دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220صفحات آغازین11024528110.22034/naghdeara.2026.245281FAJournal Articlehttps://naghdeara.quran.ac.ir/article_245281_bffbcd20cc5f7ad739a8f9c04e925d5d.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220Explanatory Revelation: Revisiting Q. 20:114: An Imāmī Theological Apologiaمعنای وحی در طه/ 114: دفاعی از نظریۀ وحی بیانی برپایۀ کلام شیعی113424520910.22034/naghdeara.2025.531712.1315FAمهدیحیاتیاستادیار دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران.0000-0002-3497-4773Journal Article20250726This study reexamines the meaning of <span class="a">waḥy</span> in Q. 20:114, where both <span class="a">Qurʾān</span> and <span class="a">waḥy</span> appear together. Classical exegetes have offered different readings, but each faces significant difficulties. Some hold that both terms refer to the Qurʾānic text itself, interpreting the verse as a prohibition against the Prophet reciting the verses prematurely out of eagerness or fear of forgetting. This view, however, seems incompatible with the Prophet’s moral perfection and with the divine guarantee in Q. 87:6 that he would not forget. Others understand the verse as forbidding the Prophet to request a new revelation, yet this reading departs from the verse’s apparent meaning. This study argues that both difficulties are resolved by recognizing a distinction between two kinds of revelation. Drawing on classical Shīʿī sources, the study defends the view that <span class="a">Qurʾān</span> refers to the recited, inimitable text (Qurʾānic revelation), while “its <span class="a">waḥy</span>” refers to a separate, non‑Qurʾānic revelation—termed explanatory revelation (<span class="a">al-waḥy al-bayānī</span>)—which provides the interpretation, commentary, and inner meaning of the verses. The verse is thus read as prohibiting the Prophet from reciting the <span class="a0">Qurʾān</span> to the community before the divine explanation of its verses has been completed. This interpretation upholds the Prophet’s perfect character, aligns with the divine guarantee of preservation and explanation, and does justice to the distinct terminology of the verse. It also supports the classical Shīʿī and Sunnī view that the prophetic Sunnah itself partakes in revelation, albeit in a different mode from the <span class="a0">Qurʾān</span><span dir="RTL" lang="FA">.</span>یکی از معانی مشکل در فهم آیات قرآن معنای واژۀ وَحی در آیۀ 114 سورۀ طه است: «وَلَا تَعْجَلْ بِالْقُرْآنِ مِنْ قَبْلِ أَنْ یُقْضَی إِلَیک وَحْیهُ». مفسران دیدگاههای متفاوتی دربارۀ معنای آن بازنمودهاند. پرسش اصلی این مطالعه این است که معنای واژۀ وحی در این آیه چیست. دربارۀ رابطۀ واژههای قرآن و وحی در این آیه دو دیدگاه وجود دارد. یک دیدگاه این است که هردوی آنها اشاره به یک حقیقت است و آن حقیقت قرآن است. با این فرض، در این آیه میشد ضمیری به جای واژۀ وَحی نشانْد. دیدگاه دوم این است که این دو واژه اشاره به دو حقیقت دارند و منظور از واژۀ وحی در این آیه اشاره به وحی غیرقرآنی است. از این منظر، دو نوع وحی بر پیامبر اکرم(ص) نازل شده است؛ یکی وحی قرآنی که همین آیاتِ قرآن پیشروی ما است؛ و دیگری وحی غیرقرآنی که تفسیر و شرح و توضیح آیات قرآن است، میتوانش وَحیِ بَیانی هم نامید، و بههمراهِ آیات قرآن بر پیامبر اکرم(ص) نازل شده است. در این مطالعه هدف آن است که با ارائۀ مستندات قرآنی و رِوایی، از این دفاع کنیم که مراد از تعبیر وحی در آیۀ موردبحث اشاره به وحی غیرقرآنی یا همان وَحیِ بیانی است.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245209_e6ea538ee5f7a06ff1fcdffca4f9ab5b.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220Reconsidering Jonah’s Departure in Sūrat al-Ṣāffāt: Context, Lexicography, and Prophetic Infallibilityگریختنِ یونس(ع) یا ترک قوم: خوانشِ انتقادیِ آراء برپایۀ ارتباطات درونمتنیِ سورۀ صافّات355624521010.22034/naghdeara.2025.523959.1296FAمجیدچهریاستادیار گروه تفسیر و علوم قرآن، دانشکدۀ علوم قرآنی کرمانشاه، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، کرمانشاه، ایران0009-0005-7426-4337Journal Article20250522This study provides a critical analysis of the exegetical interpretation of Q. 37:140, focusing on the phrase “idh abaqa ilā al-fulki al-mashḥūni”. The dominant exegetical tradition, drawing heavily on Israʾīliyyāt, interprets <span class="Char">abaqa</span> as <span class="Char">to flee</span> (ibāq), thereby attributing a culpable act of abandonment or a <span class="Char">tark al-awlā</span> (abandoning the more virtuous course) to the Prophet Jonah (Yūnus)—a reading that creates tension with the Shīʿī doctrine of prophetic infallibility (<span class="Char">ʿiṣmah</span>). Challenging this view, this study employs a critical-structural methodology based on intra-textual coherence (<span class="Char">siyāq</span>) and lexicographical analysis. The study first examines the unified context of Sūrat al-Ṣāffāt (Q. 37:72–148), demonstrating that the shared theme across prophetic narratives is trial and divine deliverance, not punishment for prophetic error. Second, it re-examines the root ʾ-b-q using classical Arabic lexicons and pre-Islamic poetry, revealing a semantic range that includes “to distance oneself”, “to withdraw secretly”, or “to go away” without the necessary connotation of fearful or disobedient flight. The study concludes that the prophet Jonah, like the other prophets in the same sūrah, faced a mortal threat and secretly withdrew from his people out of necessity. This action, signified by <span class="Char">abaqa</span> in this context, is not an act of disobedience. This interpretation resolves the inconsistency between Sūrat al-Ṣāffāt and other sūrahs (e.g., Q. 21:87–88) while remaining fully consistent with both the contextual framework of the sūrah and the doctrine of prophetic infallibility.آیات 139-148 سورۀ صافّات به بیان بخشهایی از مهمترین جلوههای سرگذشت یونس(ع) اختصاص دارند. در آیۀ 140 با تعبیر «اِذ أَبَقَ إِلَى الْفُلْکِ الْمَشْحُونِ» به اقدامی از وی اشاره میشود که مفسران گاه آن را به رفتن به سمت کشتی و گاه به نوعی گریختن تفسیر نمودهاند. برای مفسران قرآن، هم اینکه یونسِ نبی(ع) ازچهرو سوی کشتی آمده، و هم اینکه به چه علت به سرنوشتِ گرفتاری در ظُلُماتِ شکمِ نهنگ و دریا مُبتلا شده، پرسشبرانگیز بوده است. مسئلۀ اصلی مطالعۀ کنونی دستیابی به معنای صحیح آیۀ یادشده دربارۀ علتِ اقدام یونس(ع) است. کوشش خواهد شد با نقدِ آراءِ تفسیری با تکیه بر سیاقِ آیاتِ مرتبط، ارتباطات درونمتنیِ سوره و بافتار واژگانی و معنایی آیه به این مسئله مطالعه پاسخ داده شود. چنین می نماید بتوان از این دفاع کرد که وی پس از انجامِ وظیفه رسالت خویش، مانند همۀ انبیائی که عذابِ قومشان قطعی شده است، مخفیانه قوم خود را ترک کرده، و از آنان دور شده، و با نظر به سرگذشتِ انبیاءِ مذکور در سوره چهبسا این دوری آن زمان روی داده است که قومِ وی قصد جانش نمودهاند.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245210_eea334d1255634c6d8ea8443f967b294.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220Discursive Space and Semantic Autonomy: A Theological Reading of Q. 2:189 from a Muslim Perspectiveبازسازی بافت معنایی با نظریۀ فضای سخن: مطالعۀ موردی «وَلَکنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَی» (بقره/ ۱۸۹)578424522510.22034/naghdeara.2025.531801.1316FAزینبآقاگلی زادهدانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، مدرس دروس معارف اسلامی در دانشگاه علومپزشکی تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران.0009-0001-4314-5694فاطمهآگهیاستادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران.0009-0007-3164-1993Journal Article20250630This study addresses the hermeneutical challenge posed by the apparent discontinuity between the Qur’anic text and extra-textual reports on the occasions of revelation (<span class="Char">asbāb al-nuzūl</span>). It introduces and applies a novel text-centric framework, the “Speech Space” theory, to reconcile this tension while preserving the text’s semantic autonomy. The theory posits that the Qur’anic text itself contains sufficient internal clues—derived from discourse analysis, rhetorical structure, and lexical patterns—to reconstruct the general intellectual and social atmosphere in which a verse was revealed. This framework is tested through a detailed case analysis of Q. 2:189, a verse often cited for its exegetical difficulty. Moving beyond traditional interpretations that treat the verse’s second clause as parenthetical or metaphorical, the study demonstrates that by situating Q. 2:189 within a broader discourse unit beginning at Q. 2:177, the verse’s internal coherence is revealed. The shared corrective structure of both verses points to a unified “Speech Space” polemicizing against a superficial, ritualistic understanding of piety (<span class="Char">birr</span>). Consequently, the external <span class="Char">asbāb al-nuzūl</span> reports are subordinated to the text’s independent semantic framework, serving to clarify historical details rather than determine meaning. The article concludes that the “Speech Space” theory offers a robust, text-centric exegetical method. The author’s argument is developed from the perspective of Islamic theological premises regarding the <span class="a">Qurʾān</span>’s divine origin and inherent coherence.تعامل میان سیاق به مثابۀ قرینهای درونمتنی و روایاتِ سبب نزول به مثابۀ قرینهای برونمتنی همواره یکی از چالشهای بنیادین در تفسیر قرآن بوده است. رویکردهای تفسیری رایج در رویارویی با آیاتی که دچارِ گسستِ ظاهری اند اغلب با وابستگی به قرائن بیرونی به نادیده گرفتنِ انسجامِ متن انجامیدهاند. این مطالعه با طرح این پرسش که چهگونه میتوان به فهمی منسجم و متنمحور از این آیات دست یافت به معرفی و کاربست یک چارچوبِ روششناختیِ جدید با عنوانِ فضای سخن میپردازد. روشِ پیشنهادیِ مؤلف‘ مبتنی بر تحلیل دلالتهای التزامی نشئتگرفته از سیاق، و بهدنبالِ بازسازیِ بسترِ کلیِ نزول از درونِ خودِ متن قرآنی است. در مطالعۀ کنونی با پیادهسازیِ این روش روی آیۀ 189 سورۀ بقره نخست از این دفاع میشود که با تحلیل سیاق میتوان فضای سخن حاکم بر آیه را تشخیص داد. فرضیۀ مطالعه آن است که فضای سخنِ حاکم بر آیه وجود یک تصور سطحی و آیینی از نیکی (بِرّ) در میان مخاطبان بوده است. هدف آن است که دریافته شود چهگونه آیۀ 189 بهمثابۀ یک پاسخِ اصلاحی به این فضا به بازتعریف مفهوم بِرّ و ارجاع آن به حقیقتِ تقوا میپردازد. این چارچوب تفسیری، ضمن آشکار ساختنِ انسجام درونیِ آیه، رابطهای روشمند میان متن و روایت برقرار میسازد؛ رابطهای که در آن متنِ قرآن بهمثابۀ مرجعِ اصلیِ داوری در فهمِ متن عمل میکند و روایاتِ معتبرِ سببِ نزول نقش مُبیِّن و مُکَمِّل را برای تبیین جزئیات و مصادیق تاریخی ایفاء میکنند. با این رویکرد، ضمنِ حفظِ اعتبارِ قرائنِ بیرونی، حاکمیّتِ استقلالِ دِلالیِ متن هم تثبیت میشود.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245225_14aaac8ce4416891bf595ba18f9969a2.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220Prophetic Doubt in Qurʾān 10:94 (Between a Prophet's Traits and Inerrancy)مفهوم شک در فَإِنْ کُنْتَ فی شَکٍّ مِمَّا أَنْزَلْنا (یونس/ 94): تعامل اقتضائات بشریِ پیامبر(ص) با عصمت8511424522710.22034/naghdeara.2025.544082.1338FAمحمدمهدیفرهیدانشآموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.0000-0002-5799-1218محمدعترت دوستدانشیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران.0000-0003-4631-6628Journal Article20250922This study critically examines <span class="a0">Qurʾān</span> 10:94, “So if you are in doubt about what We have sent down to you, then ask those who read the Book before you,” a verse whose address to the Prophet Muḥammad has been widely considered by Muslim exegetes—especially within Shiʿi theology—to conflict with the doctrine of prophetic inerrancy (ʿiṣma). The article surveys and critiques the major interpretive approaches: redefining the addressee as someone other than the Prophet, interpreting “doubt” metaphorically, or treating the conditional as an impossible supposition (farḍ maḥāl). Through a detailed analysis of the verse’s wording, its immediate context (Q. 10:93-96), and parallel Qurʾānic passages (e.g., Q. 2:260, 21:87, 25:32), the study argues that these solutions depart unnecessarily from the apparent meaning (ẓāhir). Instead, it proposes a reading that accepts the Prophet as the direct addressee while maintaining his inerrancy: the conditional “if you are in doubt” is purely hypothetical and preventive, not a report of actual doubt. Fleeting, transient thoughts (<span class="Char">khuṭūrāt qalbiyya</span>) are possible for any human being, including prophets, and the verse serves as a divine measure for heart-strengthening (<span class="Char">tathbīt al-qalb</span>) and the preemptive removal of even hypothetical uncertainty. This interpretation respects both the linguistic integrity of the text and the foundational Shiʿi commitment to prophetic <span class="Char">ʿiṣma</span>.آیۀ ۹۴ سورۀ یونس (فَإِنْ کُنْتَ فِی شَکٍّ مِمَّا أَنْزَلْنَا إِلَیْکَ...) از آیات چالشبرانگیز قرآن کریم است که مخاطب را به رفع تردید از محتوای وحی از طریق پرسش از اهلکتاب فرامیخواند: در آغازِ آیه از پیامبر(ص) خواسته میشود چنانچه نسبت به آنچه بر او وحی شده است شک و تردیدی دارد با مراجعه به اهلکتاب تردیدش را بِزُدایَد. در فقرۀ پایانیِ آیه نیز با عبارتِ «فَلا تَکُونَنَّ مِنَ المُمْتَرین» با تأکید بیشتر از وی خواسته میشود که هرگونه شک و تردیدی را از خود دور کند. پرسش اصلی مطالعۀ حاضر آن است که آیا این خطاب متوجه شخص پیامبر(ص) است و اگر چُنین است، چهگونه با اصل عصمت انبیاء ــبهویژه برپایۀ مبانی کلام شیعیــ سازگار میافتد. نگارندگان با مبنا قراردادن مفروضات الهیات اسلامی و نگاه خاص به عصمت پیامبر(ص)، این مسئله را بهعنوان یک چالش تفسیری اصیل پی گرفتهاند. ضرورت پژوهش‘ در تداومِ ابهاماتِ تاریخی در تفسیر آیه و کَثرَتِ آراء مفسران دربارۀ آن ریشه دارد. هدف تحقیق‘ بازخوانی انتقادی اقوال تفسیری و ارائۀ تفسیری راجح است که همسو با ظاهر آیه، دیگر آیات قرآن و شأن نبوی باشد. فرضیۀ مطالعه آن است که خطاب آیه مستقیماً متوجه پیامبر(ص) است؛ اما نه برای گزارش شک واقعی؛ بلکه برای پیشگیری از خطوراتِ ذهنیِ گذرا یا زدودنِ آنها و تثبیت قلب وی. ازهمینرو با عصمت پیامبر(ص) تعارضی پیدا نمیکند؛ بلکه چُنین خطابهایی از باب اقتضائات بشریِ مُجاز برای پیامبر(ص) ارزیابی میشود و با مستنداتی از قرآن، ازجمله داستان ابراهیم و یونس(ع) و آیات تثبیتِ قلبیِ پیامبر(ص)، تأیید میگردد. همچُنین اگرچه مخاطب اصلی‘ پیامبر(ص) است، این قبیل خطابها در زبان قرآن معمولاً جنبۀ سرایتپذیری به مؤمنان را نیز دارد.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245227_377a0c75253e72604905f3a32aeb82ec.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220From Domination to Moral Responsibility: Kecia Ali’s Theological-Ethical Reading of Q. 4:34 (al-Rijālu Qawwāmūna ʿalā al-Nisāʾ)از سلطه تا مسئولیت اخلاقی: تفسیر کشیا علی از «الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَی النِّسَاءِ...» (نساء/ 34)11514424522910.22034/naghdeara.2026.552889.1353FAآسیههمادانشجوی دکتری علوم تربیتی، گرایش قرآن و علوم، نمایندگی مشهد، جامعة المصطفی العالمیه، مشهد، ایران.0009-0008-5437-1241سهیلاپیروزفردانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکدۀ الهیات، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.0000-0003-3560-0359احمدرضاتحیریاستادیار گروه قرآن و علم، نمایندگی خراسان، جامعة المصطفی العالمیه، مشهد، ایران.0009-0000-4005-7894Journal Article20251015This article critically examines Kecia Ali’s feminist interpretation of Q. 4:34, a pivotal verse on male authority (qawwāmiyyah) and marital conduct. Ali, an American Muslim feminist scholar working within Islamic theology, distinguishes between the Qurʾān as divine revelation and its patriarchal interpretations in classical jurisprudence (fiqh). The study analyzes Ali’s three-level critique: literary-linguistic, historical, and political-social. Linguistically, Ali reinterprets qawwāmūn as conditional financial responsibility rather than inherent superiority, and ḍarb (striking) as incompatible with the Qurʾān’s core ethical values of justice and human dignity. Historically, she demonstrates how early jurists, influenced by slavery and male ownership, conceptualized marriage as milk al-buḍʿ (ownership of the vulva), turning mahr into compensation for male sexual access. Politically, she critiques how modern Muslim states codified these rulings into family laws, using nushūz (marital discord) and enforced obedience to control women’s bodies. Ali argues that most patriarchal readings stem not from revelation but from historical power structures. Operating from within Islamic theological premises—such as divine unity and human vicegerency (khalīfah)—she advocates for an ethical, justice-centered hermeneutic that prioritizes moral responsibility over male authority, offering a reformist model for reinterpreting gendered Qurʾānic passages in the contemporary world<span dir="RTL" lang="FA">.</span>این مطالعه با رویکرد تحلیلیـتفسیری با هدف بازخوانیِ انتقادیِ آیۀ ۳۴ سورۀ نساء در اندیشۀ تفسیری کشیا علی انجام شده است. او بر تمایزِ میان وحی و تفسیرهای مردسالارانۀ فقهِ اسلامی سنتی تاکید میکند. نوآوری اصلی مقاله‘ بازشناسی تحلیلِ سهسطحی (زبانیـادبی، تاریخی و سیاسیـاجتماعی) کشیا علی است که برخلاف تحلیلهای صرفاً لغویِ دیگر مفسران فمینیست، بر مبنای اخلاق اسلامی و نقد ساختارهای فقهی مردسالارانه سامان یافته است. فرضیۀ مطالعۀ کنونی آن است که کشیا علی میخواهد با نقد ادبی نشان دهد که قوامیت امری اخلاقی و مبتنی بر مسئولیت مالی و حمایتی مرد و نه نشانهای از برتری ذاتی است و ازهمینرو مفهوم قانتات را به اطاعت از خداوند و حافِظاتٌ لِلغَیب را هم به پایبندی زنان به تعهدات ایمانی برمیگرداند. کشیا علی با تحلیل تاریخی نیز میخواهد از این دفاع کند که بسیاری از احکام زناشویی در فقه سنتی در بستری شکل گرفتهاند که روابط قدرت، ساختارهای بردهداری و اقتصاد مردمحور نقش تعیینکننده داشتهاند؛ امری که وی خود آن را محور نقد و بازسازی اخلاقی قرار میدهد. در سطح سیاسیـاجتماعی نیز کشیا علی میخواهد از این دفاع کند که قرائتهای اقتدارگرایانه از آیه نتیجۀ استمرار منطق تاریخی تمکین، کنترل بدن و نابرابری جنسیتی است. او با تأکید بر لزومِ قرار دادنِ عدالت و کرامت انسانی در مرکز تفسیر، چارچوبی برای بازاندیشی معنای آیه ارائه میدهد.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245229_367afd88e1a1c346ab0eb3faeb19f74d.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220Divine Measures for Preserving Revelation: A Theological Explanation of the Relation between Prophets’ Historical Understanding and Infallibilityتدابیر الهی در صیانت از وحی: تبیین کلامی رابطۀ فهم تاریخمند پیامبران با عصمت14517224523810.22034/naghdeara.2026.570215.1373FAبهروزفدائی راددانش آموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.0009-0004-1551-1329حسینخوشدل مفرداستادیار گروه معارف اسلامی، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران.Journal Article20260107This study analyzes God’s role in preventing historically-conditioned prophetic understanding from influencing revelation. Islamic scholars have generally explained the preservation of revelation through prophets’ knowledge (*ʿilm*) and infallibility (*ʿiṣma*), often expanding these concepts considerably to interpret contrary Qurʾānic verses. However, the variety of verses reporting prophets’ personal—and sometimes incorrect—understandings calls for a re-examination. Using a descriptive-analytical method and focusing on Qurʾānic divine-prophetic dialogues, the article identifies several divine measures: pre-mission considerations in selecting prophets (including the Prophet Muhammad’s being unlettered, *ummī*); gradual and occasion-based divine interaction; repetition; and personal reprimands during the prophetic mission. The article argues that the possibility of historically-conditioned understanding in prophets is compatible with their infallibility and provides a more precise explanation of how infallibility is attained without requiring strained interpretations. By distinguishing between the human (*basharī*) and prophetic (*risālī*) dimensions of prophets, this framework offers an interpretation of problematic verses that avoids both theological overreach and the reduction of revelation to purely human experience. The study operates within the premises of Islamic theology, specifically Shīʿī theological traditions, while engaging critically with classical and contemporary theories of revelation.اندیشمندان اسلامی در تبیین علّت محفوظ ماندن وحی، از فهم شخصی پیامبران، عموماً تنها به دو ویژگی درونی ایشان یعنی علم و عصمت، اشاره کرده و با اطلاقگرایی و توسعه مفهومی ایندو واژه، و در مواردی با تکلّف بسیار، سعی در تفسیر و توجیه آیات مغایر آن داشتهاند. با این حال به دلیل تعدّد و تنوّع آیاتی که از فهم شخصی و گاه نادرست پیامبران، حکایت دارد، ضرورت بازتحلیل چگونگی محفوظ ماندن وحی، از تأثیر این فهمها، که طبعاً ریشه در تلقّیها و تصوّرات پیشین ایشان دارد؛ آشکار میشود. بر این اساس در این پژوهش، برآنیم تا نقش خدا در ممانعت از تأثیر فهم تاریخمند پیامبران را مورد بازتحلیل قراردهیم. به این منظور با روش تحلیل توصیفی و با بررسی آیاتِ ناظر به پیامبران خصوصاً آیات ناظر به مکالمه خدا و پیامبران، نشان خواهیم داد که ملاحظات اختصاصی خدا در انتخاب پیامبران، در مرحله پیش از رسالت، تعامل مناسبتی و تدریجی، تکرار و عتابهای شخصی به پیامبران در حین رسالت، تدابیری است که به منظور پیشگیری از تأثیر بالقوّه فهم شخصی پیامبران، به طور عام مورد استفاده قرار گرفتهاست. پذیرش امکان وجود فهم تاریخمند در پیامبران، نهتنها با عصمت ایشان قابل جمع است؛ بلکه بدون نیاز به تکلّف در تأویل آیات، میتواند توضیح دقیقتری را برای چگونگی حصول عصمت ارائه نماید.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245238_1f9dd485a34dccc38f1a09fdffe2a821.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220Al-Aḥruf al-Sabʿa in 3rd Century AH: Theological Controversies from Textual Description to Dialectical Argumentچالشهای اصحاب حدیث با گفتمان خلق قرآن: بازشناسی تفاسیر سبعة احرف در سدۀ 3ق17320624522810.22034/naghdeara.2026.547248.1344FAمعصومهقنبرپوراستادیار گروه علوم قرآن، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، خوی، ایران.0000-0003-4064-9640Journal Article20250917This study reexamines the ḥadīth “the Qurʾān was revealed upon seven aḥruf” (al-aḥruf al-sabʿa) by returning it to its original theological context in 3rd/9th century debates on the nature of divine speech. Against traditional readings that treat the ḥadīth either as a literal description of revelation (leading to an exegetical enigma) or as evidence for textual instability (as argued by some Western scholars), this article demonstrates that it functioned primarily as a dialectical tool in the controversy between the Muʿtazila and the Ahl al-Ḥadīth over the createdness or eternality of the Qurʾān. The Muʿtazila interpreted ḥarf as letters and sounds, using the plurality of readings to prove that the Qurʾān is created (makhluq). In response, the Ahl al-Ḥadīth, led by Aḥmad ibn Ḥanbal, interpreted ḥarf as permissible dialectal variants or modes of recitation that all point to a single, eternal divine meaning (kalām nafsī). By analyzing early lexicons, ḥadīth collections, and theological works, the study shows that the concept of “seven aḥruf” was neither a descriptive report on the mode of revelation nor a concession for ease of recitation alone, but a theological justification for multiple readings within the framework of an uncreated Qurʾān. This historical theological reading resolves the traditional exegetical puzzle and challenges both pre-modern harmonizations and modern critical claims of textual inconsistency. The article proceeds from within Islamic theological premises, engaging primarily with Sunnī kalām.موضوع مطالعۀ کنونی‘ تحلیل و بررسیِ فهمهای مختلف از احادیث سبعة احرف در بسترِ تاریخیِ سدۀ 3ق است که دورهای بنیادین در شکلگیری نظامهای تفسیری و کلامی اسلام شناخته میشود. فرضیۀ مطالعۀ کنونی آن است که این احادیث در فضای مجادلات کلامی میان معتزله و اصحاب حدیث ترویج یافته، و هر گروه تفسیر متمایزی از آن ارائه کرده است. معتزله از این روایات برای تأکید بر امکان خوانشهای لفظیِ متعدد و اثباتِ حدوث قرآن بهره بردند؛ افزونبراین، با اتکاء به تحلیلهای بلاغی‘ تعددِ لایههای معنایی قرآن را تبیین کردند و آن را از لوازمِ ماهیّتِ الهی متن دانستند. در مقابل، اصحاب حدیث این روایات را بیشتر پاسخی به نظریهپردازیهای متکلمانۀ گفتمانِ خلق قرآن انگاشتند و با استناد به احادیث سبعة احرف‘ جوازِ تعددِ قرائات لفظی را بازنمودند، از ازلیّت قرآن حمایت کردند، و تعدد قرائات را نشانۀ تأکید شارع بر تسهیل قرائت و اُنسِ عامّه با قرآن شناساندند. مطالعۀ کنونی با روش تاریخیـتحلیلی، درکهای پیشبرندگانِ این دو جریان از مفهوم سبعة احرف را بازسازی میکند و پیآمدهای کلامی هر یک را بازمیکاود.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245228_3049a46d23d3fae22baba085668e1a66.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220Rhetorical Subtleties of Ellipsis in Sūrat al-Jinn: Between Syntactic Reconstruction and a Meaning Based Readingظرافتهای بلاغی حذف در سورۀ جن و بازتاب آن در فهم مفسران20723024524210.22034/naghdeara.2026.564662.1369FAفاطمهجمشیدیدانشجوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.0009-0007-9073-5965فرزاددهقانیدانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران.0000-0001-9391-2727نفیسهنویداستادیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.Journal Article20251212This article examines ellipsis (ḥadhf) in Sūrat al-Jinn as a rhetorical device and as a source of interpretive divergence among Muslim exegetes. Adopting a descriptive‑analytical method and accepting the Qurʾān’s linguistic inimitability (iʿjāz bayānī) as a theological premise (rooted in classical Islamic and Shiʿi hermeneutics), the study identifies instances of ellipsis involving the object, verb, genitive construct, subject of a nominal sentence, and the pronoun of affair. Findings reveal two competing paradigms: a “syntactic‑rhetorical” approach that reconstructs omitted elements (taqdīr) to uncover layered meanings, exemplified by Zamakhsharī and Ṭabāṭabāʾī; and a “meaning‑based reading” that accepts surface meaning as sufficient for ethical‑catechetical purposes, represented by Ḥusaynī Hamadānī and Mughnīyah. Cases analysed include Q 72:12 (ellipsis of a verb with “harabā”), Q 72:16 (ellipsis of “qul ūḥiya ilayya” via iḥtibāk), Q 72:11 (ellipsis of the genitive construct), and Q 72:13, 72:24, 72:26 (ellipsis of the subject of a nominal sentence). The study concludes that ellipsis in the Qurʾān is not a grammatical defect but a purposeful rhetorical strategy that generates legitimate interpretive pluralism, challenging commentators to balance structural analysis with ethical readability.<span dir="RTL" lang="AR-SA">سورۀ جن از سورههای مکی قرآن است که به ایمان آوردن گروهی از جنیان، پذیرش معارف دینی، تأکید بر توحید و معاد، و محدودیت آگاهی از غیب میپردازد. یکی از ویژگیهای برجستۀ این سوره، کاربرد ایجاز حذف، یعنی حذف بخشی از جمله به قرینۀ لفظی یا معنوی برای فشردگی و تأکید، در ساختار نحوی آیات است. این پژوهش با روش توصیفیـتحلیلی و با هدف شناسایی مصادیق حذف در سورۀ جن و تبیین تأثیر آن بر اختلاف یا تنوع آراء مفسران انجام شده است. ضرورت مطالعه در آن است که بررسی موارد حذف، هم جایگاه این صنعت بلاغی را در فهم قرآن روشن میسازد و هم منشأ پارهای از اختلافات تفسیری را آشکار میکند. یافتهها نشان میدهد در سورۀ جن، حذف در عناصری چون مفعول، فعل، مضاف، ضمیرِ شأن و مبتدا رخ داده است. در برابر این حذفها، دو رویکرد تفسیری شکل گرفته: نخست، رویکرد نحویـبلاغی که حذف را متعمدانه و نشانهای از اعجاز بیانی قرآن میداند و برای آن تقدیر نحوی قائل میشود و اینگونه برای بازسازی جزو حذفشده میکوشد؛ دوم، رویکرد تفسیریـمعنایی که حذف را طبیعی و بینیاز از تقدیر تلقی میکند و بر پیامهای اخلاقی و تربیتی آیات تمرکز دارد. فرضیۀ این مطالعه آن است که حذف در سورۀ جن نهتنها ابزاری بلاغی برای ایجاز و فصاحت، بلکه بستری برای تنوع روشهای تفسیری و گشودن افقهای نو در فهم قرآن است.</span>https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245242_7c64d19bb611dd0d0ffbf579bbf974c5.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220The Human Image of the Prophet Muḥammad: An Anthropological Reading of Meccan Versesبازخوانی سیمای انسانی پیامبر(ص) در آیات مکی: دلالتهای کلامی بشریت نبوی در قرآن23126024523210.22034/naghdeara.2026.556352.1361FAسیده فاطمهبهبهانی زادهدانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهراء(س)، تهران، ایران.0009-0002-1243-6381فتحیهفتاحی زادهاستاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهراء(س)، تهران، ایران.0000-0003-1633-0955Journal Article20251230This study offers a systematic reading of the human dimensions of the Prophet Muḥammad as depicted in the Meccan verses of the <span class="a">Qurʾān</span>. Employing the method of interrogative thematic interpretation (al-tafsīr al-istinṭāqī al-mawḍūʿī) developed by Muḥammad Bāqir al-Ṣadr, the authors—writing from within the framework of Shīʿī theological principles—analyse four existential domains. First, the physical dimension: the Prophet’s bodily needs, fatigue, and vulnerability are presented not as deficiencies but as the very locus of revelatory experience. Second, the affective dimension: Sūrat al-Ḍuḥā and Sūrat al-Sharḥ are interpreted as divine interventions that address the Prophet’s emotional distress, transforming vulnerability into resilience. Third, the cognitive-epistemic dimension: the gradual revelation of the <span class="a">Qurʾān</span> is shown to be a pedagogical method that strengthens the Prophet’s heart through active engagement, while clear boundaries are placed on his knowledge of the Unseen (ghayb). Fourth, the practical dimension: the Prophet possesses no autonomous power to compel belief or alter the natural order; his role is limited to warning and heralding. The study concludes that the Meccan verses deliberately present a balanced image of the Prophet as a complete human being (insān kāmil) who experiences all inherent creaturely limitations. This reading corrects both exaggerated (ghuluww) and reductionist accounts of prophecy, while affirming that divine revelation enters the world precisely through concrete human embodiment.مطالعۀ حاضر به بازخوانی سیمای بشری پیامبر (ص) در نخستین آیات وحی قرآنی پرداخته است. مسئله اصلی تحقیق آن است که آیات مکی چگونه سیما و مسیر پیامبر (ص) را ترسیم میکند و این تصویر تا چه اندازه با محدودیتهای بشری او گره خورده است. در این راستا، چهار ساحت بنیادین مورد تحلیل قرار گرفته است: نخست، ساحت جسمانی که بر اقتضائات طبیعی وجود پیامبر دلالت دارد؛ دوم، ساحت عاطفی و هیجانی که تجارب انسانی چون اندوه، بیم، خرسندی و امید را در شخصیت نبوی بازتاب میدهد؛ سوم، ساحت معرفتی ـ ادراکی که محدودیتهای شناختی و چهارم، ساحت عملی که محدودیت پیامبر (ص) در تصرف مستقل در جهان را یادآور میشود. یافتههای تحقیق نشان میدهد که تصویر انسانی آیات مکی، پیامبر را نه به مثابه موجودی غیرانسانی و ماورایی، بلکه به عنوان انسانی کامل در بستر زیست انسانی معرفی میکند؛ انسانی که در عین تجربه محدودیتهای بشری، حامل و مفسر پیام الهی است. این بازخوانی افزونبر نقد و فاصلهگذاری با رویکردهای غلوآمیز در باب نبوت، امکان بازاندیشی در نسبت انسان و وحی و نیز طرح مباحث نوین در مسائل دینی معاصر را فراهم میسازد. بدینترتیب، پژوهش حاضر، بر ضرورت توجه به بعد بشری پیامبر در فهم پیام وحیانی تأکید کرده و آن را مدخلی برای بازخوانی انتقادی و معاصر الهیات نبوی معرفی میکند.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245232_2f3caa9a707fad426b0724c4d9e70d61.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220Taʿzīr: Reconsidering a Neglected Duty toward God and the Prophet Based on Etymological Analysisتعزیر: بازشناسی وظیفهای مغفول در قبال خدا و رسول با تکیه بر ریشهشناسی واژه26130024526110.22034/naghdeara.2026.578844.1383FAمحمدحسنشیرزاداستادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران (ایمیل: h,shirzad@umz.ac.ir).0009-0002-1865-9981Journal Article20260411The Quranic term <span class="Char">taʿzīr</span> (occurring in Q 5:12, 7:157, 48:9) designates a duty of believers toward God and the Apostle, but its meaning has been disputed since the early Islamic period. Most lexicographers and exegetes have sought to connect it to the juristic term <span class="Char">taʿzīr</span> (discretionary punishment), leading to contradictory interpretations such as “helping,” “magnifying,” or “beating.” This article re-examines <span class="Char">taʿzīr</span> through comparative Semitic etymology. Tracing the biliteral base <span class="Char">ʿ-z</span> (“strong”) across Akkadian, Ugaritic, Hebrew, Aramaic, and South Semitic, the study shows that the triliteral <span class="Char">ʿ-z-r</span> and its cognates consistently mean “to help, to assist.” The author argues that Quranic <span class="Char">taʿzīr</span> is a Hebrew loanword (cf. <span class="Char">ʿāzar</span>) whose authentic Arabic cognate is <span class="Char">ʿ-ḏ-r</span>, not <span class="Char">ʿ-z-r</span>. The juristic <span class="Char">taʿzīr</span> (punishment) is a separate root, making the two homonyms. The semantic component of “strengthening” (<span class="Char">taqwiyah</span>), implied by the original meaning of <span class="Char">ʿ-z</span> (“strength”), distinguishes <span class="Char">taʿzīr</span> from general <span class="Char">naṣr</span> (help). The article concludes that <span class="Char">taʿzīr</span> in the <span class="a0">Qurʾān</span> means “to help with all one’s power,” a duty owed both to God and to the Apostle, and rejects interpretations like “magnifying” as linguistically unfounded.مشتقات تعزیر از واژههای غریب در قرآن کریم است که یکی از وظایف مؤمنان در قبال خدا و رسول را بازمیگوید. معنای این مفردۀ قرآنی از صدر نخست موضوع مناقشات گستردۀ لغوی و تفسیری بوده و دربارۀ آن، آراء متفاوت و گاه کاملاً متناقضی بیان شده است. آنچه بر پیچیدگی این امر افزوده، آن است که غالب عالمان لغت و تفسیر کوشیدهاند این واژۀ قرآنی را در ارتباط با اصطلاح شناختۀ تعزیر در فقه اسلامی تحلیل کنند و این دو را به هر نحو ممکن به هم پیوند دهند. هدف از پژوهش حاضر آن است که با بهره بردن از روش ریشهشناسی، معنای تعزیر در آیات قرآنی را بازشناسد و این وظیفۀ مغفول در قبال خدا و رسول را تبیین کند. برآیند این پژوهش آن است که عزر و همزادهای آن در زبانهای سامی به معنای یاری کردن است، و آراء دیگر دربارۀ معنای این واژه مؤیّد زبانشناختی ندارد. همچنین این مطالعه نشان میدهد که تعزیر به معنای یاری کردن و تعزیر به معنای مصطلح فقهی، مشترک لفظیاند و به دو ریشۀ کاملاً مستقل بازمیگردند؛ عزر به معنای یاری کردن از اساسْ اصالتِ عربی ندارد، بلکه وامواژهای عبری است که به قرآن کریم راه یافته و همزاد آن در عربی، نه عزر، که عذر است.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245261_6ea747b4261b5fb1e52e8fe52b98aa65.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220Unbiased Hearing in the Qurʾān: Preferring the Uncommon Interpretation of "Nasmaʿ" (Q. 67:10)معنای سمع در «لو کنا نسمع...» (ملک/ 10): ترجیحات قول تفسیری نامشهور30132624523410.22034/naghdeara.2026.564316.1367FAمرتضییعقوبخانی غیاثونداستادیار گروه آموزش معارف اسلامی، دانشگاه فرهنگیان، زنجان، ایران.0000-0002-1295-5758Journal Article20251206This article examines the meaning of "nasmaʿ" (we hear) in Q. 67:10, where the damned confess that had they only heard and reasoned, they would not be among the inhabitants of the Blaze. Working within the framework of Islamic theology and relying on Shiʿi hermeneutical premises, the author defends the uncommon exegetical view that "hearing" here means literal, unbiased, instinctive listening (samʿ ghayrīzī) , not thoughtful hearing, acceptance, seeking truth, or compliance—meanings that, according to the author, are logical concomitants of hearing, not its lexical core. Drawing on classical dictionaries such as Lisān al-ʿArab, Quranic usages (especially Q. 41:26 and Q. 25:44) , historical reports from Sīrat b. Hishām, and the Meccan context of Sūrat al-Mulk, the author argues that the disbelievers feared mere exposure to the Qurʾan's sound and language because of its transformative power. The article further draws three educational implications: unbiased hearing as a prerequisite for being affected by divine speech, the effectiveness of repeated exposure (talqīn) , and the sufficiency of hearing without complex rational argumentation. The author distinguishes his reading from Sufi interpretations of samāʿ and positions it against mainstream exegetical views. He concludes that the literal interpretation is lexically, historically, and contextually better grounded and offers meaningful insights for religious education.بر اساس آیۀ ۱۰ سورۀ ملک (وَقَالُوا لَوْ کُنَّا نَسْمَعُ أَوْ نَعْقِلُ مَا کُنَّا فِی أَصْحَابِ السَّعِیرِ) ریشۀ اصلی گرفتار شدن کافران در عذاب سعیر، امتناع آنان از شنیدن پیام رسولان و بیتوجهی به کوچکترین سطح از دریافت سخن با غریزه شنیداری و آگاهی و تفکر بوده است. بسیاری از مفسران، ریشۀ سمع به معنای شنیدن را فراتر از معنای وضعی آن دانسته و لوازمی همچون پذیرش، تأمل یا تبعیت را در آن دخیل کردهاند؛ اما این توسعه معنایی غالباً بدون پشتوانه زبانی یا شواهد تاریخی است و نوعی تحمیل خوانش مفسر بر متن تلقی میشود. مسئله اصلی این پژوهش تعیین معنای دقیق فعل نَسمَع و بررسی امکان نقشآفرینی شنیدنِ بدون سوگیری در فرایند سعادت است. این پژوهش با روش توصیفی ـ تحلیلی و باکنار هم قراردادن دادههای لغوی، گزارشهای تاریخی و شرایط مکیبودن سوره این موضوع را بررسی می کند. همچنین این پژوهش با تفکیک میان شنیدن غریزی و گوشدادن تفسیری بر مواجههای پیش تفسیری با کلام وحی تأکید دارد. یافتهها نشان میدهد که معنای غریزی و بدون سوگیری، یعنی دریافت بی تأویل صوت، با سیاق آیه و وضعیت شنوندگان اولیه سازگارتر است. افزون بر آن، این تفسیر کارکردهای تربیتی مهمی را برجسته میکند که مهم ترین آنها عبارت اند از: تقدم شنیدن بیغرض و پیوستگی در معرض یاد خداوند و اثر تلقین شرط تاثیر پذیری در هدایت انسانها و آماده سازی دل برای دریافت حق.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245234_9483382ac31ef93789fe8f356f5b93ff.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220Christ’s Miracles in the Qur’an and the Gospels: A Theological Critique of Inspiration and Doctrinal Distortionsمعجزات مسیح در قرآن و اناجیل: نقد لایههای الهامی و تحریفهای عقیدتی32734824524010.22034/naghdeara.2026.568305.1370FAاسحقشیرین کاماستادیار گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.0000-0002-3384-4862مختارذاکریدانشیار گروه آموزش علوم تربیتی، دانشگاه فرهنگیان، تهران، ایران.0000-0002-7322-6241Journal Article20260201This study reexamines the Quranic concept of muhayminah (Q. 5:48) as an analytical tool for distinguishing inspired layers from doctrinal distortions in gospel narratives of Jesusʾ miracles. Adopting a descriptive-analytical method and drawing on Quranic exegesis, canonical and non-canonical gospels, the research develops three criteria: (1) the presence or absence of bi-idhniʾllāh (by God's permission) as the source of miracles; (2) compatibility with monotheistic and rational principles; and (3) the <span class="a">Qurʾan</span>'s explicit affirmation or meaningful silence. The findings show that the <span class="a">Qurʾan</span> affirms shared miracles but reframes them within a monotheistic framework through bi-idhniʾllāh. It also affirms a miracle (speaking in the cradle) found only in non-canonical gospels, while remaining silent regarding others (e.g., water into wine). This selective pattern demonstrates that muhayminah functions not merely as a protective attribute but as an evaluative methodology for identifying authentic prophetic traditions. The study concludes by proposing a model for criterion-based comparative scripture analysis, with implications for Abrahamic interfaith dialogue.این پژوهش با روش توصیفیـتحلیلی و با استناد به منابع قرآنی، تفاسیر معتبر و اناجیل رسمی و غیررسمی، به بازخوانی مفهوم «مهیمنیت قرآن» (مائده/ ۴۸) میپردازد؛ نه بهمثابه کارکردی محدود به حفاظت صرف از متون پیشین، بلکه بهعنوان معیاری ارزشی برای تمایز لایههای الهامیافته از تحریفهای عقیدتی در روایتهای مربوط به معجزات مسیح(ع). یافتهها نشان میدهد که قرآن، از طریق تأکید مکرر بر «بإذن الله»، معجزات عیسی(ع) را در چارچوبی توحیدی و وابسته به ارادۀ الهی تنظیم میکند، در حالی که بسیاری از روایتهای انجیلی بهویژه در اناجیل رسمی گاهی قدرتی مستقل یا خدایی را به عیسی(ع) نسبت میدهند. قرآن همچنین برخی معجزاتی را تأیید میکند که تنها در اناجیل غیررسمی (مانند سخنگفتن در گهواره) آمدهاند، در حالی که از معجزاتی چون «تبدیل آب به شراب» سکوت هممعنایی بهعمل میآورد. بر این اساس، الگویی تحلیلی ارائه میشود که بر سه معیار استوار است: حضور یا غیاب ذکر «بإذن الله» در تبیین منشأ معجزه، سازگاری روایت با مبانی توحیدی و عقلانی، و تأیید صریح یا سکوت معنادار قرآن در برابر روایت. این رویکرد نهتنها شناخت دقیقتری از ماهیت معجزات مسیح(ع) فراهم میکند، بلکه زمینهساز گفتوگوی عقلانی میان ادیان ابراهیمی بر اساس تمایز ظریف میان عناصر اصیل و دستکاریشده در متون مقدس است.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245240_47556d155bc604927cc85a11c68ab48e.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53086220260220صفحۀ آغازین انگلیسی34934924528210.22034/naghdeara.2026.245282FAJournal Articlehttps://naghdeara.quran.ac.ir/article_245282_b1f7e20f2e72fd00f50d15e38a7c3a3c.pdf