پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

تأثیر روایات سبب‌نزول بر فهم‌های مفسران در سه سدۀ اول هجری

نوع مقاله : مقالۀ ترویجی

نویسندگان
1 دانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
2 دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.
چکیده
روی آوردن به روایات اسباب نزول نمونۀ بارز تلاش مفسر برای قرار گرفتن در شرایط نزول آیه یا آیات قرآن کریم است تا بتواند به درک صحیح و جامعی از مفاهیم آیات دست پیدا کند. افراط در اعتماد به اسباب نزول و بی‌توجهی به آسیب‌های آن هم می‌تواند سبب بروز لغزش‌هایی در آراء مفسران بشود. در این مطالعه بنا داریم شواهدی از فهم نادرست آیات قرآن را در سه سدۀ نخست هجری مرور، و مواردی از لغزش‌های ناشی از اعتماد به روایات سبب‌نزول را از نگاهی درون‌دینی یادآور شویم. در گام نخست به تعریف اسباب نزول و بیان فوائد و آسیب‌های آن خواهیم پرداخت. آن‌گاه آراء مفسرانِ سه سدۀ نخست هجری در به‌کارگیری روایات اسباب نزول، و نمونه‌هایی از کاربردهای ناصحیح را مرور خواهیم کرد. می‌توان سه دسته لغزش در فهم اسباب نزول بازشناخت: تعیین نادرست مستثنیات، طرح ناموجه ادعاء نسخ در قرآن، و درآمیختگی معیار تشخیص سوره‌های مکی و مدنی.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Influence of Asbāb Al-Nuzūl Narrations on the Interpretations of Commentators Before 300 AH

نویسندگان English

zahra asghari 1
Abass esmaeelizadeh 2
1 Master student of Qurʾān and Hadith Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
2 Associate Professor in Quranic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran.
چکیده English

Turning to the narrations of Asbab al-Nuzul is a clear example of the commentator's attempt to be in the conditions of the revelation of the verses of the Holy Qurʾān in order to achieve a correct and comprehensive understanding of the concepts of the verses. Excessive trust in the Asbab al-Nuzul  and neglecting its damages can also cause slippages in the opinions of commentators. In this study, we intend to review the evidence of the wrong understanding of the verses of the Qurʾān in the first three centuries of the Hijra, and the cases of slippages caused by trusting the narrations that caused the downfall from an intra-religious point of view. In the first step, we will define the causes of descent and state its benefits and harms. Then we will review the opinions of the commentators of the first three centuries of Hijra in using the narrations of the causes of descent, and examples of incorrect usage. It is possible to recognize three categories of slippages in understanding the causes of revelation: incorrect determination of exceptions, unjustified claims of abrogation in the Qurʾān, and mixing criteria for distinguishing Meccan and Madani suras.
 

کلیدواژه‌ها English

Asbab al-Nuzul
commentators of the first three centuries of Hijra
Mustathnayāt Sabab al-Nuzūl
al-Naskh
Makki and Madani suras in Qurʾān
  • قرآن کریم.
  • آلوسی، محمود بن عبدالله، روح المعانی، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
  • ابن‌عاشور، محمد طاهر، التحریر و التنویر، تونس، الدار التونسیه، 1984م.
  • ابن‌فارس، احمد، مقاییس اللغه، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، بیروت، دارالفکر، 1979م.
  • ابن‌وهب، عبدالله، تفسیر القرآن، به کوشش میلکوش مورانی، بیروت، دارالغرب الاسلامی، 2003م.
  • ابوحمزۀ ثمالی، ثابت بن دینار، التفسیر، به کوشش عبدالرزاق حرزالدین، قم، الهادی، 1378ش.
  • ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغه، به کوشش محمد عوض مرعب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1421ق.
  • اسماعیلی‌زاده، عباس، «بحثی دربارۀ مستندات قرآنی وقوع نسخ در قرآن و مدلول آن‌ها»، علوم قرآن و حدیث، سال 43، شمارۀ 87، پاییز و زمستان 1390ش.
  • بابایی، علی‌اکبر و دیگران، روش‌شناسی تفسیر قرآن، تهران، سمت، 1379ش.
  • پیروزفر، سهیلا، «اسباب نزول و نقش آن در تفسیر قرآن»، مشهد، آستان قدس رضوی، 1391ش.
  • خلیل بن احمد، العین، به کوشش مهدی مخزومی و ابراهیم سامرایی، بیروت، دار و مکتبة الهلال، 1980م.
  • دروزه، محمد عزّت، التفسیر الحدیث، قاهره، دار إحیاء الکتب العربیّه، 1383ق.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، بیروت، دارالقلم، 1412م.
  • زرکشی، محمد بن عبدالله، البرهان، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، دار إحیاء الکتب العربیه، 1376ق.
  • سید قطب، فی ظلال القرآن، بیروت، دارالشروق، 1412ق.
  • سیوطی، عبدالرحمان بن ابی‌بکر، الاتقان، به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، قاهره، الهیئة المصریة العامه للکتاب، 1394ق.
  • شاه‌پسند، الٰهه، «واکاوی تعامل دو دانش اسباب نزول و مکی و مدنی»، آموزه‌های قرآنی، شمارۀ 13، بهار و تابستان 1390ش.
  • طباطبایی، محمد حسین، المیزان، قم، جامعۀ مدرسین، 1412ق.
  • طباطبایی، محمدحسین، قرآن در اسلام، تهران، اسلامیه، 1353ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، بیروت، اعلمی، 1415ق.
  • طوسی‏، محمد بن حسن، التبیان‏، به‏ کوشش‏ احمد حبیب قصیر عاملی‏، نجف، دار احیاء التراث‏، 1383ق.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، قاهره، المطبعة البهیه.
  • فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، تنویر المقباس، بیروت، دارالکتب العلمیه.
  • معرفت، محمدهادی، التمهید، قم، مؤسسۀ التمهید، 1428ق.
  • معرفت، محمدهادی، تفسیر و مفسران، قم، مؤسسۀ التمهید، 1379ش.
  • مقاتل بن سلیمان، التفسیر، به کوشش أحمد فرید، بیروت، دار الکتب العلمیه، 1424ق.
  • واحدی، علی بن احمد، اسباب النزول، به کوشش کمال بسیونی زغلول، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1411ق.

  • تاریخ دریافت 09 دی 1401
  • تاریخ پذیرش 13 دی 1401