رویکرد محمدتقی شریعتی به تفسیر علمی: بازشناسی و نقد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استاد گروه اخلاق پزشکی دانشگاه علوم پزشکی مشهد، مشهد، ایران.

چکیده

مفسران قرآن را با گرایش‌ها و روش‌های مختلفی تفسیر می‌کنند. یکی از این گرایش‌ها تفسیر علمی است. محمدتقی شریعتی (1286-1366ش) با نگارش تفسیر نوین از پیش‌گامان و باورمندان به این گرایش تفسیری در عصر حاضر است. رویکرد او به تفسیر علمی تحت تأثیر عوامل معرفتی و درون‌دینی مثل باور به جامعیت و اعجاز قرآن و کتاب زندگی دانستن آن، یا عوامل بیرون دینی مثل بازگشت اصلاح‌گرایانه به قرآن و توانمند کردن در مقابل اندیشه‌‌های غیردینی قرار دارد. به‌همین‌سبب رویکرد او به تفسیر علمی قرآن بیش‌تر در جهت استفاده از علوم تجربی برای تفسیر قرآن است و از میان فنون مختلف تفسیری، به آن‌هایی نظر دارد که با تفسیر علمی تناسب بیش‌تری داشته باشند؛ فنونی هم‌‌چون ذکر شأن نزول، تحلیل بر اساس تناسب سوره‌ها، تحلیل ادبی و بلاغی، و ریشه‌یابی لغات. در این مطالعه می‌خواهیم با مرور این ویژگی‌ها هم‌‌چون ویژگی‌های شاخص تفسیر محمدتقی شریعتی، استحکام نظری مبانی و روش‌های محمدتقی شریعتی را نیز بسنجیم. فرضیۀ مطالعه آن است که فراتر از همۀ مشکلات و نقاط ضعف نظری روش‌های تفسیر علمی، کاربست روش‌های فوق در تفسیر نوین شریعتی با رویکردی متناقض و دوگانه در پذیرش زبان عرفی و تفسیر علمی هم‌‌راه شده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Review and Critique of Mohammad Taghi Shariati's Approach to Scientific Interpretation

نویسنده [English]

  • Mahdi Ebrahimi
Professor of Medical Ethics, The School of Medicine, Mashhad University of Medical Sciences (MUMS). Mashhad, Iran.
چکیده [English]

The approach of commentators to the interpretation of the Qurʾān is done with different tendencies and methods, and scientific interpretation is one of the most important tendencies. Mohammad Taghi Shariati is one of the pioneers and believers in this interpretive tendency in the present age. His approach to scientific interpretation is influenced by epistemological and intra-religious factors such as the comprehensiveness and miracle of the Qurʾān and the book of knowing it, and extra-religious factors such as the reformist return to the Qurʾān and empowerment against non-religious ideas. Therefore, his approach to the scientific interpretation of the Qurʾān is more in order to use experimental sciences to interpret the Qurʾān. For this reason, special attention is paid to other factors such as revelation, appropriateness of suras, accuracy in literary points and finding the roots of words in choosing the interpretive and customary opinion of the language of the Qurʾān. In this article, while examining these features, the contradiction in accepting the common language and scientific interpretation has been dealt with, and scientific interpretation has been criticized as an interpretive tendency due to its empirical method.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Interpretation of the Qurʾān
  • Scientific Interpretation
  • Tafsīr Novīn
  • Mohammad Taqī Sharīʿatī
  • The Language of Religion
  • The Language of Qurʾān