پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

تاریخ‌گذاری آیۀ 36 سورۀ احزاب بر پایۀ سنجش روایات سبب نزول

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
2 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
3 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.
چکیده
بر اساس آیه 36 سورۀ احزاب هیچ مرد و زن مؤمنی نباید در برابر حکم الهی بایستد زیرا هر که از خدا و پیامبرش نافرمانی کند سخت در گمراهی افتاده است. سیوطی در لباب النقول برای این آیه سه روایت سبب نزول نقل کرده است. در دو روایت نخست پیامبر زینب بنت جحش را برای زید خواستگاری می‌کند، اما وی از امر پیامبر سر باز می‌زند و این رفتار او موجب نزول آیه می‌شود. بر اساس روایت سوم پس از خواستگاری پیامبر از ام کلثوم بنت عقبه برای زید، او و برادرش در برابر امر پیامبر ایستادگی می‌کنند که این رفتار آنها نزول آیه را در پی‌ دارد. ‌شواهد تاریخی نشان می‌دهد که این دو رویداد از یکدیگر فاصلۀ زمانی قابل توجهی داشته و با توجه به‎‌این اختلاف، جمع دو روایت با تردید‌هایی همراه است. پژوهش حاضر می‌کوشد با روشی توصیفی ــ تحلیلی و با محوریت گزارش‌های تاریخی، زمان رویدادها و نزول آیه را تاریخ‌گذاری کند. تاریخ وقوع رویدادهای نشان می‌دهد نزول آیه به‌سبب رفتار ام‌کلثوم منتفی است، زیرا وی در این هنگام در مدینه حضور نداشته است اما تاریخ ازدواج زید و زینب با نزول آیه هماهنگی بیش‌تری دارد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Dating of the 36th Verse of Sura Al-Aḥzāb Based on the Evaluation of Asbāb al-Nuzūl Narrations

نویسندگان English

Mojtaba Aghajani 1
seyed Mohsen Musavi 2
mohsen nouraei 3
1 PhD student of Quranic Sciences and Hadith, University of Mazandaran, Babolsar, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Qurān And Hadith Studies, University Of Mazandaran, Babolsar, Iran
3 Associate Professor, Department Of Qur`an And Hadith Studies, University Of Mazandaran, Babolsar, Iran.
چکیده English

According to verse 36 of Sura Al-Aḥzāb, no believing man or believing woman should stand before God's decree, because whoever disobeys God and His Messenger has gone astray. Suyūtī has narrated three narrations about this verse in "Lubāb Al-Nuqūl". In the first two narrations, the Prophet proposes Zaynab bint Jaḥsh to Zayd, but she gets angry and refuses the Prophet's order, and this behavior of hers causes the revelation of the verse. However, according to the third narration, after the Prophet's proposal to Umm Kulthūm bint Uqba for Zayd, she and her brother stand against the Prophet's command, which leads to the revelation of the verse. Historical evidence shows that these two events had a significant time gap from each other and due to this difference, the sum of two narrations for one verse will be accompanied by doubts. The current research tries to date the time of events and the revelation of the verse with a descriptive-analytical method and focusing on historical reports. The history of the events shows that the revelation of the verse is ruled out due to the behavior of Umm Kulthūm, because he was not present in Madinah at that time. But the marriage date of Zayd and Zaynab is more compatible with the revelation of the verse.

کلیدواژه‌ها English

Occasion of Revelation
Dating
Lubāb Al-Nuqūl
Al-Aḥzāb: 36
  • قرآن کریم.
  • ابن‏ابی‏زمنین، محمد بن عبدالله،‏ التفسیر‏، بیروت‏، دارالکتب العلمیه، منشورات محمد علی بیضون، 1424ق.
  • ابن‌اثیر، علی بن محمد، أسد الغابة، بیروت، دارالفکر، 1409ق.
  • ابن‌اثیر، مبارک بن محمد، المختار من مناقب الاخیار، العین، مرکز زاید للتراث و التاریخ، 1424ق.
  • ابن‌جوزی، عبدالرحمان بن علی، المنتظم، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1412ق.
  • ابن‌حجرعسقلانی، احمد بن علی، الاصابه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ١۴١۵ق.
  • ابن‌سعد، محمد، الطبقات، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1410ق.
  • ابن‌عبدالبر، یوسف بن عبدالله، الاستیعاب، بیروت، 1412ق.
  • ابن‌عساکر، علی بن حسن، تاریخ دمشق، بیروت، دارالفکر، 1415ق.
  • ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، البدایة و النهایه، بیروت، دارالفکر.
  • ابن‌هشام، عبد الملک، السیره، بیروت، دارالمعرفه.
  • أحمد بن حنبل، المسند، قاهره، دارالحدیث، 1416ق.
  • آلوسی، محمود بن عبدالله ، روح المعانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • بخاری، محمد بن اسماعیل ، الجامع الصحیح، قاهره، دارطوق النجاه، ١۴٢٢ق.
  • بلاذری، احمد بن یحیی، انساب الاشراف، بیروت، دارالفکر، 1417ق.
  • بیهقی، احمد بن حسین، دلائل النبوة، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1405ق.
  • حیدری، نجمه و دیاری بیدگلی، محمدتقی، «روش‌شناسی نقد تاریخی روایات اسباب نزول»، کتاب قیم، شماره 27، صص 195- 214، پاییز و زمستان 1401ش.
  • خلیفة بن خیاط، التاریخ، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • ذهبی، محمد بن احمد، تاریخ الإسلام، بیروت، دارالکتاب العربی، 1409ق.
  • سمرقندی، نصر بن محمد، التفسیر‏، بیروت، دارالفکر، 1416ق.
  • سیوطی، عبدالرحمان بن ابی‌بکر، لباب النقول، بیروت، دارالکتب العربی، 2014م.
  • سیوطی، عبدالرحمن بن ابی‏بکر، الإتقان‏، بیروت، دارالکتب العربی،1421ق.
  • شافعی، محمد بن إدریس الأم، بیروت، دارالمعرفه، 1410ق.
  • صنعانی، عبدالرزاق بن همام،‏ تفسیر القرآن، بیروت، دارالمعرفه،1411ق.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان، بیروت، اعلمی، 1390ق.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، بیروت، دارالمعرفه، 1412ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، التبیان، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  • عاملی، جعفر مرتضی، الصحیح من سیرة النبی، بیروت، الهادی، 1415ق.
  • فراء، یحیی بن زیاد، معانی القرآن، مصر، الهیئة المصریة العامة للکتاب‏، 1980م.
  • فسوی، یعقوب بن سفیان، المعرفة و التاریخ، بیروت، مؤسسة الرساله،1401ق.
  • قمی، علی بن ابراهیم، التفسیر، تحقیق طیب موسویجزایری، قم، دارالکتاب، 1363ش.
  • مسعودی، علی بن حسین، مروج الذهب، قم، مؤسسة دارالهجره، 1409ق.
  • معرفت، محمدهادی، التمهید فی علوم القرآن‏، قم، حوزه علمیه قم، 1410ق.
  • مقریزی، احمد بن علی، إمتاع الأسماع، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1420ق.
  • واقدی، محمد بن عمر، المغازی، بیروت، موسسه الاعلمی للمطبوعات، 1409ق.
  • یحیی بن سلام‏، التفسیر، بیروت‏، دارالکتب العلمیه، 1425ق.
  • یعقوبی، احمد بن اسحاق، التاریخ، بیروت، دار صادر.

  • تاریخ دریافت 20 دی 1402
  • تاریخ بازنگری 26 دی 1402
  • تاریخ پذیرش 07 بهمن 1402