پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

تأثیر عوامل فرامادی در نظام هستی: عاملیت الهی در قرآن

نوع مقاله : مقالۀ ترویجی

نویسنده
طلبۀ سطح سۀ حوزۀ علمیۀ قم، مرکز تخصصی فقه ائمۀ اطهار (ع)، قم، ایران.
چکیده
محدود نبودن علل تأثیرگذار در عالم هستی به علل طبیعی و اعتقاد به عوامل فراطبیعی از ویژگی‌های انسان خداباور است و همین امر امید به زندگی و مواجه با پیشامدها را به شکل دیگری رقم می‌زند. میزان باور به این اندیشه تا بدان جا است که از نگاه برخی در مقارنه میان اثرگذاری عامل طبیعی و عامل فراطبیعی این امکان وجود دارد که عامل طبیعی تحت نفوذ عاملی قوی‌تر تأثیر خویش را از دست بدهد و این در حالی است که تأثیر عامل معنوی و فراطبیعی قطعی است. در این راستا از مسائلی که ذهن دین‌پژوهان را به خود معطوف داشته تحلیل رابطه میان قوانین طبیعی تخلف‌ناپذیر و تأثیرگذاری عوامل فراطبیعی در گستره نظام آفرینش است. اندیشه‌های متفاوتی در این میان مطرح شده است؛ برخی اصالت را به عوامل فراطبیعی داده و قوانین نظام خلقت را اعتباری پنداشته‌اند. انکار علل فراطبیعی و اصالت دادن به قوانین مادی نگرش دیگری است. برخی نیز با پاسداشت قوانین طبیعی، تأثیر عوامل فراطبیعی را توأمآن پذیرفته‌اند.بدین منظور نوشتار حاضر با روش تحلیلی–اسنادی کوشیده است تا با نگرشی جامع بر آیات قرآن کریم به اعتبارسنجی جریان‌های فکری در مواجهه با اثر گذاری عوامل فرامادی در عالم هستی بپردازد. یافته‌ها نشان می‌دهد که از منظر قرآن کریم عاملیت الهی به عنوان نیرویی فرامادی با اتکای بر نظام علیت امری انکارناپذیر است؛ بدین معنا که فرایند تأثیرگذاری اسباب فرامادی و معنوی در پیدایی یا نابودی پدیده‌ها با استخدام علل طبیعی صورت می‌پذیرد.
کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله English

The Influence of Metamaterial Factors in the World: Divine Agency in the Qurʾān

نویسنده English

Mehdi Ekhlasi
A third-level student of Qom theological field, Specialized Jurisprudence Center of Al-Aʾimma al-Aṭhār, Qom, Iran.
چکیده English

Not limiting the influencing causes in the universe to natural causes and believing in supernatural factors is one of the characteristics of a God-believing person, and this determines life expectancy and facing events in a different way. The degree of belief in this idea is to the extent that, from the point of view of some, in the comparison between the effect of the natural factor and the supernatural factor, there is a possibility that the natural factor will lose its effect under the influence of a stronger factor, and this is while the effect of The spiritual and supernatural factor is certain. In this regard, the analysis of the relationship between inviolable natural laws and the influence of supernatural factors in the scope of the creation system is one of the issues that have focused the minds of religious scholars. Different ideas have been raised in this; Some have given authenticity to supernatural factors and considered the laws of the creation system to be valid. Denying supernatural causes and giving originality to material laws is another attitude. Some have also accepted the influence of supernatural factors by observing the natural laws. For this purpose, the present article has tried to validate the intellectual currents in the face of the influence of supernatural factors with a comprehensive approach to the verses of the Holy Qurʾān. The universe will pay. The findings show that from the perspective of the Holy Qurʾān, divine agency as a transcendental force relying on the system of causality; It is undeniable; This means that the process of influencing supernatural and spiritual causes in the creation or destruction of phenomena takes place by employing natural causes.

کلیدواژه‌ها English

Divine agency
miracle of Qurʾān
metaphysics
material causes
nature
law of causality
  • قرآن کریم.
  • احمدی، محمد امین، «معجزه»، نقد و نظر، سال 11، شمارۀ 43ـ44، مهر 1385ش.
  • استیس، والتر ترنس، عرفان و فلسفه، ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی، تهران، سروش، 1367ش.
  • ایجی، میر سید شریف‌، شرح مواقف، شرح سید شریف علی جرجانی، قاهره، مطبعة السعاده، 1325ق.
  • آشتیانی، سیدجلاللدین، شرح مقدمۀ قیصری، قم، جامعۀ مدرسین، 1372ش.
  • برزگر تبریزی، فائزه و دیباجی، سید محمدعلی، «ملاحظات انتقادی بر دیدگاه پوکینگ‌هورن: نابسندگی قواعد فیزیک نامتعین‌ها برای تبیین عاملیت الهی»، اندیشۀ فلسفی، دوره ۱، شماره ۳، 1400ش.
  • بوذری نژاد، یحیی، «تبیین فلسفی معجزه و کرامت از دیدگاه سهروردی»، آینه معرفت. دوره 11، شمارۀ 4، شمارۀ پیاپی 4، 1390ش.
  • ترخان، قاسم، «تأثیر علل و عوامل فرامادی در بلایای طبیعی»، مجله قبسات. دوره 25، شمارۀ 96 - شمارۀ پیاپی 96، سال بیست‌وپنجم، 1399ش.
  • تفتازانی، سعدالدین، شرح المقاصد، به کوشش عبدالرحمان عمیره، قم، انتشارات شریف رضی. 1370ش.
  • ثبوت، علی‌اکبر، «نگاهی به تفسیر سرسید احمد خان»، نامه فرهنگ، شمارۀ 9، 1372ش.
  • جراحی، ام‌هانی و کشفی، عبدالرسول، «تأثیر دعا بر جهان قانونمند از دیدگاه استاد مطهری و النور استامپ»، پژوهشنامه فلسفه دین. سال چهاردم، شمارۀ 1، پیاپی 27، 1395ش.
  • جعفریان، رسول، نزاع سنت و تجدد: مناسبات فکری‌استاد مطهری ‌و دکتر شریعتی، قم، رئوف، 1381ش.
  • جوادی آملی، عبدالله، ادب فنای مقربان، به کوشش محمد صفایی، قم، مرکز نشر اسراء، 1388ش.
  • جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، مرکز نشر اسراء، 1400ش.
  • جوادی آملی، عبدالله، شرح حکمت متعالیه، انتشارات الزهراء، 1372ش.
  • جوادی آملی، عبدالله، منزلت عقل در هندسۀ معرفت دینی، قم، مرکز نشر اسراء، 1386ش.
  • خاک پور، حسین، «بررسی دیدگاه سید احمدخان هندی درباره ی وحی»، مطالعات شبه قاره، دوره 5، شمارۀ 17 - شمارۀ پیاپی 17سال پنجم، شمارۀ هفدهم، زمستان اسفند، 1392ش.
  • خرمشاهی، بهاء الدین، تفسیر و تفاسیر جدید، تهران، چاپ کیهان، 1364ش.
  • دانشیار، علی رضا، جریان‌شناسی‌تفاسیر و برداشت‌های ‌سیاسی ‌از قرآن کریم در انقلاب اسلامی، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1400ش.
  • دولت آبادی، مروه و عین الله خادمی، «تحلیل فلسفی رابطه قضا و قدر با مسأله استجابت دعا از نظر ملاصدرا»، پژوهش های فلسفی، دوره 12، شمارۀ 25، بهمن 1397ش.
  • رأفتی، فاطمه و ابراهیمی، حسن، «رابطه استجابت دعا و معجزه با نظام علیت از نظر شارحان حکمت متعالیه»، جستارهای فلسفی، سال دهم، شمارۀ 25، 1393ش.
  • رودگر، محمد، «کرامات اولیا؛ دلایل اثبات: عقل، نقل و اجماع»، پژوهشنامه عرفان، دوره ۱۲، شمارۀ ۲۳ - شمارۀ بیست و سوم، پاییز و زمستان ۱۳۹۹ش.
  • ژاکار، آلبر و ژاک لاکاریر، علم و اعتقاد، ترجمۀ عباس باقری، تهران، نشر نی، 1380ش.
  • ســاجدی، علی محمد و زارع، فاطمه، «تأثیر دعا در نظام آفرینش از منظر ســه فیلســوف: ابن سینا و ملاصدرا و طباطبایی»، اندیشۀ دینی، دوره ۱۴، شمارۀ ۴، 1393ش.
  • سبحانی، جعفر، الفکر الخالد فی بیان العقائد، قم، مؤسسۀ امام صادق (ع)، 1425ق.
  • شیخ طوسی‏، محمد بن حسن، التبیان‏، به‏ کوشش‏ احمد حبیب قصیر عاملی‏، نجف، دار احیاء التراث‏، 1383ق/ 1964م.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، اعجاز قرآن کریم، قم، بنیاد علمی و فکری طباطبایی، 1362ش.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان، بیروت، اعلمی، 1393ش؛ همان،‌ ترجمۀ فارسی سید محمد باقر موسوی همدانی،قم، جامعۀ‌ مدرسین ، 1378ش.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، تعلیفه بر اسفار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1981م.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، مجموعه رسائل، سیدهادی خسروشاهی، قم، بوستان کتاب، 1387ش.
  • طبرسى، فضل بن حسن، مجمع البیان، تهران، ناصر خسرو، 1372ش.
  • فخر رازی، محمد، التفسیر الکبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420ق.
  • کرمی، محمد و عبدالحمید، رحمانی، «عوامل و موانع سلامت معنوی از منظر علامه جوادی آملی»، سال 10، شمارۀ 1، شمارۀ پیاپی 18شهریور، 1399 ش.
  • کیوپیت، دان، دریای ایمان، ترجمۀ حسن کامشاد، تهران، طرح نو. 1376ش.
  • مصباح یزدی، محمدتقی، آموزش فلسفه، انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، تهران، 1394ش.
  • مصباح یزدی، محمدتقی، بر درگاه دوست شرح فرازهایی از دعاهای افتتاح، ابوحمزه و مکارم الاخلاق، به کوشش عباس قاسمیان، قم، مرکز انتشارات مؤسسۀ آموزشى و پژوهشى امام خمینى، 1382ش.
  • مصباح یزدی، محمدتقی، خدا‌شناسی، به کوشش امیررضا اشرفی، قم، انتشارات مؤسسۀ آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1389ش.
  • مصباح یزدی، محمدتقی، معارف قرآن 6: قرآن شناسی، قم، ناشر انتشارات موسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1391ش.
  • مصباح یزدی، محمدتقی، معارف قرآن: خداشناسى، کیهان‌شناسى، انسان‌شناسى، قم، انتشارات مؤسسۀ آموزشى و پژوهشى امام خمینى‌، 1391ش.
  • مطهری، مرتضی، انسان و سرنوشت، قم، صدرا.
  • مطهری، مرتضی، عدل الهی، مجموعه آثار شهید مطهری، قم، انتشارات صدرا، 1371ش.
  • مطهری، مرتضی، مجموعه آثار، قم، صدرا، 1420ق.
  • ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، الحکمـة المتعالیـه، به کوشش احمد احمدی، تهران، بنیاد حکمت سبزواری، 1381ش.
  • ملاصدرا، محمد بن ابراهیم، المبدأ و المعاد، بیروت، دارالهادی، 1420ق.
  • میمنه، حیدر علی، «معجزه در نگاه متکلمان مسلمان و یهود»، آینه معرفت، دوره 8، شمارۀ 2، شمارۀ پیاپی 2، 1387ش.
  • نجفی، روح‌الله، «رقیب انگاری خدا و طبیعت در آراء تفسیری فخر رازی»، آئینه معرفت، دوره 19، شمارۀ 2، شمارۀ پیاپی 2 تیر 1398 ش.
  • نصیرالدین طوسی، کشف المراد فی شرح تجرید الاعتقاد، تصحیح حسن حسن زاده آملی، قم، نشر الاسلامی. 1407ق.
  • هاسکر، ویلیام و دیگران، عقل و اعتقاد دینی: درآمدی بر فلسفۀ دین، ترجمۀ احمد نراقی و ابراهیم سلطانی، طرح نو، 1390ش.

  • تاریخ دریافت 12 دی 1401
  • تاریخ بازنگری 17 اردیبهشت 1402
  • تاریخ پذیرش 10 خرداد 1402