پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

آیات مرتبط با اهل‌بیت (ع) در تفسیر مُقاتل: کوششی برای نقد دیدگاه‌های مفسر

نوع مقاله : مقالۀ ترویجی

نویسندگان
1 دانشیار علوم قرآن و حدیث، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.
2 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.
چکیده
از جمله آیات مورد بحث و اختلاف در تفاسیر فریقین، آیات مربوط به اهل بیت (ع) می‌باشد. بررسی تفسیر مقاتل بن سلیمان که از تفاسیر کهن اهل سنت می‌باشد، نشان می‌دهد که مقاتل ذیل بسیاری از این آیات، اشاره‌ای به نزول آنها در شأن اهل بیت (ع) نکرده و آنها را در‌خصوص افراد دیگری می‌داند؛ اما بررسی دیدگاه‌های سایر تفاسیر اهل سنت که بسیاری از آنها مخالف با دیدگاه مقاتل می‌باشد، موجب تردید در صحت دیدگاه مقاتل دربارۀ این آیات می‌شود. پژوهش حاضر با روش تطبیقی-تحلیلی پس از ارائه آراء مقاتل بن سلیمان ذیل آیات مربوطه، دیدگاه‌های برخی از منابع تفسیری اهل سنت را ذیل این آیات جمع آوری نموده است. بررسی این تفاسیر نشان می‌دهد که برخلاف مقاتل، روایات فراوانی دال بر فضائل اهل بیت (ع) در این تفاسیر وجود دارد. به‌علاوه، بسیاری از آراء مقاتل ذیل این آیات به لحاظ محتوایی نیز مخدوش است. نتایج این بررسی حکایت از ضعف دیدگاه مقاتل دربارۀ این آیات دارد و موجب رد آراء وی در مورد آیات مربوط می‌گردد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

Verses Related to Ahl al-Bayt in the Tafsīr of Muqātil b. Sulaymān: An Attempt to Criticize His Views

نویسندگان English

hamed dejabad 1
Narges Damirchi 2
1 Associate Professor of Qurʾān and Hadith Sciences, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran.
2 MA student of Qurʾān and Hadith Sciences, Farabi Campus, University of Tehran, Qom, Iran.
چکیده English

Among the verses that are discussed and disputed in the Shi'ite interpretations and Sunni interpretations, there is a difference in the interpretation of the verses related to the Ahl Al-Bayt (AS).Examining the interpretation of Muqatil ibn Sulayman, which is one of the old Sunni interpretations, shows that Muqātil under many of these verses refers to  He did not consider them as members of the Ahl Al-Bayt (pbuh) and considers them to be about other people, but examining the views of other Sunni commentators, many of which are against Muqatil's view, raises doubts about the validity of Muqatil's view about these verses.The present research, with a comparative-analytical method, after presenting the opinions of Muqātil ibn Suleiman under the relevant verses, has collected the views of some sources of Sunni interpretation under these verses.The examination of these interpretations shows that, unlike Muqatil, many narrations There is evidence of the virtues of the Ahl Al-Bayt (AS) in these interpretations. The results of the present research indicate the weakness of Muqatil's point of view about these verses and cause his opinion to be rejected about the related verses.

کلیدواژه‌ها English

Tafsir Muqatil bin Sulaimān
Virtues of Ahl Al-Bayt
Tafsir Al-Farīqiyn
Tābi˓ī Interpretator
  • قرآن کریم.
  • ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمن بن محمد، تفسیر القرآن العظیم، به کوشش اسعد محمد الطیب، ریاض، مکتبة نزار مصطفی الباز، 1419ق.
  • ابن‌حبان، محمد، المجروحین، به کوشش محمد ابراهیم زاید، مکه، دار الباز.
  • ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی، مناقب آل ابی طالب، به کوشش یوسف البقاعی، بیروت، دار الاضواء، 1412ق.
  • ابن‌کثیر، اسماعیل بن عمر، تفسیر القرآن العظیم، بیروت، 1402ق.
  • ابن‌مردویه، احمد بن موسی، مناقب علی بن ابیطالب (ع)، قم، دار الحدیث، 1422ق.
  • ابن‌ندیم، محمد بن اسحاق، کتاب الفهرست، به کوشش رضا تجدد.
  • آقابزرگ تهرانی، محمد محسن، الذریعه الی تصانیف الشیعه، بیروت، دار الاضواء، 1402ق.
  • آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی فی تفسیر القرآن العظیم، به کوشش علی عبد الباری عطیه، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1415ق.
  • بغوی، حسین بن مسعود، معالم التنزیل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420ق.
  • بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1418ق.
  • ترمذی، محمد بن عیسی، السنن، به کوشش احمد محمد شاکر، بیروت.
  • تفتازانی، مسعود بن عمر، المطول فی شرح تلخیص المفتاح، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1425ق.
  • ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان، به کوشش ابی محمد بن عاشور، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1422ق.
  • جوینی، ابراهیم بن محمد، فرائد السمطین، به کوشش محمدباقر محمودی، قم، مجمع احیاء الثقافة الاسلامیه، 1415ق.
  • حاکم نیشابوری، محمد بن عبدالله، المستدرک، به کوشش یوسف عبدالرحمن المرعشلی، بیروت، دار المعرفة.
  • حسکانی، عبید الله بن عبد الله، شواهد التنزیل، به کوشش محمدباقر محمودی، تهران، وزارة الثقافة و الارشاد الاسلامی، موسسة الطبع و النشر، 1411ق.
  • خطیب بغدادی، احمد بن علی، تاریخ بغداد، مدینه.
  • خوارزمی، موفق بن احمد، مناقب علی بن ابیطالب، به کوشش مالک محمودی، قم، موسسة النشر الاسلامی، 1411ق.
  • خوئی، ابوالقاسم، معجم رجال الحدیث، 1413ق.
  • دژآباد، حامد و خداپرست، اعظم، «بررسی تطبیقی آیۀ هشتم سورۀ انسان از دیدگاه فریقین»، مشرق موعود، سال هشتم، شمارۀ 30، تابستان 93.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، بیروت، دار الکتاب العربی، 1407ق.
  • سیوطی، جلال الدین عبد الرحمن بن ابی بکر، الدر المنثور، قم، کتابخانۀ عمومی حضرت آیت الله العظمی مرعشی نجفی (ره)، 1404ق.
  • شوشتری، قاضی نور الله، احقاق الحق و ازهاق الباطل، قم، 1405ق.
  • شهرستانی، محمد بن عبد الکریم، مفاتیح الاسرار و مصابیح الابرار، به کوشش محمدعلی آذرشب، تهران، میراث مکتوب، 1376ش.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان، ترجمۀ محمدباقر موسوی، قم، جامعۀ مدرسین، دفتر انتشارات اسلامی، 1374ش.
  • طبرانی، سلیمان بن احمد، المعجم الکبیر، به کوشش حمدی بن عبدالمجید سلفی، 1406ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، به کوشش محمدجواد بلاغی، تهران، انتشارات ناصرخسرو، 1372ش.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، بیروت، دار المعرفة، 1412ق.
  • طوسی، محمد بن حسن، رجال الطوسی، به کوشش جواد قیومی اصفهانی، قم، جامعه مدرسین حوزه علمیه، 1373ش.
  • علامه‌حلی، حسن بن یوسف، خلاصة الاقوال، مشهد مقدس، آستان قدس رضوی، بنیاد پژوهش‌های اسلامی، 1381ش.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، قم، مرکز نشر مکتب الاعلام الاسلامی، 1411ق.
  • قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، قاهره، دار الکتب العربی، 1387ق.
  • قمی مشهدی، محمد رضا، کنز الدقائق، به کوشش حسین درگاهی، تهران، موسسة الطبع و النشر لوزارة الثقافة و الارشاد، 1411ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، بیروت، موسسة الوفاء، 1403ق.
  • معرفت، محمدهادی، تفسیر و مفسران، موسسۀ فرهنگی التمهید، 1379ش.
  • مقاتل بن سلیمان، التفسیر، به کوشش عبدالله محمود شحاته، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1423ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دار الکتب الاسلامیة، 1371ش.
  • مولایی نیا، عزت اله، «نقد و بررسی شأن نزول آیۀ 207 بقره در روایات فریقین»، پژوهش‌های تفسیر تطبیقی، سال هفتم، شمارۀ 2، پاییز و زمستان 1400.
  • ناوشکی، رسول، «معرفی مقاتل بن سلیمان صاحب تفسیر کبیر»، فروغ وحدت، سال ششم، شمارۀ 21، پاییز 89.
  • نجارزادگان، فتح الله، تفسیر موضوعی قرآن کریم: آموزه‌هایی از فضائل و حقوق اهل بیت (ع) در قرآن، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1398ش.
  • نووی، یحیی بن شرف، شرح صحیح مسلم، بیروت، دار الکتب العربی، 1407ق.
  • واحدی، علی بن احمد، اسباب نزول القرآن الکریم، به کوشش کمال زغلول، بیروت، دار الکتب العلمیة، 1411ق.
  • هیثمی، علی بن ابی بکر، مجمع الزوائد، بیروت، دار الکتاب العربی، 1402ق.

  • تاریخ دریافت 19 فروردین 1402
  • تاریخ بازنگری 29 خرداد 1402
  • تاریخ پذیرش 29 خرداد 1402