روش تفسیری احمد خلیلی در جواهر التفسیر

نوع مقاله : مقالۀ ترویجی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد کاشان، دانشکاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.

2 استادیار گروه الهیات، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.

چکیده

جواهر التفسیر: انوار من بیان التنزیل از آثار تفسیری اِباضیه ــ تنها فرقۀ بازمانده ازخوارج ــ تألیف عالم معاصر احمد بن حَمَد خلیلی است. مطالعۀ کنونی با هدف معرفی همین تفسیر صورت می‌پذیرد و بنا ست که در آن مهم‌ترین ویژگی‌های اثر و آراء مؤلفش مرور، و روش تفسیری و مبانی او بازشناسی شود. می‌خواهیم از این دفاع کنیم که استفادۀ مؤلف اثر از روش تفسیر قرآن با قرآن بارز‌ترین ویژگی آن است؛ مؤلف برپایۀ مبانی خاص خود به این شیوه توجه نشان می‌دهد و در تفسیر قرآن با قرآن نیز بر شگردهای ویژه‌ای هم‌چون توجه به تناسب آیات، سیاق و تفسیر موضوعی اتکاء دارد. نیز، بنا ست نشان دهیم که مؤلف به تفسیر از نگاه اصلاحگر دینی می‌نگرد، بر ضرورت بازفهم قرآن برای اصلاح دینی معتقد است، و گذشته از این‌ها همه، اقوالی در حمایت از اندیشه‌های کلامی اباضیه و نقد آراء دیگر فرقه‌ها عرضه می‌کند؛ اقوالی که قرائت متفاوت اباضیه از آیات قرآن را در آن‌ها می‌توان بازشناخت.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Aḥmad al-Khalīlī's Interpretive Method in Jawāhir al-Tafsīr

نویسندگان [English]

  • Batul Bagheri 1
  • Hossein Khoshdel Mofrad 2
1 PhD student of Qurʾān and Hadith Sciences, Kashan Branch, Islamic Azad University, Kashan, Iran.
2 Assistant Professor, Department of Theology, Kashan Branch, Islamic Azad University, Kashan, Iran.
چکیده [English]

Jawāhir al-Tafsīr: Anwār min Bayān al-Tanzīl is one of the exegetical works of the Ibāḍiyya - the only surviving sect of al-Khawārij - authored by the contemporary scholar Aḥmad b. al-Ḥamad al-Khalīlī. The present study is done with the aim of introducing this interpretation, and it is intended to review the most important features of the work and its author's opinions, and to recognize his interpretation method and principles. We want to defend that the author's use of the method of interpreting the Qurʾān with the Qurʾān itself is its most obvious feature; The author pays attention to this method based on his own principles, and in interpreting the Qurʾān with the Qurʾān, he also relies on special techniques such as paying attention to the appropriateness of the verses, the context, and the thematic interpretation. Also, in order to show that the author looks at the interpretation from the point of view of a religious reformer, he believes in the necessity of reinterpreting the Qurʾān for religious reformation, and apart from all this, he criticizes the interpretive theories of many of Muslim sects other than Ibāḍīyya and offers statements in support of the theological ideas of his Ibādī co-religionists; statements in which the different Ibādī understandings of the Quranic verses can be recognized.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Ibāḍīyya
  • Interpretation of the Qurʾān with Qurʾān
  • Iʿjāz al-Qurʾān
  • Tanāsub al-Āyāt
  • Ahmad bin Hamad al-Khalili
  • Interpretation Methods
  • قرآن کریم.
  • اشرفی، امیررضا، «اعجاز قرآن از دیدگاه علامه محمد جواد بلاغی»، مجموعه مقالات فارسی ـ قرآنی کنگرۀ بین‌المللی علامه بلاغی، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1386ش.
  • اعوشت، بکیر بن سعید، دراسات فی الاصول الاباضیه، عمان، المطابع العالمیه، 1409ق.
  • جلالی‌مقدم، مسعود، «اباضیه»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد دوم، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1368ش.
  • حجتی، سیدمحمد باقر، تاریخ قرآن، تهران، دفتر نشر فرهنگ اسلامی.
  • خلیفات، عوض محمد، نشأة الحرکة الاباضیه، مسقط، وزارة الثقافة والتراث، 1978م.
  • خلیلی، احمد بن حمد، جواهر التفسیر، عمان، مکتبة الاستقامه، 1425ق.
  • درجینی، احمد بن سعید، طبقات المشایخ بالمغرب، به کوشش ابراهیم طلای، مسقط، مکتبه الاستقامه، 1394ق.
  • رامیار، محمود، تاریخ قرآن‌، تهران، امیر کبیر، 1369ش.
  • شماخی، احمد بن سعید، السیر، مسقط، وزارة التراث.
  • ضیائی، علی اکبر، تاریخ واعتقادات اباضیه، تهران، نشر ادیان، 1390ش.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، ‌المیزان، بیروت‌، اعلمی، 1390ق.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، قرآن در اسلام، تهران، اسلامیه، 1353ش.
  • غنیم، محمد عبدالحلیم، «جواهر التفسیر: انوار من بیان التنزیل لسماحة الشیخ احمد بن حمد خلیلی»، المجلة الثقافیة الجزائریة، 1440ق/ 2018م.
  • قاسمی، ابراهیم، «عمان و اباضیۀ معاصر»،هفت آسمان، شمارۀ 77، سال 21، 1398ش.
  • ملک‌مکان، حمید، «امامت و حکومت از نگاه اباضیه»، هفت‌آسمان، دورۀ 7، شمارۀ‌26، شهریور 1384ش.
  • رشید رضا، محمد، تفسیر المنار، قاهره، الهیئة المصریة العامة للکتاب، 1990م.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420ق.
  • خلیلی، احمد بن حمد، مصاحبه با عاصم شیدی تحت عنوان «سماحة الشیخ احمد الخلیلی فی حوار فکری» در 18 جولای 2012م، پایگاه مکتب الافتاء[1]، دست‌رسی در 25 مارس 2022.

 

[1]. https://iftaa.om/article/78.