تحلیل آراء و روایات تفسیری ابوهریره

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانش‌آموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.

2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازنداران، بابلسر، ایران.

چکیده

عصر صحابه یکی از ادوار مهم در تاریخ تفسیر قرآن محسوب می‌شود. در این دوره برخی صحابۀ پیامبر (ص) بر اساس آموزه‌هایی که از ایشان دریافت کرده بودند به تفسیر آیات پرداختند. یکی از این صحابۀ مفسر ابوهریره است. ابوهریره قاص بوده، و ارتباط نزدیکی هم با دستگاه خلافت اموی داشته است. این دو ویژگی او بر نحوۀ تفسیر قرآن او تأثیر نهاده‌اند. لازم است با مطالعۀ همۀ آراء و روایات تفسیری ابوهریره و تحلیل آن‌ها، نحوۀ رویارویی او با آیات قرآن تبیین شود. بر اساس یافته‌های این مطالعه روایات تفسیری ابوهریره را می‌توان در سه دستۀ کلان صورت‌بندی کرد: تفسیر هستی‌شناسانه، انسان‌شناسانه، و قرآن‌شناسانه. این‌که چرا شخصیتی هم‌چون ابوهریره در نسل صغار صحابه  و نیمه‌های سدۀ 1ق از میان مضامین متعدد قرآن خود را درگیر توجه به این چهار سنخ از آیات نموده، امری است که در جای دیگری باید جداگانه تحلیل شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Analysis of Abū Hurayra's Quranic Exegesis

نویسندگان [English]

  • Morteza Owhadi 1
  • Habiballah Halimi Jelodar 2
1 PHD in Quran and Hadith Sciences, Mazandaran University, Babolsar, Iran.
2 Associate Professor, Department of Quranic and Hadith Sciences, Mazandaran University, Babolsar, Iran.
چکیده [English]

The era of the Companions is considered one of the most important periods in the history of interpretation of the Qurʾān. During this period, some companions of the Prophet interpreted the verses based on the teachings they had received from him. One of these companions is Abū Hurayra. He was al-Qāṣṣ (story teller), and he had a close relationship with the Umayyad Caliphate. These two characteristics of his have influenced the way he interprets the Qurʾān. It is necessary to explain his way of confronting the verses of the Qurʾān by studying all opinions and interpretive traditions of him and analyzing them. It seems that Abū Hurayra's interpretative narratives can be divided into three major categories: ontological, anthropological, and Qurʾānic interpretations. Why a personality like Abū Hurayra, in the younger generation of the Companions and in the middle of the 1st century AH, among the many themes of the Qurʾān, involved himself in paying attention to these four types of verses, is a matter that must be analyzed separately.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Abū Hurayra
  • interpretive traditions
  • interpretation of al-Ṣaḥāba
  • History of the Interpretation of the Qurʾān
  • the Aage of al-Ṣaḥāba
  • قرآن کریم.
  • آجری، محمد بن حسین، الشریعه، به کوشش عبدالله عمر دمیجی، ریاض، دارالوطن، 1420ق.
  • ابراهیم بن سعد، النسخه، ضمن فوائد ابن منده، به کوشش خلاف محمود عبدالسمیع، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1423ق.
  • ابن‌ابی‌حاتم، تفسیر القرآن العظیم، به کوشش اسعد محمد الطیب، ریاض، مکتبة نزار مصطفى الباز، 1419ق.
  • ابن‌ابی‌عاصم، احمد بن عمرو، السنه، به کوشش محمد ناصر الدین آلبانی، بیروت، المکتب الإسلامی، 1400ق.
  • ابن‌اثیر، مبارک بن محمد، النهایة فی غریب الحدیث و الاثر، به کوشش طاهر احمد زاوی و محمود محمد طناحی، بیروت، المکتبة العلمیه، 1399ق.
  • ابن‌حجر عسقلانی، احمد بن علی، الإصابة، به کوشش عادل احمد عبد الموجود و على محمد معوض، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • ابن‌زمنین، محمد بن عبدالله، تفسیر القرآن العزیز، به کوشش عبد الله حسین عکاشه و محمد بن مصطفى کنز، قاهره، دارالفاروق الحدیثه، ١٤٢٣ق.
  • ابن‌‌سعد، محمد، الطبقات، به کوشش محمد عبدالقادر عطا، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1410ق.
  • ابن‌شبه، عمر بن زید، تاریخ المدینه، به کوشش فهیم محمد شلتوت، جده، حبیب محمود احمد، 1399ق.
  • ابن‌وهب، عبدالله، تفسیر القرآن، به کوشش میکلوش مورانی، بیروت، دارالغرب الإسلامی، ٢٠٠٣م.
  • ابونعیم‌ اصفهانی‌، احمد بن عبدالله، حلیة الاولیاء، قاهره‌، مطبعة السعادة، 1351ق.
  • بغوی، حسین بن مسعود، معالم التنزیل، ریاض، دار طیبة للنشر، ١٤١٧ق.
  • بهرامیان، علی، «ابوهریره»، دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، جلد ششم، تهران، مرکز دائرةالمعارف بزرگ اسلامی، 1373ش.
  • ثعلبی، احمد بن محمد، الکشف و البیان، به کوشش صلاح باعثمان و دیگران، جده، دارالتفسیر، ١٤٣٦ق.
  • زجاج، ابراهیم بن سری، معانی القرآن و اعرابه، به کوشش عبد الجلیل عبده شلبی، بیروت، عالم الکتب، ١٤٠٨ق.
  • سمرقندی، نصر بن محمد، بحر العلوم، به کوشش محمود مطرجی، بیروت، دارالفکر.
  • شافعی، محمد بن ادریس، الام، بیروت، دار المعرفه، 1393ق.
  • شافعی، محمد بن ادریس، التفسیر، به کوشش احمد بن مصطفى فرَّان، ریاض، دار التدمریه، ١٤٢٧ق.
  • صنعانی، عبدالرزاق بن همام، الامالی، به کوشش مجدی سید ابراهیم، قاهره، مکتبة القرآن.
  • صنعانی، عبدالرزاق بن همام، التفسیر، به کوشش محمود محمد عبده، بیروت، دارالکتب العلمیه، ١٤١٩ق.
  • طبرانی، سلیمان بن احمد، مسند الشامیین، به کوشش حمدی بن عبدالمجید السلفی، بیروت، موسسه الرساله، 1405ق.
  • طبری، محمد بن جریر، التاریخ، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، دارالمعارف، 1387ق.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، به کوشش محمود محمد شاکر، مکه، دارالتربیة و التراث.
  • مجاعة بن زبیر، الحدیث، به کوشش عامر حسن صبری، بیروت، دارالبشائر الاسلامیه، 1423ق.
  • مجاهد بن جبر، التفسیر، به کوشش محمد عبدالسلام ابوالنیل، قاهره، دارالفکر الإسلامی الحدیثه، ١٤١٠ق.
  • معمر بن راشد ازدی، الجامع، روایت عبدالرزاق صنعانی،ضمن مصنف صنعانی، به کوشش حبیب‌الرحمان اعظمی، بیروت، المکتب الاسلامی، 1983م.
  • مقاتل بن سلیمان، التفسیر، به کوشش عبدالله محمود شحاته، بیروت، دار احیاء التراث، ١٤٢٣ق.
  • مقریزی، احمد بن علی، الخطط، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1418ق.
  • مکی بن ابی‌طالب، الهدایة الى بلوغ النهایه، شارجه، جامعة الشارقه، ١٤٢٩ق.
  • مهروش، فرهنگ، «آیین‌های ذکر و جایگاه و کارکرد آن‌ها در فرهنگ اسلامی»، مطالعات تاریخی قرآن و حدیث، شمارۀ 53، بهار و تابستان 1392ش.
  • واحدی، علی بن احمد، التفسیر البسیط، ریاض، عمادة البحث العلمی،١٤٣٠ق.
  • واحدی، علی بن احمد، الوسیط فی تفسیر القرآن المجید، بیروت، دارالکتب العلمیه، ١٤١٥ق.
  • یحیى بن سلام، التفسیر، به کوشش هند شلبی، بیروت، دارالکتب العلمیه، ١٤٢٥ق.