دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120250621Allegorical Interpretation of "Rabb" to Ahl al-Bayt: with an Emphasis on al-Futūnī's Mirʾāt al-Anwārارزیابی تفسیر و تأویل واژۀ «ربّ» به اهل بیت (ع)؛ با تأکید بر دیدگاه فتونی در مرآة الأنوار1154177603FAعلیعادلزادهدانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.امیرحسنخوروشدانشآموختۀ کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی، دانشگاه تهران، تهران، ایران.0000-0002-8195-8063Journal Article20250621In some Shiite traditions, the word "Rabb (Lord)" in verses of the Holy Qurʾān has been translated or interpreted to some of the Ahl Al-Bayt (PBUH). The existence of such narrations has caused some commentators such as Abu Al-Ḥasan b. Muḥammad Tāhir Fatūnī (d. 1139 AH) to turn to a broad interpretation of this word to Ahl Al-Bayt (AS). To explain such an interpretation, some have paid attention to the use of this word in Arabic for Malik and its use in the Holy Qur'an for other than God. It seems that the evidence given for such an interpretation is not enough and the usage of this word in the Qur'an evokes divine meanings. The narrations that have been presented to prove this point of view do not imply this at all, and there has been confusion in understanding it. Either it does not have reliable documents and sources, and there is evidence of doubt in attributing them to the Imams (a.s.), or in its text, there has been a distorted interpretation of the meaning.در برخی از روایات شیعی، واژۀ «رب» در آیاتی از قرآن کریم، به برخی از اهل بیت (ع) تأویل یا تفسیر شده است. این دست روایات موجب شده برخی از مفسّران چون ابوالحسن بن محمدطاهر فتونی (درگذشتۀ 1139ق) به تأویل گستردۀ این واژه به اهل بیت (ع) روی آورند. برخی برای تبیین چنین تأویلی، به کاربرد این واژه در زبان عربی برای مالک و کاربرد آن در قرآن کریم برای غیر خدا توجّه کردهاند. به نظر میرسد شواهدی که برای چنین تأویلی بیان شده، کافی نیست و فضای کاربست این واژه در قرآن معانی الوهی را تداعی میکند. روایاتی هم که برای اثبات این دیدگاه مطرح شده، یا از اساس دلالتی بر این مطلب ندارد و در فهم آن خلط صورت گرفته و یا اسناد و مصادر قابل اتکایی ندارد و شواهدی بر تردید در انتساب آنها به امامان (ع) در دست است و یا در متن آن تصحیفِ مخلّ به معنا صورت گرفته است.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_177603_a980d9ba82fa5defebf0289afd9df7e8.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120230823Dating of the 36th Verse of Sura Al-Aḥzāb Based on the Evaluation of Asbāb al-Nuzūl Narrationsتاریخگذاری آیۀ 36 سورۀ احزاب بر پایۀ سنجش روایات سبب نزول5576188586FAمجتبیآقاجانیدانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.0000-0001-6185-2168سید محسنموسویاستادیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.0000-0002-2831-8796محسننوراییدانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران.0000-0002-9216-3469Journal Article20240110According to verse 36 of Sura Al-Aḥzāb, no believing man or believing woman should stand before God's decree, because whoever disobeys God and His Messenger has gone astray. Suyūtī has narrated three narrations about this verse in "Lubāb Al-Nuqūl". In the first two narrations, the Prophet proposes Zaynab bint Jaḥsh to Zayd, but she gets angry and refuses the Prophet's order, and this behavior of hers causes the revelation of the verse. However, according to the third narration, after the Prophet's proposal to Umm Kulthūm bint Uqba for Zayd, she and her brother stand against the Prophet's command, which leads to the revelation of the verse. Historical evidence shows that these two events had a significant time gap from each other and due to this difference, the sum of two narrations for one verse will be accompanied by doubts. The current research tries to date the time of events and the revelation of the verse with a descriptive-analytical method and focusing on historical reports. The history of the events shows that the revelation of the verse is ruled out due to the behavior of Umm Kulthūm, because he was not present in Madinah at that time. But the marriage date of Zayd and Zaynab is more compatible with the revelation of the verse.بر اساس آیه 36 سورۀ احزاب هیچ مرد و زن مؤمنی نباید در برابر حکم الهی بایستد زیرا هر که از خدا و پیامبرش نافرمانی کند سخت در گمراهی افتاده است. سیوطی در لباب النقول برای این آیه سه روایت سبب نزول نقل کرده است. در دو روایت نخست پیامبر زینب بنت جحش را برای زید خواستگاری میکند، اما وی از امر پیامبر سر باز میزند و این رفتار او موجب نزول آیه میشود. بر اساس روایت سوم پس از خواستگاری پیامبر از ام کلثوم بنت عقبه برای زید، او و برادرش در برابر امر پیامبر ایستادگی میکنند که این رفتار آنها نزول آیه را در پی دارد. شواهد تاریخی نشان میدهد که این دو رویداد از یکدیگر فاصلۀ زمانی قابل توجهی داشته و با توجه بهاین اختلاف، جمع دو روایت با تردیدهایی همراه است. پژوهش حاضر میکوشد با روشی توصیفی ــ تحلیلی و با محوریت گزارشهای تاریخی، زمان رویدادها و نزول آیه را تاریخگذاری کند. تاریخ وقوع رویدادهای نشان میدهد نزول آیه بهسبب رفتار امکلثوم منتفی است، زیرا وی در این هنگام در مدینه حضور نداشته است اما تاریخ ازدواج زید و زینب با نزول آیه هماهنگی بیشتری دارد.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_188586_c2b4152b0de7a9f58a8a7c2ea6aff51f.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120230823The Concept of Taʾwīl in the Qurʾān and Ḥadīth: Diagnosis and Evaluating the Ideas of Muslim Thinkersمفهوم تأویل در قرآن و روایات: بازشناسی و ارزیابی دیدگاه اندیشمندان اسلامی77102188605FAآسیهذوعلمدانش آموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.0000-0001-8061-5774نصرتنیلسازدانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.0000-0002-8580-5574Journal Article20240115The subject “Ta’wīl” has long been the focus of researchers and interpreters of the Qur'an, and the connection of this concept in the topic of the Quran (Ta’wīl of the Quran) with the issue of interpreting concepts has made it important. Despite examining the concept of Ta’wīl of the Qur'an in the views of the ancients, thinkers in recent centuries and especially in the contemporary period have tried to find the meaning of Ta’wīl in various topics in the Qur'an and hadiths by presenting theories. The current research has tried to provide the necessary bases for the presentation of future new theories by means of descriptive-analytical method, by recognizing the components of the most important theories of Ta’wīl in the Qur'an (and hadiths), evaluating and criticizing them. Some of the criticisms of the examined theories (Ibn Taymīyyah, Mullā Ṣadrā, Allāme Ṫabāṭabāī, Ma˓refat, Abū Zayd and Pākatchī) include: The rejection of the practical meaning of Ta’wil and the existence of an internal conflict in Ibn Taymiyyah's view, the contradictions of Allāme's theory with the Quranic application of “Ta’wīl of the Qur'an”, Not expressing the connection between the meanings of Ta’wīl, while cutting a narrative in the theory of Ma˓refat, The existence of a hidden interpretative presupposition in Abu Zayd's view and the lack of clear connection between different meanings of Ta’wīl in Pakatchī's view.موضوع تأویل از دیرباز مورد توجه پژوهشگران و مفسران<em> <strong>قرآن</strong> </em>بوده که ارتباط این مفهوم در موضوع<em> <strong>قرآن</strong> </em>(تأویلِ قرآن) با مسئلۀ برداشت مفاهیم، موجب اهمیت آن شده است. با وجود بررسی مفهوم تأویل<em> <strong>قرآن</strong> </em>در دیدگاههای متقدمان، اندیشمندانی در سدههای اخیر و به ویژه دورۀ معاصر، کوشیدهاند با ارائۀ نظریاتی معنای تأویل را در موضوعات مختلف در<em> <strong>قرآن</strong> </em>و روایات بیابند. پژوهش حاضر کوشیده است به روش توصیفی- تحلیلی، ضمن بازشناسی مؤلفههای مهمترین نظریههای تأویل در<em> <strong>قرآن</strong> </em>(و روایات)، با ارزیابی و نقد آنها، مقدمۀ لازم برای عرضۀ نظریههای جدید آتی را فراهم آورد. برخی نقدهای وارد بر نظریات مورد بررسی (ابنتیمیه، ملاصدرا، علامه طباطبایی، معرفت، ابوزید و پاکتچی) عبارت اند از: عدول از معنای استعمالی تأویل و وجود تعارض درونی در دیدگاه ابنتیمیه، منافات نظریۀ علامه با کاربرد قرآنی تأویلِ قرآن، عدم بیان ارتباط میان معانی تأویل، ضمن تقطیع یک روایت در نظریۀ معرفت، وجود پیش فرض تفسیری پنهان در دیدگاه ابوزید و عدم بیان ارتباط محکم میان معانی مختلف تأویل در دیدگاه پاکتچی.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_188605_cde351cfce51b0f9dbc1298b3a3a7a01.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120230823Rafath: An Etymological Exploration of a Challenging Wordرَفَث: کاوشی ریشهشناختی درباره واژهای پرچالش103134188604FAاحمدپاکتچیدانشیار گروه علوم قرآن، پژوهشگاه علوم انسانی و مطالعات فرهنگی، تهران، ایران.0000-0002-6471-2555Journal Article20240122The word <em>Rafath</em> is used twice in the Holy Qurʾān and it is one of the Qurʾānic vocabulary whose meaning has many confusions and interpretation complications. Part of this variety of interpretative opinions is due to the fact that the ancient commentators and lexicographers, instead of explaining the meaning, explained its examples and perhaps they did not have access to its literal meaning. The evidence indicates that Rafath as a word has become obsolete since the middle of the third century of Hijri, and its abandonment in the following centuries has added to the difficulty of the commentators' work. After showing the ambiguities of the commentators and criticizing their opinions, the present research explains the lexical value of Rafs with a historical linguistic explanation, and especially by using the methods of etymology and comparative study of Semitic. As a result of the debates, it is said that «Raft» literally means «hitting with spreading something» and its use for sexual intercourse, although it is the most common use, is an irony. The use of this term for «blatant sexual words» and «fornication» is also based on permission and based on the same meaning as «sexual intercourse». However, those groups who have taken rafath as meaning «ugly speech» in general, have distanced themselves from both the lexical principle and the Quranic context.واژه رَفَث که دو بار در قرآن کریم به کار رفته، از جمله مفردات قرآنی است که در معنای آن تشتت اقوال و پیچیدگیهای تفسیری بسیار است. بخشی از این تشتت ناشی از آن است که مفسران و لغویان کهن، به جای تبیین معنا، به توضیح مصادیق آن پرداختهاند و چه بسا به معنای لغوی آن نیز دسترس نداشتهاند. قراین حاکی از آن است که رفث به عنوان یک واژه، از اواسط سده سوم هجری روی به منسوخ شدن نهاده و متروک بودن آن در سدههای بعد، بر دشواری کار مفسران افزوده است. پژوهش حاضر بر آن است که پس از نشان دادن ابهامات مفسران و نقد آراء ایشان، با یک تبیین زبانشناختی تاریخی، و به ویژه با بهره جستن از روشهای ریشهشناسی و مطالعه تطبیقی سامی، به تبیین ارزش واژگانیِ رفث راه جوید. برآیند مباحث آن است که رفث در اصل لغوی، به معنای "کوبیدن توأم با گستردن چیزی" است و کاربست آن برای آمیزش جنسی، اگرچه متداولترین کاربرد بوده، ولی از مقوله کنایه است. کاربرد این واژه برای "سخنان بیپرده جنسی" و "هرزهدرایی" نیز مبتنی بر مجاز و بر پایه همان معنای "آمیزش جنسی" بنا شده است. اما آنان که رفث را به معنای "سخن زشت" به طور کلی گرفتهاند، هم از اصل لغوی و هم از سیاقهای قرآنی فاصله گرفتهاند.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_188604_97c2b3562de64640a98900362fe2dcb7.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120230823Athar al-Rasūl (The Track of the Messenger) : Attitudes of Muslim Exegetes On Qurʾān 20: 96أَثَرِ الرَّسُولِ در آیۀ 96 سوره طه: تحلیل و نقد دیدگاه مفسران فریقین135158188587FAزهرانفتیدانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن، دانشکدۀ علوم قرآنی مشهد، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، مشهد، ایران.0009-0008-6004-8846محمد جوادتوکلی خانیکیاستادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، مشهد، مشهد، ایران.0000-0003-0047-7434Journal Article20231205The Holy Qurʾān has verses and phrases that do not have clear indications and instances and exegetes are not unanimous in their interpretations. In the verse 96 of Surah Taha, “He said, I saw what they did not see, so I took a handful [of dust] from the track of the messenger and threw it, and thus did my soul entice me”, which indicates the Samaritanʾs response to Prophet Moses questioning of his peopleʾs calf worship, is an example of such unanimous interpretation. The present study aims to analyze the meaning of the term "the track of the messenger" in a descriptive-analytical way. Examining the narrative and interpretative sources of Farīqiyn (Shia and Sunni) and analyzing the implications of the verse shows that Allām-e Ṫabāṭabāīʾs view point who considers the track as gold and the Messenger as Moses, and says “the track of the messenger, was the gold of Moses or attributed to him, which Moses ordered to collect from the Copts and carry with themselves, and then Samaritan made a statue with these golds, which is inside the hollow and whenever the air goes through, It would come out of its mouth with pressure, making the sound of a calf”, is compatible with the logic of verse 87 and Therefore is closer to correctness and preferred over other interpretations.قرآن کریم حاوی آیات و عباراتی است که دلالت و مصادیق روشنی ندارند و مفسران در تفسیر آنها همصدا نیستند. از جمله این موارد میتوان به آیه 96 سوره طه که میفرماید «قَالَ بَصُرْتُ بِمَا لَمْ یبْصُرُوا بِهِ فَقَبَضْتُ قَبْضَةً مِنْ أَثَرِ الرَّسُولِ فَنَبَذْتُهَا وَکذَلِک سَوَّلَتْ لِی نَفْسِی» اشاره نمود، که حاکی از جواب سامرى از بازخواست موسى (ع) از گوساله پرستی قومش است. پژوهش حاضر در صدد واکاوی چیستی عبارت «أَثَرِالرَّسُولِ» به روش توصیفی ـ تحلیلی است. بررسی منابع روایی و تفسیری فریقین و تحلیل دلالتهای آیه نشان میدهد، اولا آیه از متشابهات نیست و ثانیا دیدگاه طباطبایی که اثر را طلا و رسول را موسی میداند و میفرماید: اثر رسول، طلاهای موسى (ع) یا منسوب به او بوده است که موسى دستور داده آنها را از قبطیان جمع آورى نموده و با خود حمل کنند و سامری با این طلاها مجسمهاى ساخت، که هر وقت هوا در جوف آن وارد مىشد و با فشار از دهانش بیرون مىآمد صداى گوساله در مى آورد؛ بدون هیچ تکلفی با منطوق آیه 96 سوره طه سازگار است و لذا به صواب نزدیکتر و بر اقوال دیگر ترجیح دارد.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_188587_688c5729749de8a7b5ba9c21da198233.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120230823Language of the Qurʾān: Spoken or Written?گفتاری یا نوشتاری بودن زبان قرآن159198189204FAسیدمحمدعلیایازیاستادیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد علوم و تحقیقات تهران، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران.0000-0002-7928-5074Journal Article20240117Determining the direction of the language is one of the basics of interpretation. In the discussion of the language of the Qur'an, there are many issues, one of which is whether it is spoken or written. In this discussion, they are looking for the answer that the language of the Qur'an has in terms of expression and speech. The meaning of spoken language is to choose a language from the categories of speaking, induction, conversation, and performance, which takes into account the audience and expresses the sentences and phrases in each part in a connected and short way. However, in the written language, the arrangement and order of the words and arrangement of the contents are formed in the absence of the audience and the listener, and its denotative signs are linear. The effect of this discussion is in the interpretation of the Qur'an and in the discovery of knowledge and the general position of religion. In the realm of Qur'an expression, in determining the audience and the level of using evidences and evidences within the text and outside the text. Although this issue has been discussed sporadically in the introduction of many Qur'anic interpretations and sciences since the distant past, it has been raised in the form of linguistic terminology in the contemporary period, and most of the opinions have been raised on the orality of the Qur'anic text. The present research has expressed a detailed opinion about the cleverness of the language of the Qur'an and the proof of this theory by proposing theories and reasons and evaluating the views.یکی از مبانی تفسیر مشخص کردن جهت زبان است. در بحث زبان قرآن مسائل بسیاری مطرح است که یکی از آن مباحث گفتاری یا نوشتاری بودن آن است. در این بحث به دنبال این پاسخ هستند که زبان قرآن دارای چه ویژگیهائی از نظر بیان و گفتار است. منظور از گفتاری بودن، انتخاب زبانی از مقوله سخن گفتن و القا و محاوره و ادا نمودن است که مخاطب را در نظر میگیرد و جملهها و فرازها را در هر بخش به صورت متصل و کوتاه بیان میکند. اما در زبان نوشتاری تنظیم و ترتیب کلمات و چینش مطالب در غیاب مخاطب و شنونده شکل میگیرد و نشانههای دلالتی آن خطی است. تأثیر این بحث هم در تفسیر، هم در کشف معارف و موضع کلی دین است. در قلمرو بیان قرآن که در تعیین مخاطب و سطح استفاده از قرائن و شواهد درون متنی و بیرون متنی است. این بحث هرچند به صورت پراکنده در مقدمه بسیاری از تفاسیر و علوم قرآن از گذشتههای دور مطرح بوده، اما در قالب اصطلاح زبانشناسی در دوره معاصر مطرح شده و عمده نظرات بر شفاهی و گفتاری بودن متن قرآن مطرح شده است. در این نوشته با طرح نظریات و ادله و ارزیابی دیدگاهها نظر تفصیلی در باره هوشمندانه زبان قرآن و اثبات این نظریه بیان شده است.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_189204_695696e71773cc774d845e420cc7cedd.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120230823Deciphering Muḥkam and Mutashābih Based on the Qur'ān Discourseرمزگشایی از مُحکَم و مُتَشابِه با تکیه بر گفتمان قرآن199222189438FAروح اللهنجفیدانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه خوارزمی، تهران، ایران.0000-0002-7364-6676Journal Article20240109The current research presents a new theory with the aim of understanding the seventh verse of Surah Al-Imran and unraveling the meaning of " Decisive Verses " and " Ambiguous Verses ". This theory is based on the general discourse of the Qurʾān and the historical context of revelation. According to this theory, the meaning of "verses" is not the divisions of the surahs of the Qurʾān, but rather the instructive and warning signs of the Qurʾān. "Muḥkam" means that which has been decreed and fulfilled and "Mutashḥbih" means that which is similar to "Muḥkam". "Heavenly Original Scripture (Umm al-Kitāb)" means the central core of the Qurʾān around which the rest of the Qurʾān is formed. The Qurʾān is a warning letter and its realized lessons are the foundation and center of this letter. In the position of warring with the Messenger of Islam, the misguided ones requested the occurrence of the punishments promised in the Qurʾān and the realization of lessons similar to the lessons of the previous nations. In this regard, "Sedition" means suffering from torment and "Tawil Qurʾān" means its end. Knowing the end of the Qurʾān, which is assigned to God, is the knowledge of when and how the promises of the Qurʾān will be fulfilled in the future.تحقیق حاضر در مقام فهم آیه هفتم سوره آلعمران و گرهگشایی از معنای «مُحکَم» و «مُتَشابِه»، نظریهای نو عرضه میدارد. این نظریه بر گفتمان کلی<em> قرآن </em>و بستر تاریخی نزول، تکیه دارد. بر وفق این نظرگاه، معنای «آیات»، قسمت بندیهای سورههای<em> قرآن </em>نیست بلکه از آن، نشانههای عبرت آموز و بیم دهنده قرآن، اراده شده است. «مُحکَم» یعنی آنچه بدان حکم شده و انجام و فرجام یافته است و «مُتَشابِه» یعنی آنچه شبیه «مُحکَم» است. «ام الکتاب» یعنی هسته مرکزی<em> قرآن </em>که سایر<em> قرآن </em>بر گرد آن شکل گرفته است.<em> قرآن </em>یک انذارنامه و عبرتهای تحقق یافته آن، بنیان و مرکز این نامه است. کج دلان، در مقام ستیزه جویی با رسول اسلام، وقوع عذابهای وعده داده شده در<em> قرآن </em>و تحقق عبرتهایی شبیه به عبرتهای تحقق یافته امتهای پیشین را درخواست میکردند. در این راستا، «فتنه» به معنای مبتلا شدن به عذاب و «تأویل قرآن» به معنای فرجام و عاقبت آن است. دانستن فرجام<em> قرآن </em>که به خدا اختصاص یافته است، علم به زمان و چگونگی تحقق وعیدهای<em> قرآن </em>در آینده است.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_189438_1df1144f22863042ab68ee584ec6ef57.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120230823The Idea of Qawwāmīyya in Qurʾān 4: 34; Critical Study of Muslim Interpretationsمفهوم قوامیت در قرآن (نساء/ 34): مرور انتقادی آراء مفسران223250168623FAعلی اصغرشعاعیاستادیار دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی قم، قم، ایران.0000-0001-9502-4686Journal Article20221228Family is one of the main institutions of human society. The topic of Maintenance(Qawwāmīyyah) is one of the topics related to the family, which is mentioned in verse 34 of Surah Al-Nisā. This verse has always been the focus of foreign commentators and has been the subject of many studies in historical periods. Using the descriptive-analytical method, the upcoming research is a methodical attempt to discover and explain the example of "consistency" from the perspective of the parties. The findings of the research show that the researched verse, with regard to the context of the preceding and following verses, is related to how men and women interact in the family environment, and determines the position of the two in the family institution, and the duty of the man. It refers to the guardianship of the family, the protection and management of the family's economic affairs. There is a difference in determining the example of guardianship among the commentators, and things such as the responsibility and management of family affairs by men, the sovereignty and dominance of men over women, the limitedness of only marital affairs and family life, and the payment of alimony and the adequacy of their affairs have been mentioned.نظام خانواده یکی از اصلی ترین نهادهای جامعۀ بشری است. از جمله مباحث مرتبط با خانواده، موضوع «قوامیّت» است که در آیه 34 سورۀ نساء به آن اشاره شده است . این آیه همواره مورد توجه مفسران فریقین بوده و پژوهشهای زیادی را در ادوار تاریخی به خود اختصاص داده است . پژوهش پیش رو با بهرهگیری از روش توصیفی- تحلیلی تلاشی روشمند برای کشف و تبیین مصداق «قوامیّت» از منظر فریقین میباشد. یافتههای تحقیق نشان میدهد آیه مورد پژوهش با عنایت به قاعدۀ سیاق آیات پیشین و پسین آن، منحصرا ارتباط به چگونگی تعامل مرد و زن در محیط خانواده بوده و قوامیت مرد بر زن را در حیطه فضای خانواده و به عنوان سرپرست معین کرده که طبعا مرد صرفا موظف به محافظت و تدبیر امور اقتصادی خانواده است و در سایر موارد حق امارت و ولایت بر زن در حقوق وی ندارد؛ در تعیین مصداق قیمومیت میان مفسران اختلاف است و به مواردی از قبیل مسئولیت و تدبیر امور خانواده توسط مرد / حاکمیت و سلطه مردان بر زنان / محدود بودن تنها امور زناشویی و زندگی خانوادگی و پرداخت نفقه و کفایت امور ایشان اشاره شده است.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168623_ad59a4ebee4b4e5b5172804c89d7459d.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120230823The Influence of Metamaterial Factors in the World: Divine Agency in the Qurʾānتأثیر عوامل فرامادی در نظام هستی: عاملیت الهی در قرآن251287172871FAمهدیاخلاصیطلبۀ سطح سۀ حوزۀ علمیۀ قم، مرکز تخصصی فقه ائمۀ اطهار (ع)، قم، ایران.0000-0002-1792-4512Journal Article20230102Not limiting the influencing causes in the universe to natural causes and believing in supernatural factors is one of the characteristics of a God-believing person, and this determines life expectancy and facing events in a different way. The degree of belief in this idea is to the extent that, from the point of view of some, in the comparison between the effect of the natural factor and the supernatural factor, there is a possibility that the natural factor will lose its effect under the influence of a stronger factor, and this is while the effect of The spiritual and supernatural factor is certain. In this regard, the analysis of the relationship between inviolable natural laws and the influence of supernatural factors in the scope of the creation system is one of the issues that have focused the minds of religious scholars. Different ideas have been raised in this; Some have given authenticity to supernatural factors and considered the laws of the creation system to be valid. Denying supernatural causes and giving originality to material laws is another attitude. Some have also accepted the influence of supernatural factors by observing the natural laws. For this purpose, the present article has tried to validate the intellectual currents in the face of the influence of supernatural factors with a comprehensive approach to the verses of the Holy Qurʾān. The universe will pay. The findings show that from the perspective of the Holy Qurʾān, divine agency as a transcendental force relying on the system of causality; It is undeniable; This means that the process of influencing supernatural and spiritual causes in the creation or destruction of phenomena takes place by employing natural causes.محدود نبودن علل تأثیرگذار در عالم هستی به علل طبیعی و اعتقاد به عوامل فراطبیعی از ویژگیهای انسان خداباور است و همین امر امید به زندگی و مواجه با پیشامدها را به شکل دیگری رقم میزند. میزان باور به این اندیشه تا بدان جا است که از نگاه برخی در مقارنه میان اثرگذاری عامل طبیعی و عامل فراطبیعی این امکان وجود دارد که عامل طبیعی تحت نفوذ عاملی قویتر تأثیر خویش را از دست بدهد و این در حالی است که تأثیر عامل معنوی و فراطبیعی قطعی است. در این راستا از مسائلی که ذهن دینپژوهان را به خود معطوف داشته تحلیل رابطه میان قوانین طبیعی تخلفناپذیر و تأثیرگذاری عوامل فراطبیعی در گستره نظام آفرینش است. اندیشههای متفاوتی در این میان مطرح شده است؛ برخی اصالت را به عوامل فراطبیعی داده و قوانین نظام خلقت را اعتباری پنداشتهاند. انکار علل فراطبیعی و اصالت دادن به قوانین مادی نگرش دیگری است. برخی نیز با پاسداشت قوانین طبیعی، تأثیر عوامل فراطبیعی را توأمآن پذیرفتهاند.بدین منظور نوشتار حاضر با روش تحلیلی–اسنادی کوشیده است تا با نگرشی جامع بر آیات قرآن کریم به اعتبارسنجی جریانهای فکری در مواجهه با اثر گذاری عوامل فرامادی در عالم هستی بپردازد. یافتهها نشان میدهد که از منظر قرآن کریم عاملیت الهی به عنوان نیرویی فرامادی با اتکای بر نظام علیت امری انکارناپذیر است؛ بدین معنا که فرایند تأثیرگذاری اسباب فرامادی و معنوی در پیدایی یا نابودی پدیدهها با استخدام علل طبیعی صورت میپذیرد.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_172871_743e02e9301ba13ec2c59537332802cf.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120230823Muhammad b. Sāʾib al-Kalbī's Qurʾān Understnding and Methodology of Interpretationروششناسی تفسیر و دیدگاههای قرآنشناختی محمد بن سائب کلبی279304172872FAحسنخرقانیدانشیار گروه علوم قرآنی و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.0009-0006-5824-5029سید محمد علیفهیمیمدرس حوزۀ علمیۀ مشهد و دانشآموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، مشهد، ایران.0009-0000-4645-1657Journal Article20230118Muḥammad bin Sa'ib Kalbī (d. 146 AH/ 763 CE) is one of the Shia commentators and controversial figures of the second century of Hijri, who compiled the most extensive commentary up to his time and many of his commentary traditions have been remembered in the hearts of commentators. This research deals with the methodology and typology of his interpretation with a descriptive and analytical method and deals with his views on Quranic sciences. The results indicate that his method of interpretation was general and comprehensive according to his time, and in understanding the meaning of the verses, he used the Holy Qur'an, the words of the Prophet (PBUH), the sayings of the Companions, the means of revelation, and even the words of the People of the Book. Kalbi interpretation includes various types such as giving examples for the verses, the dignity of the revelation, applying the verse or verses from the Qur'an to a person or people or events after the time of revelation, general interpretation of the verses, explaining the ambiguities, and jurisprudential interpretation and explaining the stories of the Qur'an. to be He has also made comments on topics related to Qur'anic sciences, such as cut-off letters, order of descent, Meccan and Medinan, abrogated and canceled, and recitations. In general, he is a key figure in the transmission of Quranic ideas to the periods after him.محمدبن سائب کلبی (درگذشتۀ 146ق) از مفسران شیعی و شخصیتهای بحث برانگیز قرن دوم هجری است که گسترده ترین تفسیر تا روزگار خود را تدوین کرده و روایات تفسیری بسیاری از وی در دل تفاسیر به یادگار مانده است. این پژوهش با روش توصیفی تحلیلی و با رجوع به منابع مرتبط، در صدد بررسی روش تفسیری و دیدگاههای علوم قرآنی محمدبن سائب کلبی است و به این پرسشها پاسخ میدهد که روش تفسیر کلبی و گونههای تفسیری وی چیست؟ و نظرات او در مباحث علوم قرآن چه بوده است؟ نتایج حاکی از آن است که روش تفسیری او عام و با توجه به زمان خویش فراگیر بوده است و در فهم معنای آیات، از قرآن کریم، سخنان پیامبر (ص)، اقوال صحابه لغت، اسباب نزول و حتی سخنان اهل کتاب استفاده کرده است. تفسیر کلبی شامل گونههای مختلفی همچون بیان مصداق برای آیات، شأن نزول، منطبق کردن آیه یا آیاتی از قرآن بر فرد یا افرادی یا حوادثی پس از زمان نزول، تفسیر عمومی آیات تبیین مبهمات و تفسیر فقهی و شرح قصههای قرآن میگردد. او همچنین در مباحثی از علوم قرآن نظیر حروف مقطعه، ترتیب نزول، مکی و مدنی، ناسخ و منسوخ، و قرائات اظهار نظرهایی داشته است. در مجموع، کلبی شخصیتی کلیدی در انتقال نظرات قرآنی به دورههای پس از خود است.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_172872_b47753df6cce276e3bf35573cbfbab6c.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120230823Verses Related to Ahl al-Bayt in the Tafsīr of Muqātil b. Sulaymān: An Attempt to Criticize His Viewsآیات مرتبط با اهلبیت (ع) در تفسیر مُقاتل: کوششی برای نقد دیدگاههای مفسر305338173050FAحامددژآباددانشیار علوم قرآن و حدیث، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.0000-0001-5818-6934نرگسدمیرچیدانشجوی کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران.0009-0001-9645-8539Journal Article20230408Among the verses that are discussed and disputed in the Shi'ite interpretations and Sunni interpretations, there is a difference in the interpretation of the verses related to the Ahl Al-Bayt (AS).Examining the interpretation of Muqatil ibn Sulayman, which is one of the old Sunni interpretations, shows that Muqātil under many of these verses refers to He did not consider them as members of the Ahl Al-Bayt (pbuh) and considers them to be about other people, but examining the views of other Sunni commentators, many of which are against Muqatil's view, raises doubts about the validity of Muqatil's view about these verses.The present research, with a comparative-analytical method, after presenting the opinions of Muqātil ibn Suleiman under the relevant verses, has collected the views of some sources of Sunni interpretation under these verses.The examination of these interpretations shows that, unlike Muqatil, many narrations There is evidence of the virtues of the Ahl Al-Bayt (AS) in these interpretations. The results of the present research indicate the weakness of Muqatil's point of view about these verses and cause his opinion to be rejected about the related verses.از جمله آیات مورد بحث و اختلاف در تفاسیر فریقین، آیات مربوط به اهل بیت (ع) میباشد. بررسی تفسیر مقاتل بن سلیمان که از تفاسیر کهن اهل سنت میباشد، نشان میدهد که مقاتل ذیل بسیاری از این آیات، اشارهای به نزول آنها در شأن اهل بیت (ع) نکرده و آنها را درخصوص افراد دیگری میداند؛ اما بررسی دیدگاههای سایر تفاسیر اهل سنت که بسیاری از آنها مخالف با دیدگاه مقاتل میباشد، موجب تردید در صحت دیدگاه مقاتل دربارۀ این آیات میشود. پژوهش حاضر با روش تطبیقی-تحلیلی پس از ارائه آراء مقاتل بن سلیمان ذیل آیات مربوطه، دیدگاههای برخی از منابع تفسیری اهل سنت را ذیل این آیات جمع آوری نموده است. بررسی این تفاسیر نشان میدهد که برخلاف مقاتل، روایات فراوانی دال بر فضائل اهل بیت (ع) در این تفاسیر وجود دارد. بهعلاوه، بسیاری از آراء مقاتل ذیل این آیات به لحاظ محتوایی نیز مخدوش است. نتایج این بررسی حکایت از ضعف دیدگاه مقاتل دربارۀ این آیات دارد و موجب رد آراء وی در مورد آیات مربوط میگردد.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_173050_8582b39ab00538f2f034082518f9aad0.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120230823Quranic Exegesis on the Verse 105 of Sūra al-Tawbaارزیابی انتقادی آرای مفسران در تفسیر آیه 105 سوره توبه339361178882FAمحمدمهدیفرهیدانشآموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکدگان فارابی دانشگاه تهران، قم، ایران.0000-0002-5799-1218Journal Article20230611Among the verses that commentators disagree on is verse 105 of Surah Tauba. The commentators do not agree on the addressee in this verse and have considered the verse to be addressed to the general public, the obligatory, the righteous, the non-righteous, and the hypocrites. Another issue on which commentators have not reached a consensus is the concept of "believers" in this verse, which they have interpreted as martyrs, angels, believers, and imams (a.s.). The present article aims to present a different interpretation of the discussed verse in accordance with the context with a critical analytical view and a detailed examination of the mentioned issues. As a result, in the explanation of the mentioned verse, it can be said that this verse is addressed to those mentioned in verse 102, and what is meant by seeing the believers is the knowledge of the believers (people with faith) about the actions of these people in common and usual ways. Also, the narrations that the imams (a.s.) have understood the meaning of "believers" are actually related to allegorical interpretation. It seems that factors such as staying away from the space where the verses were revealed and ruling their own understanding of the narrations similar to the verse on the context of the verses, have been influential in the interpretation of the commentators.از جمله آیاتی که مفسران به اختلاف در تفسیر آن سخن گفتهاند آیه 105 سوره توبه است. مفسران در تعیینِ طرفِ خطاب در این آیه همداستان نیستند و آیه را خطاب به عموم مردم، مکلفان، تائبان، غیرتائبان و منافقان دانستهاند. مسئله دیگری که مفسران در آن اتفاقنظر ندارند مراد از «مؤمنون» در این آیه است که آن را به شهداء، ملائکه، مؤمنان و ائمه (ع) تفسیر کردهاند. مقاله حاضر بر آن است تا با نگاهی تحلیلی انتقادی به آراء مفسران بنگرد و با بررسی مدققانه مسائل مذکور، تفسیری متفاوت و منطبق بر سیاق از آیه مورد بحث ارائه کند. نتیجه اینکه در تبیین آیه مذکور میتوان گفت خطاب این آیه به کسانی است که در آیه 102 به آنها اشاره شده است و مراد از رؤیت مؤمنان نیز آگاهی مؤمنان (افراد با ایمان) از عملکرد این افراد از طرق رایج و معمول است. روایاتی نیز که مراد از «مؤمنون» را ائمه (ع) دانستهاند از باب تأویل هستند و نه تفسیر. به نظر میرسد عواملی همچون دوری از فضای نزول آیات و حاکم کردنِ فهمِ خود از روایات ِناظر به آیه بر سیاق آیات، در تفسیر مفسران تأثیرگذار بوده است.https://naghdeara.quran.ac.ir/article_178882_7a347d7b91d1f92198e8a1b97e1f2ca6.pdfدانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایرانپژوهش نامه نقد آراء تفسیری2783-53084120230823The last pageصفحۀ پایانی362362190375FAJournal Article20240216https://naghdeara.quran.ac.ir/article_190375_5a094c67cdcfa4ba50ee8521cfe832e7.pdf