة و النشر و التوزیع، 1414ق.
  • ابن‌عاشور، محمدطاهر، التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، ۱۴۲۰–۱۴۲۱ق.
  • ابن‌عطیه، عبدالحق بن غالب، المحرر الوجیز، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1422ق.
  • ابو‌الفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان ، مشهد مقدس، آستان قدس رضوی، ۱۳۷۱–۱۳۷۰ش.
  • امین، نصرت بیگم، مخزن العرفان، تهران، نهضت زنان مسلمان، ۱۳۶۱ش.
  • آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی ، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۱۵–۱۴۱۶ق.
  • بحرانی، هاشم بن سلیمان، البرهان، قم، مرکز الطباعة و النشر، 1415ق.
  • بیضاوی، عبدالله بن عمر، أنوار التنزیل، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1998ق.
  • ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1422ق.
  • جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، نشر اسراء، چاپ سوم، 1389ش.
  • حویزی، عبدعلی بن جمعه، نور الثقلین، قم، اسماعیلیان، 1415ق.
  • خلیل بن احمد، العین، قم، مؤسسة دارالهجره، 1409-1410ق.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات الفاظ قرآن، دمشق، دارالقلم، 1416ق.
  • رضایی اصفهانی، محمدعلی، تفسیر قرآن مهر، قم، پژوهش های تفسیر و علوم قرآن، 1387-1388ش.
  • زبیدی، مرتضی، تاج العروس ، بیروت، دارالفکر، 1414ق.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، بیروت، دارالکتاب العربی، 1407-1414ق.
  • سبزواری، محمد، الجدید، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1402-1406ق.
  • سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‌‌بکر، الدرالمنثور، قم، کتاب‌خانۀ مرعشی، 1404ق.
  • شعرانی، ابوالحسن، نثر طوبی، تهران، اسلامیه، 1380ش.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، جامعۀ مدرسین، 1417ق.
  • طبرسی، احمد بن علی، الاحتجاج، نجف، مطابع النعمان، 1966م.
  • طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، قم، حوزه علمیه، 1377-1378ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، دارالمعرفه، 1408 ق.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، بیروت، دارالمعرفه، 1412ق.
  • طریحی، فخرالدین بن محمد، مجمع البحرین، تهران، المکتبة المرتضویه، 1375ش.
  • طوسی، محمد بن حسن، التبیان، قم، موسسه النشرالاسلامی، 1413ق.
  • طیب، عبدالحسین، أطیب البیان، تهران، اسلام، 1374-1378ش.
  • عهد عتیق، تصحیح هزارۀ نو، لندن، انتشارات ایلام، 2014م.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار إحیاء التراث العربی، 1420ق.
  • فضل‌‌‌الله، محمدحسین، من وحی القرآن، بیروت، دارالملاک للطباعة و النشر و التوزیع، 1419ق.
  • فیض کاشانی، ملامحسن، الصافی، به کوشش حسین اعلمی، تهران، انتشارات الصدر، چاپ دوم، 1415ق.
  • قرشی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران، اسلامیه، 1412ق.
  • قرشی بنابی، علی اکبر، احسن الحدیث، تهران، بنیاد بعثت، مرکز چاپ و نشر، 1374ش.
  • قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لأحکام القرآن، تهران، ناصر خسرو، 1364ش.
  • قطب، سید، فی ظلال القرآن، بیروت، دارالشروق، 1408ق.
  • قمی مشهدی، محمد بن محمدرضا، کنز الدقائق، تهران، مؤسسة الطبع و النشر، 1367ش.
  • قمی، علی بن ابراهیم، التفسیر، قم، دارالکتاب، 1404ق.
  • کاشانی، فتح‌‌الله بن شکرالله، منهج الصادقین، تهران، علمی، 1336ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، به کوشش محمد آخوندی و علی اکبر غفاری، تهران، اسلامیه، 1363-1365ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب، الکافی، به کوشش مهدی آیت‌اللهی، تهران، جهان آرا، 1387ش.
  • محمدی ری‌شهری، محمد، میزان الحکمه، قم، دارالحدیث، 1386ش.
  • مدرسی، محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی الحسین (ع)، 1419ق.
  • مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن، تهران، نشر الکتاب، 1359ش.
  • مغنیه، محمدجواد، تفسیر کاشف، قم، بوستان کتاب، 1385-1386ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، اسلامیه، 1373-1374ش.
  • میبدی، احمد بن محمد، کشف الاسرار و عدة الابرار، تهران، امیرکبیر، 1371ش.

  • تاریخ دریافت 14 آذر 1402
  • تاریخ بازنگری 25 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 07 بهمن 1402