پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

بررسی و نقد تفسیرعلمی در الجواهر طنطاوی جوهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه ولی‌عصر رفسنجان، رفسنجان، ایران.
2 استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه بوعلی سینای همدان، همدان، ایران.
چکیده
الجواهر فی ‌تفسیر القرآن ‌الکریم نوشتۀ طنطاوی‌ جوهری (1287-1358ق/ 1870-1940م) تنها تفسیر کامل قرآن با روش تفسیر علمی، و از جایگاه ویژه‌ای در نوع خود برخوردار است. دربارۀ این تفسیر و روش تفسیری آن آراء مختلفی وجود دارد. بسیاری به دلیل نگاه غیرجامع به الجواهر و فراوانی مطالب علوم طبیعی در آن داوری دقیقی نسبت به این تفسیر و روش آن نداشته‌اند. با مطالعۀ کامل تفسیر طنطاوی این نتیجه حاصل می‌شود که وی روش استخدام و به‌کارگیری علوم طبیعی را برای تفسیر قرآن برگزیده، ‌و در واقع با نگاه به علم به تفسیر قرآن پرداخته است. از دیدگاه او هرچه مخاطب کلام خدا از آیات آفاقیِ خداوند که در اطراف او هستند بیش‌تر بداند، قرآن را بهتر خواهد ‌فهمید. دغدغه‌های سیاسی و ‌اجتماعی از مهم‌ترین انگیزه‌های طنطاوی برای نوشتن این تفسیر بوده است. با همۀ این‌ها، اندیشه‌های تفسیری او خالی از آفت و آسیب نیست و نقدهایی ناظر بر آسیب‌های مبنایی، روشی و غایی بر آن وارد است.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

Review and Criticism of Scientific Commentary in al-Tanṭāwī al-Jowharī's Kitāb al-Jawāhir

نویسندگان English

aboozar poormohammadi 1
Hassan Sajjadipour 2
1 Assistant Professor of Quran and Hadith Studies, Vali-Asr University of Rafsanjān, Rafsanjān, Iran.
2 Assistant Professor of Islamic Theology, Bū-ʿalī Sinā University of Hamedān, Hamedan, Iran.
چکیده English

Tafsir al-Jawahir fī Tafsīr al-Qurʾān al-Karīm written by al-Ṭanṭawī al-Jawharī (1287-1358 AH/ 1870-1940 AD) is the only complete commentary of the Qurʾān with the method of scientific interpretation and has a special place in this literary genre. There are different opinions about this interpretation and its interpretation method. Due to the non-comprehensive view of al-Jawāhir and the abundance of natural science content in it, many have not made a precise judgment about this interpretation and its method. With the complete study of Ṭanṭāwī's commentary, the conclusion is reached that Ṭanṭāwī chose the method of employing and applying natural sciences for the interpretation of the Qurʾān, and in fact, he interpreted the Qurʾān by looking at science. From his point of view, the more the audience of the word of God knows about the universal verses of God that are around him, the better he will understand the Qurʾān. Political and social concerns have been one of the most important motivations for Ṭanṭawī to write this commentary. Despite all this, his interpretative thoughts are not free of damage and there are criticisms regarding the basic, methodical and ultimate damage to it.

کلیدواژه‌ها English

Ṭanṭawī
Al-Jawāhir
Scientific Interpretation
Quran
  • قرآن کریم، اصل عربی؛ نیز ترجمۀ فارسی حسین انصاریان، تهران، انتشارات تلاوت، ۱۳۹۳ش.
  • ابوحجر، احمد عمر، التفسیر العلمی للقرآن فی المیزان، بیروت، دار ابن‌قتیبه، 1411ق.
  • اسعدی، محمد، آسیب شناسی جریان­های تفسیری، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1390ش.
  • ایازی، سیدمحمدعلی، المفسرون: حیاتهم و منهجهم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1373ش.
  • بکری، امین، التعبیر الفنی فی القرآن الکریم، بیروت، دارالعلم للملایین، 1994م.
  • پیرمرادی، محمد جواد، «طنطاوی و روش تفسیری او»، مصباح، سال دوازدهم، شمارۀ 48، آذر و دی 1382ش.
  • حمامی، مصطفی ابوسیف، «تفسیر العلامة الاستاذ الشیخ طنطاوی جوهری»، الفتح، شمارۀ 369، 1 رجب 1352ق.
  • جادو، عمر عبدالعزیز، الشیخ طنطاوی جوهری: دراسة ونصوص، قاهره، دارالمعارف.
  • خولی، أمین، التفسیر: نشأته ـ تدرّجه ـ تطوّره، بیروت، دارالکتاب اللبنانی، 1982م.
  • دیاری بیدگلی، محمد تقی و موسوی کراماتی، سید محمد تقی، «بازشناسی تاریخی مکاتب غزالی، طبرسی و طنطاوی در حوزۀ تفسیر علمی قرآن»، مطالعات تفسیری، سال دوم، شمارۀ 8، زمستان 1390ش.
  • ذهبی، محمد حسین، التفسیر و المفسرون، قاهره، دارالکتب الحدیثه، 1396ق.
  • رضا، محمدرشید، «باب المراسلة و المناظرة: تفسیر الشیخ طنطاوی»، مجلة المنار، شمارۀ 485، جلد 30، جزء 7، سال 1348ق.
  • رضایی‌اصفهانی، محمدعلی، منطق تفسیر قرآن 5، قم، جامعة‌المصطفی، 1392ش.
  • رضایی‌اصفهانی، محمدعلی، درآمدی بر تفسیر علمی قرآن، قم، اسوه، 1383ش.
  • رفیعی محمدی، ناصر، سیر تدوین و تطور تفسیر علمی قرآن، قم، انتشارات مرکز جهانی علوم اسلامی، 1386ش.
  • رومی، فهد بن عبدالرحمان، اتجاهات التفسیر فی القرن الرابع عشر، ریاض، إدارات البحوث العلمیة والافتاء والدعوة والارشاد، 1406ق.
  • زرکشی، محمد بن عبد اللّه، البرهان، به کوشش یوسف عبدالرحمان مرعشلی و دیگران، بیروت، دار المعرفه، 1410ق.
  • ژومیه، ژاک، «طنطاوی و تفسیر او»، ترجمۀ فاطمه تهامی، آینۀ پژوهش، شمارۀ 64، مهر و آبان 1379ش.
  • طباطبائی، محمدحسین، المیزان، قم، جامعۀ مدرسین، 1412ق.
  • طنطاوی جوهری، محمد، الجواهر، بیروت، دارالکتب العلمیه، 2004م.
  • طنطاوی جوهری، محمد، القرآن و العلوم العصریه، قاهره، چاپ‌خانۀ حلبی.
  • طنطاوی جوهری، محمد، التاج المرصع، قاهره، مطبعة التقدم، 1906م.
  • فتحی، علی، اصول و مقدمات تفسیر، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1400ش.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت: دار الکتب العلمیه، 1411ق.
  • فیض کاشانی، محمدمحسن بن مرتضی، الصافی، بیروت، اعلمی، 1402ق.
  • مؤدب، سیدرضا، روش‌های تفسیری، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1398ش.
  • محتسب، عبدالمجید عبدالسلام، اتجاهات التفسیر فی العصر الراهن، اردن، مکتبة النهضة الاسلامیه، 02 14ق.
  • معرفت، هادی، التفسیر و المفسرون فی ثوبه القشیب، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 1418ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، اسلامیه، 1364ش.
  • نفیسی، شادی، عقل‌گرایی در تفاسیر قرن چهاردهم، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیۀ قم، 1379ش.
  • نفیسی، شادی، جریان‌شناسی تفسیر علمی، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1397ش.

  • تاریخ دریافت 25 خرداد 1401
  • تاریخ بازنگری 18 آبان 1401
  • تاریخ پذیرش 24 آذر 1401