پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

پژوهش نامه نقد آراء تفسیری

توصیفات ابراهیم (ع) در آیات مکی و مدنی و هویت ذبیح او: نقد آراء تفسیری مستشرقان

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دانشیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران.
چکیده
مطالعۀ آثار محققان دربارۀ قرآن و علوم اسلامی و نقد آراء آن‌ها امری ضروری است. با توجه به اهمیت ابراهیم (ع) به عنوان بنیان‌گذار ادیان توحیدی، و اسماعیل (ع) به عنوان ذبیح پدر، خاورشناسان در مطالعاتِ خود به بررسیِ زندگی این پیامبران پرداخته‌اند. به نظر می‌‌رسد اینان درنتیجۀ دست‌رس منابع اصیل اسلامی دچارنند پذیرش وجود تناقض در آیات مربوط به ابراهیم (ع). آن‌ها تفاوت اوصاف ابراهیم (ع) در آیات قرآن، برجسته نبودن ابراهیم (ع) در برخی آیات و ازدیگرسو تأکید بر «ملة ابراهیم» در آیاتی دیگر، و تفاوت هویت و اوصاف ذبیح در قرآن و عهدین را نتیجۀ چنین تناقضی دانسته‌اند. صرف‌نظر از انگیزه‌های مستشرقان در یک چنین بحثی، یکی از عواملی که باعث ایجاد توهم تفاوت شده، دست‌رس نداشتن به منابع متقن است. در این مطالعه می‌‌خواهیم با رویکرد تحلیلی ـ انتقادی به بررسی آثار مستشرقان دربارۀ موضوع بپردازیم. بنا ست از این فرضیه دفاع کنیم که خاورشناسان به‌علت تعصبی که ناخواسته روی برداشت‌های فرهنگی‌شان از مفاهیم آیات نشان داده‌اند، و هم‌چنین به‌سبب دسترسی ناقص به منابع معتبر، هنگام مشاهدۀ هر نوع تفاوتی در میان آیه‌ای با آیۀ دیگر، آن را تحریف و تناقض تلقی نموده‌اند؛ در حالی که زمانی می‌‌توان دو آیه را متناقض دانست که از صدق یک آیه کذب دیگری حاصل شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

A Critical Study of Orientalists' Reflections on Two Alleged Images of Abraham in Qurʾan and the Identity of His Sacrificed Son

نویسنده English

amene shahande
Associate Professor in Islamic Theology, Payam-e Noor University, Tehran, Iran.
چکیده English

It is necessary to study the works of scholars and critique their views on the Qurʾan and Islamic teachings. Considering the importance of Prophet Abraham as the founder of monotheistic religions, and his son Ismaʿīl as the sacrifice of his father, orientalists have studied the lives of these prophets in their studies. Although some Orientalists have done research on Islam and the Qurʾan, they have made some mistakes due to inconsistencies in the verses. For example, the difference between the attributes of Prophet Abraham in the verses, the emphasis on the non-prominence of him in some verses, confirming the expression of the milla of Abraham, and identity of the sacrificed son. In addition to the Orientalists' motivation for claiming differences in the verses, it seems that one of the factors created the illusion of difference is the lack of access to reliable sources. The present study has studied the works of Orientalists on the subject with an analytical-critical approach. This study aimed to examine the works of Orientalists on the subject with an analytical-critical approach. An attempt will be made to defend the hypothesis that orientalists, due to the bias they have unintentionally shown on their cultural perceptions of the meanings of the verses, and also due to incomplete access to reliable sources, when they observe any kind of difference between one verse and another, they consider it as a distortion and contradiction; While two verses can be considered contradictory just when the truth of one verse results in another falsehood.

کلیدواژه‌ها English

Orientalists
Meccan and Medinan Verses
Prophet Ibrahim (PBUH)
Sacrifice
  • قرآن کریم؛ اصل عربی، نیز: ترجمۀ فارسی مهدی الهی قمشه‌ای، تهران، انتشارات علمی، 1325ش.
  • ابن‌شهرآشوب، محمد بن علی، متشابه القرآن، تهران، شرکت سهامی طبع کتاب، 1328ق.
  • الهی، عباس و سازندگی، مهدی، «نقد مقالۀ ابراهیم (ع) نوشتۀ فایرستون»، قرآن‌پژوهی خاورشناسان، سال 15، شمارۀ 28، بهار و تابستان 1399ش.
  • آقاحسینی، حسین و زراعتی، سمانه، «بررسی تطبیقی داستان حضرت ابراهیم در متون تفسیری و عرفانی تا قرن هفتم هجری»، الهیات تطبیقی، دورۀ 1، شمارۀ 2، تیرماه 1389ش.
  • بل، ریچارد، درآمدی بر تاریخ قرآن، ترجمۀ بهاءالدین خرمشاهی، قم، مرکز ترجمۀ قرآن، 1382ش.
  • بیک‌محمدی خلیل‌الله، «مطالعۀ تطبیقی واقعۀ تاریخی: ذبح حضرت اسماعیل (ع) در متون مذهبی با یافته‌های باستان‌شناسی از بابل تا بین‌النهرین»، مطالعات باستان شناسی پارس، سال دوم، شمارۀ 4، تابستان 1397ش.
  • بیگدلی، عاطفه، پژوهش آبراهام گایگر در ارتباط قرآن با منابع یهودی، پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد علوم و تحقیقات تهران، 1392ش.
  • حیدری علی‌رضا، «نقد و بررسی نظریّۀ برخی از مستشرقان در باب تناقض در آیات قرآن کریم»، پژوهش نامه معارف قرآنی، سال ششم، شمارۀ 20، بهار1394ش.
  • خزائلی محمد، اعلام قرآن، تهران، امیرکبیر، 1389ش.
  • خلیل بن احمد، العین، به کوشش مهدی مخزومی و ابراهیم سامرایی، بیروت، دار و مکتبة الهلال، 1980م.
  • راغب اصفهانی حسین بن محمد، المفردات، بیروت، دارالعلم، 1412ق.
  • سحاب، ابوالقاسم،فرهنگ خاورشناسان، تهران، سحاب، 1356ش.
  • طباطبایی محمدحسین، المیزان، قم، جامعۀ مدرسین، 1417ق.
  • عبداللهی، حسین، فرهنگ اسلام‌شناسان خارجی، اصفهان، مطهر، 1362ش.
  • عهد عتیق، تهران، انجمن کتاب مقدس ایران. 1380ش.
  • فخرالدین رازی ، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی،1420ق.
  • مصطفوی حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360ش.
  • ملک‌لو، صدیقه و دیگران، «تحلیل انتقادی دیدگاه برخی خاورشناسان دربارۀ تفاوت چهرۀ ابراهیم و اسماعیل در سور مکی و مدنی»، مطالعات قرآنی و فرهنگ اسلامی، سال دوم، شمارۀ 1، فروردین 1397ش.
  • Firestone, Reuven, “Abraham”, Encyclopaedia of the Quran, vol. 1, Leiden, Brill, 2001.
  • Geiger, Abraham, Judaism and Islam, Berlin, M.D.C.S.P.C.K, 1898.
  • Geiger, Abraham, Was hat Mohammad aus dem Judentbume Aufgenommen, Bonn, F. Baaden, 1833.
  • Hurgronje, Christian Snouck, Het Mekkaansche feest, E.J. Brill, Leiden 1880.
  • Noldeke, Theodor, The History of the Qurʾān, tr. Wolfgang H. Behn, Leiden, Brill, 2013.
  • Paret, Rudy, “Ibrāhīm”, Encyclopedia of Islam, vol. III, Leiden, Brill, 1986.
  • Wellhausen, Julius, Reste Arabischen Heidentumes, vol. 3, Berlin, Georg Reimer, 1887.
  • Sprenger, Aloys, The Life of Mohammad, AllahAbad, Persbyterian Mission Press, 1851.
  • Wensinck, A. J., Mohummed en de Joden in Medinu, Leiden, E. J. Brill, 1908.

  • تاریخ دریافت 24 آبان 1400
  • تاریخ بازنگری 26 خرداد 1401
  • تاریخ پذیرش 13 تیر 1401