پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

معنای ساختار أرأیت و فروع آن: مطالعۀ انتقادی آراء تفسیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.
چکیده
در قرآن کریم تعبیر أرأیت و امثال آن مکرر به کار رفته است. این تعبیرات از ترکیب‌های دشواریاب قرآن به‌شمار می‌آیند. بنا داریم در مطالعۀ پیشِ‌رو کاربردهای این ترکیبات را در قرآن مطالعه کنیم و تحلیل‌ها از معنای تک‌تک موارد کاربرد قرآنی آن‌ها را با نگاهی انتقادی بازخوانیم. در این مطالعه مشخصاً می‌خواهیم تحلیل‌های بازتابیده در چهار اثر الدر المصون سمین حلبی، اعراب القرآن الکریم وبیانه محیی‌الدین درویش، التحریر و التنویر ابن‌عاشور، و المیزان طباطبایی از کاربردهای این ساختارِ زبانی را با هم‌دیگر مقایسه کنیم؛‌آثاری که به نظر می‌رسد می‌توانند بازتابانندۀ تحلیل‌های مذکور در کتب اِعراب القرآن، تفاسیر ادبی، و تفاسیر معاصر فریقین باشند. هدف آن است که دریابیم کاربردهای مختلف این ساختار دقیقاً چه معنایی را افاده می‌کند و کدام‌یک از مفسران تحلیل دقیق‌تری از این کاربردها کرده‌اند. بنا ست از این فرضیه دفاع کنیم که درعین توجه هرچهار مفسر به ظرائف بلاغی کاربردها و تأثیر آن بر معنای آیات، و درعین تمایز کاربردهای متنوع أرأیت در ساختارهای شبیه‌به‌هم، سهم تفسیر الدر المصون سمین حلبی در تحلیل ادبی کاربردها، و سهم دو تفسیر معاصر، التحریر و التنویر ابن‌عاشور و المیزان طباطبایی، در توجه به تطابق معنای تفسیری با نکات ادبی شایان‌توجه است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

“A Raʾayt” and Similar Arabic Expressions in Works of Quranic Exegesis

نویسنده English

Kavous Roohi Brandagh
Associate Professor in Quran and Hadith Studies, Tarbiat Modares University, Tehran, Iran.
چکیده English

In the Holy Qurʾān, the expression ʾaraʾyat and its similes are frequently applied. These expressions are among the most difficult combinations of the Qurʾān. In the upcoming study, we intend to study the application of these combinations in the Qurʾān and re-read the analysis of the meaning of each case of their applications in the Qurʾān with a critical approach. In this study, we specifically want to compare the analyzes reflected in the four works of Al-Durr al-Maṣūn by Samin al-Ḥalabī, Iʿrāb al-Qurʾān al-Karim wa bayānuh by Muḥyī al-Dīn Darwīsh, al-Tahrīr wa al-Tanwīr by Ibn ʿĀshūr, and al-Mīzān by Ṭabāṭabāyī about the applications of this linguistic structure. These four works seem to reflect the analyzes  aforementioned in books of the Iʿrāb al-Qurʾān, literary interpretations of the Qurʾān, and contemporary interpretations. Our purpose is to find out what exactly the different applications of this structure mean and which of the commentators have analized these applications more correctly. We aim to defend this hypothesis that considering the attention of all commentators to the rhetorical subtleties of the applications and its effect on the meaning of the verses, and considering the distinction of the various applications of theese expressions in similar structures, the contribution of the commentary of Samīn al-Ḥalabī in the literary analysis of the applications, and the contribution of two contemporary commentaries, Ibn ʿĀshūr and Ṭabāṭabāyī are worthy of attention in terms of matching the meaning of interpretation with literary points.
 

کلیدواژه‌ها English

ʾaraʾayt structure
Iʿrāb al-Qurʾān
Literary Qurʾān Interpretations
Contemporary Qurʾān Exegesis
  • قرآن کریم.
  • ابن‌عاشور، محمدطاهر، التفسیر، بیروت، مؤسسة التاریخ العربی، 1420ق.
  • ابن‌فارس، احمد، مقاییس اللغه، به کوشش زهیر عبدالمحسن سلطان، بیروت، مؤسسة الرساله، 1404ق.
  • ابن‌هشام، عبدالله بن یوسف، المغنی، به کوشش مازن مبارک و محمد علی حمدالله، بیروت، دارالفکر، 1399ق.
  • ابوحیان، محمد بن یوسف، البحر المحیط، بیروت، دارالفکر، 1420ق.
  • ابوعلی فارسی، حسین بن احمد، المسائل الحلبیات، به کوشش حسن هنداوی، دمشق، دارالقلم، 1987م.
  • اخفش، سعید بن مسعده، معانی القرآن، به کوشش عبدالأمیر محمد امین‌الورد، بیروت، عالم الکتب، 1405ق.
  • باسم، محمد حسین، «أرأیت فی القرآن الکریم بین الدلالة النحویة و السیاق القرآنی»، مجله کلیة الآداب، شمارۀ 113، 1436ق.
  • پاپتی، عزیزه فوال، المعجم المفصل فی النحو ، بیروت، دارالکتب العلمیه.
  • ثعلب، احمد بن یحیی، المجالس، به کوشش عبدالسلام محمد هارون، قاهره، دارالمعارف، 1368ق.
  • حسن، عباس، النحو الوافی، تهران، ناصر خسرو، 1367ش.
  • دائل، عبدالله بن حمد، «أرأیت و فروعــه: دراسـة لغویـه»، جامعة أم القری، شمارۀ 23، شوال 1422ق.
  • درویش، محیی‏الدین، اعراب القرآن الکریم وبیانه، حمص، مکتبة الارشاد، 1415ق.
  • دقر، عبدالغنی، معجم النحو، دمشق ، چاپ‌خانۀ محمد هاشم کتبی.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات فی غریب القرآن، به‌کوشش محمد سیِّد کیلانی، بیروت، دارالمعرفه.
  • رضی‌الدین استرآبادی، محمد بن حسن، الشرح علی الکافیه، بیروت، دارالکتب العلمیه.
  • روحی برندق، کاوس، «ارائۀ چارچوبی برای تفسیر و برگردان ساختار أَرَأَیْتَ و فروع آن در قرآن کریم: تحلیل ادبی، بلاغی و تفسیری»، مطالعات قرآنی، دردست انتشار.
  • روحی برندق، کاوس، «میزان پای‌بندی ترجمه‌های معاصر فارسی در برگردان أرأیت و فروع آن در قرآن کریم»، مطالعات سبک شناختی قرآن کریم، شمارۀ پیاپی 7، سال چهارم، شمارۀ 1، زمستان 1399ش.
  • روحی برندق، کاوس، «میزان پای‌بندی ترجمه‌های معاصر فارسی در برگردان أرأیت و فروع آن در قرآن کریم»، مطالعات سبک شناختی قرآن کریم، شمارۀ پیاپی 7، سال چهارم، شمارۀ 1، زمستان 1399ش.
  • زجاج، ابراهیم بن سری، معانی القرآن و إعرابه، به کوشش عبدالجلیل عبده شلبی، بیروت، عالم الکتب، 1408ق.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، بیروت، دارالمعرفه.
  • سمین، احمد بن یوسف، الدر المصون، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1414ق.
  • سیوطی، عبدالرحمان بن ابی‌بکر، الأشباه و النظائر، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1414ق.
  • صبان، محمد بن علی، الحاشیة علی شرح الأشمونی علی ألفیة ابن‌مالک، بیروت، دارالکتب العلمیه.
  • طباطبایی، سیدمحمدحسین، المیزان، بیروت، اعلمی، 1390ق.
  • عبدالباقی، محمد فؤاد، المعجم المفهرس لألفاظ القرآن، بیروت، دارالمعرفه، 1412ق.
  • عکبری، عبدالله بن حسین، التبیان فی اعراب القرآن، به کوشش علی محمد بجاوی، قاهره، چاپ‌خانۀ حلبی، 1397ق.
  • فراء، یحیی بن زیاد، معانی القرآن، بیروت، عالم الکتب، 1403ق.
  • فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، القاموس المحیط، بیروت، مؤسسة الرساله، 1407ق.
  • مبرد، محمد بن یزید، المقتضب، به کوشش محمد عضیمه، بیروت، عالم الکتب.
  • ‏مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن، بیروت، دارالکتب العلمیه.
  • نحاس، احمد بن محمد، اعراب القرآن، به کوشش زهیر غازی زاهد، قاهره، عالم الکتب، 1405ق.

  • تاریخ دریافت 02 آذر 1401
  • تاریخ بازنگری 10 دی 1401
  • تاریخ پذیرش 12 دی 1401