پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

مفهوم قوامیت در قرآن (نساء/ 34): مرور انتقادی آراء مفسران

نوع مقاله : مقالۀ ترویجی

نویسنده
استادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی قم، قم، ایران.
چکیده
نظام خانواده یکی از اصلی ترین نهادهای جامعۀ بشری است. از جمله مباحث مرتبط با خانواده، موضوع «قوامیّت» است که در آیه 34 سورۀ نساء به آن اشاره شده است . این آیه همواره مورد توجه مفسران فریقین بوده و پژوهش­های زیادی را در ادوار تاریخی به خود اختصاص داده است . پژوهش پیش رو با بهره­گیری از روش توصیفی- تحلیلی تلاشی روشمند برای کشف و تبیین مصداق «قوامیّت» از منظر فریقین می­باشد. یافته­های تحقیق نشان می­دهد آیه مورد پژوهش با عنایت به قاعدۀ سیاق آیات پیشین و پسین آن، منحصرا ارتباط به چگونگی تعامل مرد و زن در محیط خانواده بوده و قوامیت مرد بر زن  را در حیطه فضای خانواده و به عنوان سرپرست معین کرده که طبعا مرد صرفا موظف به  محافظت و تدبیر امور اقتصادی خانواده است و در سایر موارد حق امارت و ولایت بر زن در حقوق وی ندارد؛ در تعیین مصداق قیمومیت میان مفسران اختلاف است و به مواردی از قبیل مسئولیت و تدبیر امور خانواده توسط مرد / حاکمیت و سلطه مردان بر زنان / محدود بودن تنها امور زناشویی و زندگی خانوادگی و پرداخت نفقه و کفایت امور‌ ایشان‌ اشاره شده است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Idea of Qawwāmīyya in Qurʾān 4: 34; Critical Study of Muslim Interpretations

نویسنده English

Ali Asghar Shuai
Assistant Professor of Qom Faculty of Quranic Sciences, University of Sciences and Education of Holy Quran, Qom, Iran
چکیده English

Family is one of the main institutions of human society. The topic of Maintenance(Qawwāmīyyah) is one of the topics related to the family, which is mentioned in verse 34 of Surah Al-Nisā. This verse has always been the focus of foreign commentators and has been the subject of many studies in historical periods. Using the descriptive-analytical method, the upcoming research is a methodical attempt to discover and explain the example of "consistency" from the perspective of the parties. The findings of the research show that the researched verse, with regard to the context of the preceding and following verses, is related to how men and women interact in the family environment, and determines the position of the two in the family institution, and the duty of the man. It refers to the guardianship of the family, the protection and management of the family's economic affairs. There is a difference in determining the example of guardianship among the commentators, and things such as the responsibility and management of family affairs by men, the sovereignty and dominance of men over women, the limitedness of only marital affairs and family life, and the payment of alimony and the adequacy of their affairs have been mentioned.

کلیدواژه‌ها English

Surah Nisā
Qawwāmiyya
male guardianship
  • قرآن کریم.
  • ابن‌ابی‌حاتم، عبدالرحمان بن محمد، تفسیر القرآن العظیم، ریاض، مکتبة نزار مصطفی الباز، 1419ق.
  • ابن‌عربی، محمد بن عبدالله، احکام القرآن، قاهره، دار احیاء الکتب العربیه، 1367ق.
  • ابن‌عاشور محمد بن طاهر، التحریر و التنویر، بیروت، مؤسسة التاریخ.
  • ابن‌عجیبه، احمد بن محمد، البحر المدید، القاهره، دکتر حسن عباس زکی، 1419ق.
  • ابن‌عطیه، عبدالحق بن غالب، المحرر الوجیز، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1422ق.
  • ابن‌منظور، محمد بن مکرم، لسان العرب، بیروت، دارالفکر، 1414ق.
  • ابن‌فارس، احمد، مقاییس اللغه، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1404ق.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، مفردات ألفاظ القرآن، دمشق، الدارالشامیة، 1412ق.
  • خمینی، روح‌الله، تحریرالوسیله، قم، دارالعلم.
  • آلوسی، محمود، روح المعانی، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1415ق.
  • بحرانی، البرهان، بیروت، اعلمی، ١٤١٩ق.
  • بلاغی، سید عبدالحجت، حجة التفاسیر، قم، حکمت، ١٣٨۶ش.
  • بلاغی، محمد جواد، آلاء الرحمن‏، قم، بنیاد بعثت‏، 1420ق.‏
  • بیضاوی، عبد الله بن عمر، انوار التنزیل‏، بیروت، دار احیاء التراث العربی‏، 1418ق‏.
  • ثعلبی، احمد بن ابراهیم، الکشف و البیان، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1422ق.
  • جرجانی، سیدامیر ابوالفتوح‏، آیات الأحکام‏، تهران، نوید، 1404ق‏.
  • ابن‌اثیر، مبارک بن محمد، النهایة، بازنشر قم، اسماعیلیان.
  • جصاص، احمد بن علی، ‏احکام القرآن‏، بیروت، دار احیاء التراث العربی‏، 1405ق.
  • جعفری، محمد تقی، زن از دیدگاه امام علی (ع)، تهران،‌ دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1378ش.
  • جوادی آملی، عبدالله، تسنیم، قم، اسراء، 1389ش.
  • جوادی آملی، عبدالله، زن در آیینه جمال و جلال، قم، نشراسراء، 1378ش.
  • جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، بیروت، دارالعلم للملایین، 1410ق.
  • حسینی تهرانی، سیدمحمدحسین، رساله بدیعه، تهران، حکمت، 1359ش.
  • حسینی شاه‌عبدالعظیمی، حسین بن احمد، تفسیر اثناعشری، تهران، میقات، 1363ش.
  • حسینی شیرازی، سیدمحمد، تبیین القرآن، بیروت، دارالعلوم، ١۴٢٣ق.
  • خطیب، عبد الکریم، التفسیر القرآنی بالقرآن، قاهره، دارالفکر العربی، 1970م.
  • دروزه، محمد عزت، التفسیر الحدیث، قاهره، دار احیاء الکتب العربیه، 1383ق.
  • رشید رضا، محمد، تفسیر القرآن الحکیم، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1426ق.
  • زحیلی، وهبة بن مصطفی‏، التفسیر المنیر‏، بیروت، دارالفکر المعاصر، 1418ق‏.
  • زمخشری محمود بن عمر، الکشاف‏، بیروت، دارالکتاب العربی، 1407ق.
  • زمخشری محمود بن عمر، أساس البلاغه، بیروت، 1979م.
  • سالاری‌فر، محمدرضا، خانواده در نگرش اسلام و روان شناسی، تهران، سمت، 1389ش.
  • سبزواری، محمد بن حبیب‌الله، ارشاد الاذهان، بیروت، دارالتعارف، ١۴١٩ق.
  • قطب، سید‏، فی ظلال القرآن‏، بیروت، دارالشروق‏، 1412ق‏.
  • سیوطی، عبدالرحمان بن ابی‏بکر، الدر المنثور، قم، کتابخانۀ مرعشی‏، 1404ق‏.
  • شبر، سید عبدالله، تفسیر القرآن الکریم، بیروت، دارالبلاغه، 1412ق.
  • شریف لاهیجی، محمد بن علی، تفسیر، تهران، دفتر نشر داد، ١٣٧٣ش.
  • شوکانی، محمد بن علی‏، فتح القدیر، دمشق، دار ابن‌کثیر، 1414ق‏.
  • صادقی تهرانی، محمد، الفرقان، قم، انتشارات فرهنگ اسلامی، 1365ش.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین‏، المیزان‏، قم، جامعۀ مدرسین‏، 1417ق‏.
  • طبرسی، فضل بن حسن، جوامع الجامع، تهران، دانشگاه تهران، 1377ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان‏، تهران، ناصرخسرو‏، 1372ش.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان‏، بیروت، دارالمعرفه‏، 1412ق‏.
  • طریحی، فخرالدین، مجمع البحرین، تهران، کتابفروشی مرتضوی، 1416ق.
  • شیخ طوسی، محمد بن حسن‏، التبیان‏، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  • حویزی، عبد علی بن جمعه‏، نور الثقلین‏، قم، انتشارات اسماعیلیان‏، 1415ق.
  • مقداد سیوری‏، کنز العرفان‏، تهران، مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی‏، 1419ق.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب‏، دار احیاء التراث العربی‏، بیروت‏، 1420ق‏.
  • خلیل بن احمد، العین، بازنشر قم، هجرت، 1410ق.
  • فضل‌الله، سیدمحمدحسین، من وحی القرآن‏، بیروت، دارالملاک، 1419ق‏.
  • فضل‌الله، سیدمحمدحسین، دنیا المرأة، دارالملاک، بیروت، 1418ق.
  • فیض کاشانی، محسن بن محمدمرتضی، الاصفی، قم، دفتر تبلیغات اسلامی، 1418ق.
  • فیض کاشانی، محسن بن محمدمرتضی، الصافی‏، تهران، صدر، 1415ق‏.
  • فیومی، احمد بن محمدمقری، المصباح المنیر، قم، شریف رضی.
  • قرشی، سیدعلی‌اکبر، احسن الحدیث‏، تهران، بعثت‏، 1377ش‏.
  • قرشی، سیدعلی‌اکبر، قاموس قرآن، تهران، اسلامیه، 1412ق.
  • قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، تهران، ناصرخسرو، 1364ش.
  • کاتوزیان، ناصر، حقوق مدنی: خانواده، تهران، شرکت سهامی انتشار، ١٣٨٠ش.
  • کاشانی، محمد بن مرتضی، تفسیر المعین، قم، کتابخانۀ مرعشی، ١۴١٠ ق.
  • کریم‌پور قراملکی، علی، «نگاهی به قیمومیت مردان در تفاسیر قرآن»، بینات، شمارۀ 2، 1379ش.
  • مدرسی، سیدمحمدتقی‏، من هدی القرآن‏، تهران، دار محبی الحسین‏، 1419ق‏.
  • مشهدی، محمد بن محمدرضا، کنز الدقائق، تهران، وزارت ارشاد اسلامی، 1368ش.
  • مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، بیروت، دارالکتب العلمیه‏، 1430ق.
  • مصطفوی، حسن، تفسیر روشن، تهران، مرکز نشر کتاب، ١٣٨٠ش.
  • مظهری، محمد ثناء الله، التفسیر، پاکستان، کتاب‌فروشی رشدیه، 1412ق.
  • مغنیه، محمد جواد، الکاشف‏، تهران، اسلامیه، 1424ق‏.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه‏، تهران، اسلامیه، 1374ش‏.
  • موسوی سبزواری، سید عبد الاعلی‏، مواهب الرحمن‏، بیروت، موسسه آل‌البیت، 1409ق.
  • میبدی، احمد بن محمد، کشف الأسرار، تهران، امیرکبیر، 1371ش‏.
  • نجفی خمینی، محمدجواد، تفسیر آسان، تهران، اسلامیه، ١٣٩٨ق.
  • نحاس، احمد بن محمد، اعراب القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1421ق.
  • نیشابوری، حسین بن محمد، غرائب القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1416ق.
  • زبیدی، محمدمرتضی، تاج العروس، بیروت، دارالفکر، 1414ق.

  • تاریخ دریافت 07 دی 1401
  • تاریخ بازنگری 22 اسفند 1401
  • تاریخ پذیرش 13 دی 1401