پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

ارزیابی انتقادی آرای مفسران در تفسیر آیه 105 سوره توبه

نوع مقاله : مقالۀ مروری

نویسنده
دانش‌آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.
چکیده
از جمله آیاتی که مفسران به اختلاف در تفسیر آن سخن گفته‌اند آیه 105 سوره توبه است. مفسران در تعیینِ طرفِ خطاب در این آیه همداستان نیستند و آیه را خطاب به عموم مردم، مکلفان، تائبان، غیرتائبان و منافقان دانسته‌اند. مسئله دیگری که مفسران در آن اتفاق‌نظر ندارند مراد از «مؤمنون» در این آیه است که آن را به شهداء، ملائکه، مؤمنان و ائمه (ع) تفسیر کرده‌اند. مقاله حاضر بر آن است تا با نگاهی تحلیلی انتقادی به آراء مفسران بنگرد و با بررسی مدققانه مسائل مذکور، تفسیری متفاوت و منطبق بر سیاق از آیه مورد بحث ارائه کند. نتیجه اینکه در تبیین آیه مذکور می‌توان گفت خطاب این آیه به کسانی است که در آیه 102 به آنها اشاره شده است و مراد از رؤیت مؤمنان نیز آگاهی مؤمنان (افراد با ایمان) از عملکرد این افراد از طرق رایج و معمول است. روایاتی نیز که مراد از «مؤمنون» را ائمه (ع) دانسته‌اند از باب تأویل هستند و نه تفسیر. به نظر می‌رسد عواملی همچون دوری از فضای نزول آیات و حاکم کردنِ فهمِ خود از روایات ِناظر به آیه بر سیاق آیات، در تفسیر مفسران تأثیرگذار بوده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Quranic Exegesis on the Verse 105 of Sūra al-Tawba

نویسنده English

mohammadmahdi farrahi
Ph.D. in Quran and Hadith Sciences, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran.
چکیده English

Among the verses that commentators disagree on is verse 105 of Surah Tauba. The commentators do not agree on the addressee in this verse and have considered the verse to be addressed to the general public, the obligatory, the righteous, the non-righteous, and the hypocrites. Another issue on which commentators have not reached a consensus is the concept of "believers" in this verse, which they have interpreted as martyrs, angels, believers, and imams (a.s.). The present article aims to present a different interpretation of the discussed verse in accordance with the context with a critical analytical view and a detailed examination of the mentioned issues. As a result, in the explanation of the mentioned verse, it can be said that this verse is addressed to those mentioned in verse 102, and what is meant by seeing the believers is the knowledge of the believers (people with faith) about the actions of these people in common and usual ways. Also, the narrations that the imams (a.s.) have understood the meaning of "believers" are actually related to allegorical interpretation. It seems that factors such as staying away from the space where the verses were revealed and ruling their own understanding of the narrations similar to the verse on the context of the verses, have been influential in the interpretation of the commentators.

کلیدواژه‌ها English

Interpretation
Al-Tawba/ 105
context of the verses
vision of believers
ʿArḍ al-Aʾmāl
  • قرآن کریم.
  • آلوسی، سید محمود، روح المعانی، به کوشش على عبدالبارى عطیة، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • ابن‌عطیه اندلسی، عبدالحق بن غالب، المحرر الوجیز، به کوشش عبدالسلام عبدالشافى محمد، بیروت، دارالکتب العلمیه،1422ق.
  • ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، به کوشش محمد حسین شمس الدین، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1419ق.
  • ابوالفتوح رازى، حسین بن علی، روض الجنان، مشهد، بنیاد پژوهش‌هاى اسلامی آستان قدس رضوی، 1408ق.
  • استرآبادی، سید شرف الدین على، تأویل الآیات الظاهرة، قم، جامعۀ مدرسین، 1409ق.
  • امین، سیده نصرت، مخزن العرفان، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش.
  • بحرانی، سید هاشم، البرهان فی تفسیر القرآن، تهران، بنیاد بعثت، 1416ق.
  • بغوی، حسین بن مسعود، معالم التنزیل، بیروت، داراحیاء التراث العربى، 1420ق.
  • ثعلبی، احمد بن ابراهیم، الکشف و البیان، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1422ق.
  • حائری تهرانی، میر سید على، مقتنیات الدرر، تهران، اسلامیه، 1377ش.
  • حسینی شیرازی، سید محمد، تقریب القرآن إلى الأذهان، بیروت، دارالعلوم، 1424ق.
  • خازن، على بن محمد، لباب التأویل، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1415ق.
  • دخیل، علی محمد علی، الوجیز فی تفسیر الکتاب العزیز، بیروت، دارالتعارف، 1422ق.
  • سبزواری نجفی، محمد، ارشاد الاذهان الى تفسیر القرآن، بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1419ق.
  • شبر، سیدعبدالله، تفسیر القرآن الکریم، بیروت، دارالبلاغة، 1412ق.
  • شوکانی، محمد بن على، فتح القدیر، دمشق/ بیروت، دار ابن‌کثیر/ دارالکلم الطیب، 1414ق.
  • صادقی طهرانی، محمد، الفرقان ، قم، انتشارات فرهنگ اسلامى، 1365ش.
  • صفار، محمد بن حسن، بصائر الدرجات‏، به‌کوشش محسن کوچه باغی، قم، کتابخانه مرعشی، 1404ق.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان، قم، جامعۀ مدرسین، 1417ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، تهران، دانشگاه تهران، 1377ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، تهران، ناصر خسرو، 1372ش.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، بیروت، دارالمعرفۀ، 1412ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، التبیان، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  • طیب، سید عبدالحسین، اطیب البیان، تهران، انتشارات اسلام، 1378ش.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420ق.
  • فضل الله، سید محمد حسین، تفسیر من وحى القرآن، بیروت، دارالملاک، 1419ق.
  • قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، تهران، ناصر خسرو، 1364ش.
  • قطب، سید، فی ظلال القرآن، بیروت/ قاهره، دارالشروق، 1412ق.
  • کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، الکافی، به کوشش علی اکبر غفاری، تهران، اسلامیه، 1367ش.
  • گنابادی، سلطان محمد، بیان السعاده، بیروت، اعلمی، 1408ق.
  • مراغی، احمد بن مصطفى، تفسیر المراغی، بیروت، داراحیاء التراث العربى.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، اسلامیة، 1374ش.
  • ملاحویش آل غازی، عبدالقادر، بیان المعانی، دمشق، مطبعة الترقى، 1382ق.
  • نیشابوری، حسن بن محمد، غرائب القرآن، به کوشش زکریا عمیرات، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1416ق.

  • تاریخ دریافت 21 خرداد 1402
  • تاریخ بازنگری 09 شهریور 1402
  • تاریخ پذیرش 20 شهریور 1402