کشف استدلالی ساختار و غرض سورۀ تحریم با رویکرد جامع

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، پژوهشکده اسلام تمدنی، مشهد، ایران.

چکیده

سورۀ تحریم یکی از سوره‌های کوتاه قرآن کریم است. بااین‌که مفسران توجه گسترده‌ای به مضامین خاص این سوره ــ هم‌چون اشاره به توبۀ نصوح یا حکم شرعی تحریم امر حلال ــ نشان داده‌اند اغلب آیات آن را پراکنده و جداازهم تفسیر نموده‌اند؛ گویی میان آیات مختلف سوره پیوندی وجود ندارد. البته، معدود مفسرانی ــ اغلب از معاصران ــ به وحدت ساختاری این سوره باور داشته، و برای کشف ساختار و غرض آن کوشیده‌اند؛ اما درعمل هریک با کاربست شیوه‌ای به نتیجه‌ای متفاوت با دیگران رسیده، و به‌نظر می‌رسد کم‌تر کسی از ایشان توانسته است برپایۀ نگاهی بی‌طرفانه عینیت‌گرایانه همۀ شواهد را بازبیند و گزینشگرانه با آن‌ها روبه‌رو نشود. مطالعۀ کنونی کوششی است برای تحلیل ساختار و کشف غرض سورۀ تحریم با کاربست روشی جامع همۀ روش‌های پیشینیان، و با کوشش برای بازنمودن تحلیلی عینیت‌گرایانه و مستدل از ساختار و غرض سوره. بنا ست از این فرضیه دفاع شود که برخلاف تصور اغلب مفسران پیشین و محققان معاصر، آیات سوره نه در مقام تبیین شیوۀ اخلاق‌مدار رویارویی با همسران در محیط خانواده، که در مقام هشدار نسبت به فعالیت عناصری خیانت‌پیشه در اطراف خانوادۀ پیامبر (ص) است. گذشته از تبیین متفاوتی که از غرض سوره در این مطالعه حاصل شده، روش تحلیل ساختار و غرض سوره در این مطالعه نیز نوآورانه است؛ روشی که می‌توانش «روش جامع بازشناسی غرض سوره» نامید و اکنون در این مطالعه برای نخستین بار بازنموده می‌شود.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Argumentative Discovery of the Structure and Purpose of Sārah al-Taḥrīm: A Comprehensive Approach

نویسنده [English]

  • Moḥammad Khāmegar
Assistant Professor at the Research Institute of Islamic Sciences and Culture, Civilizative Islam Research Institute, Mashhad, Iran.
چکیده [English]

Sūra al-Taḥirīm is one of the short Sūras of the Qurʾān. Although the commentators have shown a wide attention to the special themes of this Sūra, such as the reference to al-Tawba al-Naṣūḥ (Persistent remorse for a sin), or the Jurisprudential order of banning a legitimate act, they have interpreted most of its verses scattered and separate from each other; It is as if there is no connection between the different verses of the Sūra. Of course, few commentators, mostly contemporaries, believed in the structural unity of this Sūra, and tried to discover its structure and purpose based on such a unity; But in practice, each of them reached a different result from the others by using his own manner, and it seems that none of them has been able to review all the evidence based on an objective view and not face them selectively. The current study is an attempt to analyze the structure and discover the purpose of Sūra al-Tahirim by using a comprehensive method including all the methods of the predecessors, and with an effort to present an objective and reasoned analysis of the structure and purpose of the Sūra. It is necessary to defend this hypothesis that contrary to the opinion of most previous commentators and contemporary scholars, the verses of the Sūra are not in the position of explaining the moral manner of confronting the spouses in the family environment, but as a warning against the activity of traitorous elements around the family of Muhammad the Prophet. Apart from the different explanation of the purpose of the Sūra obtained in this study, the method of analyzing the structure and purpose of the Sūra in this study is also innovative. This method can be called the “comprehensive method of identifying the meaning of the Sūra” and is presented in this study for the first time.

کلیدواژه‌ها [English]

  • purposefulness of Sūras
  • purpose of Sūra
  • structure of Sūra
  • Sūra of prohibition
  • hypocrites
  • wives of the Prophet Muḥammad