دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 3 2 2023 02 20 Al-Ḥakīm al-Tirmidhī’s Interpretation of Quranic Content of ‘Al-Qalb’ (the Heart) تفسیر حکیم ترمذی از مفهوم قرآنی قلب 11 40 168611 FA بگم عقبه دانش‌آموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران. 0009-0008-0758-4041 Journal Article 2023 02 17 Al-Ḥakīm al-Tirmidhī explains Quranic concepts in many places in his works. One of these concepts is the heart. He considers the heart as one of the organs of the body, and sometimes he calls it an organ and sometimes it is called a part of body, he places it next to other organs, he talks about its interactions with other organs, and he explains different human behaviors based on the different states of their heart. Sometimes, for such a heart, organs such as eyes, ears, blood vessels, knots, and lust are considered, he explains how Satan finds his way into the heart through his entry into the heart vessels, and he gives other attributes to the heart which are, at least from the dominant view of the commentators of the Qur'an, descriptions of a nature other than the organ of heart. The sum of these descriptions has made it difficult to understand al-Ḥakīm al-Tirmidhī's mental picture of the Quranic concept of heart. In this study, by reviewing and categorizing his scattered explanations, we should reread his understanding of this concept from the heart. The hypothesis of this study is that Al-Ḥakīm al-Tirmidhī attributed immaterial effects such as light, knowledge, wisdom, emotional states and the like to the human physical heart, and explained all these attributes based on his medical knowledge about the human heart as an Iranian Ḥakīm. حکیم ترمذی در جای‌جای آثارش به تبیین مفاهیم قرآنی می‌پردازد. یکی از این مفاهیم قلب است. وی قلب را به مثابۀ اندامی از اندام‌های بدن می‌انگارد و گاه بِضعَه و گاه مُضغَه لقب می‌دهد، در کنار دیگر اندام‌ها می‌نشاند، از تعاملات آن با دیگر جوارح سخن می‌گوید و رفتارهای مختلف انسان را هم برپایۀ وضعیت‌های مختلف قلبش تبیین می‌کند. گاه نیز برای همین قلبِ اندامی اعضائی هم‌چون چشم، گوش، عروق، عُقَد، و شهوت قائل می‌شود، به تبیین شیوۀ راه یافتن شیطان در قلب از طریق ورودش به عروقِ قلب می‌پردازد، و اوصافی دیگر به قلب می‌دهد که دست‌کم از نگاه غالب مفسران قرآن توصیفات ماهیتی غیر از قلبِ اندامی اند. مجموع این توصیفات فهم تصویر ذهنی حکیم ترمذی از مفهوم قرآنی قلب را دشوار کرده است. بنا ست که در این مطالعه با مرور و دسته‌بندی تبیین‌های پراکندۀ او از قلب درک وی از این مفهوم را بازخوانی کنیم. فرضیۀ این مطالعه آن است که حکیم ترمذی عوارضی غیرمادی اعم از نور، معرفت، علم، حکمت، حالات نفسانی و امثال آن‌ها را به همین قلبِ جسمانی منتسب کرده، و مجموع این اوصاف را برپایۀ دیدگاه‌های طبّی خویش دربارۀ قلب انسان به‌مثابۀ یک حکیم تبیین نموده است.

https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168611_1c3da091b8e4ffe9a42170c811d81d2b.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 3 2 2023 02 20 Analysis of Abū Hurayra's Quranic Exegesis تحلیل آراء و روایات تفسیری ابوهریره 41 66 168613 FA مرتضی اوحدی دانش‌آموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران. 0000-0003-1683-6585 حبیب الله حلیمی جلودار دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه مازنداران، بابلسر، ایران. 0000-0001-7124-3753 Journal Article 2023 01 29 The era of the Companions is considered one of the most important periods in the history of interpretation of the Qurʾān. During this period, some companions of the Prophet interpreted the verses based on the teachings they had received from him. One of these companions is Abū Hurayra. He was al-Qāṣṣ (story teller), and he had a close relationship with the Umayyad Caliphate. These two characteristics of his have influenced the way he interprets the Qurʾān. It is necessary to explain his way of confronting the verses of the Qurʾān by studying all opinions and interpretive traditions of him and analyzing them. It seems that Abū Hurayra's interpretative narratives can be divided into three major categories: ontological, anthropological, and Qurʾānic interpretations. Why a personality like Abū Hurayra, in the younger generation of the Companions and in the middle of the 1st century AH, among the many themes of the Qurʾān, involved himself in paying attention to these four types of verses, is a matter that must be analyzed separately. عصر صحابه یکی از ادوار مهم در تاریخ تفسیر قرآن محسوب می‌شود. در این دوره برخی صحابۀ پیامبر (ص) بر اساس آموزه‌هایی که از ایشان دریافت کرده بودند به تفسیر آیات پرداختند. یکی از این صحابۀ مفسر ابوهریره است. ابوهریره قاص بوده، و ارتباط نزدیکی هم با دستگاه خلافت اموی داشته است. این دو ویژگی او بر نحوۀ تفسیر قرآن او تأثیر نهاده‌اند. لازم است با مطالعۀ همۀ آراء و روایات تفسیری ابوهریره و تحلیل آن‌ها، نحوۀ رویارویی او با آیات قرآن تبیین شود. بر اساس یافته‌های این مطالعه روایات تفسیری ابوهریره را می‌توان در سه دستۀ کلان صورت‌بندی کرد: تفسیر هستی‌شناسانه، انسان‌شناسانه، و قرآن‌شناسانه. این‌که چرا شخصیتی هم‌چون ابوهریره در نسل صغار صحابه و نیمه‌های سدۀ 1ق از میان مضامین متعدد قرآن خود را درگیر توجه به این چهار سنخ از آیات نموده، امری است که در جای دیگری باید جداگانه تحلیل شود.

https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168613_d073ea9b803675264cbb03bb2dddf7a5.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 3 2 2023 02 20 Darwaza's Method in Interpreting Qurʾānic Stories and His Encounter with Historical Sources روش دروزه در تفسیر قصص قرآن: تحلیل رویارویی او با منابع تاریخی و حدیثی 67 90 168614 FA محمد عترت دوست استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران. 0000-0003-4631-6628 Journal Article 2022 11 12 Muhammad ʿIzza Darwaza is one of the contemporary Sunni commentators and the author of al-Tafsir al-Hadith; A course of complete interpretation of the Holy Qurʾān, which was created based on the tanzīlī method and in accordance with the order of revelation of the verses from the author's point of view, and contains different and noteworthy interpretations. A significant part of these different interpretation opinions have been represented in the explanation and commentary of the Qurʾānic stories. He has criticized the Qurʾānic stories in a different way from other commentators of the meaning, as well as many commentators' statements about the Qurʾānic stories. His method is based on a different way of using historical and hadith sources. In this study, while examining Darwaza's historical and Hadith sources, we are going to criticize them and explore his method of using these sources. The hypothesis of this study is that the main reason for distinguishing Darwaza's method from other commentators is his extensive use of historical sources related to the pre-Islamic period as well as Jewish religious sources, and his relatively less use of authentic sources among Muslims. Also, when referring to Hadith sources, most of the book Al-Tāj al-Jamʿi Lil ʾUsūl fī Aḥādīth al-Rasūl written by Manṣūr ʿAlī Nāṣif is used as the basis for the validation of the ḥadiths, only the Ṣiḥāh Khamsa hadiths mentioned in this book are considered as authentic traditions, and when quoting historical reports, they often only rely on interpretive sources. Finally, his most important criterion in criticizing the historical narratives and reports mentioned in various interpretations was to refer to the Qurʾān itself using innovative methods. محمد عزت دروزه، یکی از مفسران معاصر اهل سنت و مؤلف التفسیر الحدیث است؛ یک دوره تفسیر کامل قرآن کریم که برپایۀ روش تنزیلی و مطابق با ترتیب نزول آیات از دید مؤلف پدید آمده، و دربردارندۀ آراء تفسیری متفاوت و شایان‌توجهی است. بخش قابل‌توجهی از این آراء تفسیریِ متفاوت ضمن شرح و تفسیر قصص قرآنی بازنموده شده‌اند. وی قصص قرآنی را با روشی متفاوت از دیگر مفسران معنا، و نیز بسیاری از اقوال مفسران دربارۀ قصص قرآنی را نقد کرده است. روش او بر شیوۀ متفاوتی از بهره‌جویی از منابع تاریخی و حدیثی بنا می‌شود. در این مطالعه بنا ست ضمن بررسی منابع تاریخی و حدیثی دروزه به نقد آن‌ها بپردازیم و روش استفادۀ وی از این منابع را بازکاویم. فرضیۀ این مطالعه آن است که اصلی‌‌ترین سبب تمایز روش دروزه با دیگر مفسران در بهره‌جویی گستردۀ او از منابع تاریخی مربوط به دورۀ پیش از اسلام و هم‌چنین منابع دینی یهود، و استفادۀ به‌نسبت کم‌تر وی از منابع معتبر میان مسلمانان است؛ هم‌چنان‌که در مراجعه به منابع حدیثی نیز اغلب کتاب التاج الجامع للاصول فی احادیث الرسول نوشتۀ منصور علی ناصف را مبنای اعتبارسنجی روایات قرار داده، تنها به روایات صحاح خمسۀ مذکور در این کتاب هم‌چون روایات معتبر نگریسته، در نقل گزارش‌های تاریخی نیز اغلب تنها به منابع تفسیری مراجعه نموده، و بالاخره، مهم‌ترین معیار وی در نقدِ روایات و گزارش‌های تاریخیِ مذکور در تفاسیر مختلف نیز مراجعه به خود قرآن کریم با کاربرد روش‌هایی ابتکاری بوده است.

https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168614_55da485db8a015c9badd7174937be0bc.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 3 2 2023 02 20 Levels of Understanding in the Interpretation of the Qurʾān - The Interpretation of those accused of al-Ghuluww: a Case Study سطوح فهم در تفسیر قرآن کریم: مطالعۀ موردی تفسیر متهمان به غلو 91 122 168615 FA مهدی فرامرزی پلنگر دانش‌آموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، پردیس فارابی، دانشگاه تهران، قم، ایران. 0000-0002-3531-5657 عباس اسکوئیان استادیار گروه الهیات، دانشگاه پیام نور، تهران، ایران. Journal Article 2023 01 15 Among the movements of thought in the Islamic world that have presented an interpretation of the Qurʾān and their legacy of interpretation has remained there are those accused of exaggeration (al-Ghuluww). This term refers to those who are accused of exaggeration in beliefs and refusing religious rituals in the old Shiʿa religious sources. They had various activities and among other things they were active in various fields of Islamic knowledge in their era, such as interpretation of Qurʾān, and they had an effective presence in this field. A book of interpretation has been attributed to them, and many exegerical narrations of Shīʿa Imāms have been narrated by them. In addition, they are the founder of a type of interpretation called Tafsīr Bāṭin. Their commentary books are not left behind. However, many interpretive narrations have been reported from them in narrative sources. The special type of Tafsīr Bāṭin that was written only by them, the multitude of exegetical narratives of those accused of exaggeration in Shiʿa exegetical sources, their beliefs and special view of religion which is also reflected in their exegetical narrations make it necessary to know their foundations, sources and method of exegesis. The topic of the upcoming study is extracting the interpretive sources of them. In order to realize this goal, we will first explain the place of understanding in interpretation by using the topics of Translation Studies and the principles of interpretation, then we examine the interpretive legacy of those accused of exaggeration in order to know what are the different levels of understanding in their interpretation. از جملۀ جریان‌های فکری جهان اسلام که تفسیری از قرآن ارائه کرده‌اند و میراث تفسیری ایشان برجای مانده است متهمان به غلو اند. مراد از متهمان به غلو کسانی هستند که در منابع رجالی متقدم شیعه متهم به غلو در باور‌ها و اباحی‌گری در عمل شده‌اند. اینان فعالیت‌های متنوعی داشتند و ازجمله، در زمینه‌های مختلف علمی عصر خود هم‌چون تفسیر نیز فعالیت می‌کردند و در این عرصه حضوری مؤثر داشتند. کتبی در تفسیر به ایشان نسبت داده شده، و روایات تفسیری بسیاری هم از ایشان نقل شده است. علاوه‌براین ایشان پایه‌گذار نوعی از تفسیر تحت عنوان تفسیر باطن اند. کتب تفسیری ایشان بر جای نمانده است؛ اما روایات تفسیری متعددی در منابع روایی از ایشان گزارش شده است. گونۀ خاص تفسیر باطن که تنها توسط ایشان نوشته شده است، کثرت روایات تفسیری متهمان به غلو در منابع تفسیری شیعه، اعتقادات و نگاه خاص آن‌‌ها به دین که در دیدگاه‌های تفسیری ایشان هم بازتابیده است شناخت مبانی، منابع و روش تفسیری ایشان را ضروری می‌کند. موضوع مطالعه پیش رو استخراج منابع تفسیری متهمان به غلو است. در راستای این هدف ابتدا با استفاده از مباحث ترجمه‌شناسی و اصول تفسیر به تبیین جایگاه فهم در تفسیر می‌پردازیم. سپس میراثِ تفسیری متهمانِ به غلو را بررسی می‌کنیم تا بدانیم سطوح مختلف در تفسیر ایشان کدام است.

https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168615_7b8f7a249994a87114a81ac183c48f23.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 3 2 2023 02 20 Applications of al-Ḥikma in Islamic Sciences and its effect on Qurʾānic Exegesis کاربردهای حکمت در علوم اسلامی و تأثیرش بر آراء مفسران 123 158 168617 FA غلامرضا بخشی زاده چنار دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی،‌ گرگان، ایران. 0009-0004-9363-9053 حامد خانی (فرهنگ مهروش) دانشیار گروه الهیات، واحد گرگان، دانشگاه آزاد اسلامی، گرگان، ایران. 0000-0003-2982-6239 Journal Article 2023 01 24 The word al-Ḥikma is one of more frequently used words in the Qurʾān, which is repeated 20 times in 19 verses, as well as expressions with the theme of teaching al-Ḥikma, imparting al-Ḥikma, reciting al-Ḥikma, calling to monotheism with al-Ḥikma, the descent of al-Ḥikma, imparting al-Ḥikma, and al-Ḥikma al-Bāligha. Various opinions can be seen in the efforts of Muslim scholars to explain the meaning of al-Ḥikma. Among these scholars are the commentators of the Qurʾān. In this study, we want to see to what extent the opinions of Muslim commentators have influenced the interpretation of the meaning of al-Ḥikma from the applications of the word in various Islamic sciences. We will try to reread the meaning of wisdom in the Qurʾān, the older uses of the word in traditions, the understanding of lexicographers of the word's ancient uses in Arabic, and finally, the effect of all these on interpretation of the Qurʾān. It is necessary to defend this hypothesis that gradually the applications of al-Ḥikma in Islamic Sciences have overcome the old meaning of the word, and the interpretation of the commentators has also changed. واژۀ «حکمت» از واژه‌های پرکاربرد قرآنی است که 20 بار و در 19 آیه در ضمن عباراتی با مضمون تعلیمِ حکمت، اعطاء حکمت، تلاوتِ حکمت، دعوت به توحید با حکمت، نزولِ حکمت، ایحاء حکمت و حکمتِ بالغه تکرار شده است. در کوشش‌های عالمان مسلمان برای توضیح معنای حکمت آراء متنوعی دیده می‌شود. ازجملۀ این عالمان مفسران قرآن کریم اند. در این مطالعه بنا ست ببینیم چه اندازه آراء مفسران مسلمان در تفسیر معنای حکمت از کاربردهای واژه در علوم مختلف اسلامی تأثیر پذیرفته است. خواهیم کوشید معنای حکمت در قرآن، کاربردهای قدیم‌ترِ واژه در روایات، درک عالمان لغت از کاربردهای کهن آن درزبان عربی، کاربردهای تعبیر در دانش‌های اسلامی متأخرتر، و بالاخره، تأثیر این‌همه بر آراء تفسیری را بازخوانیم. بنا ست از این فرضیه دفاع کنیم که به‌تدریج کاربردهای حکمت در علوم اسلامی بر معنای نخستین واژه غلبه یافته، و درک مفسران از این مفهوم را نیز دچار تحول کرده است.

https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168617_95dca8685523604fc84a9f6dc7828c17.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 3 2 2023 02 20  Was there a Delay in the Revelation of the Ablution Verse? Evaluation of Qurʾān Commentators' Views on al-Māʾida: 6 ارزیابی دیدگاه مفسران در باره علل تأخیر نزول آیه وضو 159 176 168620 FA سید محمود طیب حسینی استاد گروه قرآن پژوهی، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، قم، ایران. 0000-0001-5681-0270 علی بدری دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه قم، قم، ایران. Journal Article 2023 01 21 One of the important rules of worship that has an inseparable connection with prayer is the rule of ablution. The verse containing the quality of performing ablution, which is called the ablution verse, is found in Sura Māʾida (verse 6); A sura that was revealed at the end of the life of the Prophet Muḥammad in Medina. We know that prayer was legalized in Mecca. Also, according to some evidence, the Prophet always prayed with ablution from the beginning of his Prophethood. Therefore, it is reasonable to ask why the ruling on ablution for prayer and the quality of performing it was revealed late at the end of the prophethood and in Sūra al-Māʾida. Commentators have paid less attention to this issue, and have rarely asked why. In the present study, the scattered comments of some commentators are examined and criticized. The hypothesis of this study is that the legislation of ablution was carried out through a non-Qurʾānic revelation at the beginning of the Prophet's mission in Mecca; But since some Muslims during the period of Medina did not pay attention to the invalidities of ablution or to performing ablution or performing it correctly, especially for the morning prayer, and sometimes they attended the prayer of the Prophet without ablution or with an incomplete ablution, and also, in order to emphasizing the necessity of paying attention to ablution and two other purifications (al-Ghusl and al-Tayammum), the verse of ablution was placed in the last years of the Prophetic period, and in a chapter before the last chapter of the Qurʾān. یکی از احکام عبادی مهم که با نماز پیوندی ناگسستنی دارد حکم وضوء است. آیۀ مشتمل بر کیفیت انجام وضوء که آیۀ وضو نامیده می‌شود در سورۀ مائده (آیۀ 6) جای دارد؛ سوره‌ای که در اواخر عمر پیامبر (ص) در مدینه نازل شده است. می‌دانیم نماز در مکه تشریع شده بود. نیز، بنابر شواهدی پیامبر (ص) از آغازین روز‌های بعثت همواره با وضو نماز می‌خواند. براین‌پایه، جا دارد پرسیده شود که چرا حکم وضو برای نماز و کیفیت انجام آن با تأخیر در اواخر عهد رسالت و در سورۀ مائده نازل شده است. مفسران کم‌تر به این مسئلۀ توجه نشان داده، و به‌ندرت از چرایی آن پرسش کرده‌اند. در مطالعۀ حاضر اظهارنظرهای پراکندۀ برخی مفسران در این‌باره بررسی و نقد می‌شود. فرضیۀ این مطالعه آن است که تشریع وضو از طریق وحی غیرقرآنی، و در آغاز بعثت در مکه انجام گرفته؛ اما ازآن‌جاکه برخی از مسلمانان در دورۀ مدینه نسبت به مبطِلات وضو بی‌اعتنا یا نسبت به وضو گزاردن یا صحیح گزاردن آن به‌ویژه برای نماز صبح سستی می‌ورزیده‌اند و گاه بدون وضو یا با وضوی ناقص در نماز پیامبر (ص) حاضر می‌شده‌اند، و هم‌چنین، به منظور تأکید بر ضرورتِ اهتمام نسبت به وضو و دو طهارت دیگر (غسل و تیمم)، آیۀ وضو در واپسین سال‌های دورۀ رسالت نازل، و در یک سوره قبل از آخرین سورۀ قرآن جای داده شد.

https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168620_709a2978da69b635829a482f1ab6afa0.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 3 2 2023 02 20 Criticism of Ṭabāṭabāyī's Exegesis in Tafsīr Nemūne نقد آراء تفسیری طباطبایی در تفسیر نمونه 177 198 168619 FA امان اله ناصری کریموند دانش‌آموختۀ دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. مینا شمخی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. 0000-0003-2932-8782 عباس مصلایی پور دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران. قاسم بستانی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران. 0000-0003-3277-4628 Journal Article 2022 11 24 Makārem Shīrāzi widely used Ṭabāṭabāʾī's interpretive opinions in his work Tafsīr Nemūne, and in significant cases, he has examined his opinions with a critical point of view. In this study, which was carried out with library tools and descriptive-analytical method, firstly, the types of criticism of Makārem Shīrāzī in relation to Al-Mizan of Ṭabāṭabāʾī were extracted, and then the evaluation and diagnosis of their accuracy and correctness will done. The question of the present study is: in what cases and with what reasons did Makārem Shīrāzī criticize Ṭabāṭabāʾī's opinions and how much is the validity of his criticism. In this study, after expressing Makārem's critics on Ṭabāṭabāʾī's opinions, it is tried to measure the validity of these criticisms by using rational and traditional reasons, the opinions of famous commentators and other evidences. It is necessary to defend this hypothesis that, except in the few cases where critics' objections to Ṭabāṭabāʾī's opinions are valid, most of the criticisms do not have the necessary validity and have many weaknesses. مکارم شیرازی در آثارش به‌طور گسترده‌ای از آراء تفسیری طباطبایی بهره برده و در موارد قابل‌توجهی نیز آراء وی را با دیدگاه نقّادانه‌ای، بررسی نموده است. در این مطالعه که با ابزار کتابخانه‌‌ای و روش توصیفی ـ تحلیلی انجام شده است، نخست گونه‌های نقد مکارم شیرازی نسبت به المیزان استخراج شده، سپس به داوری و تشخیص صحت و سقم آن‌ها پرداخته شده اشت. سؤال مطالعۀ حاضر این است که مکارم شیرازی در چه موارد و با چه دلائلی به نقد آراء طباطبایی پرداخته و اعتبار نقدهای وی چه اندازه است. در این مطالعه پس از بیان نقدهای مکارم بر آراء طباطبایی کوشش می‌شود با بهره‌گیری از دلائل عقلی، نقلی، آراء مفسران مشهور و ادلۀ دیگر میزان اعتبار این نقدها سنجیده شود. بنا ست از این فرضیه دفاع شود که جز در موارد معدودی که اشکالات ناقد نسبت به آراء طباطبایی معتبر اند، اغلب نقدها از اعتبار لازم برخوردار نیستند و خود به ضعف‌های متعددی دچار اند.

https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168619_72470ea415250aef3d355384069a7df1.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 3 2 2023 02 20 Analysis of al-Āyāt al-Mutashābihāt in Qurʾān: The Case Study of Joseph's Confrontation With Zulaykhā and Other Egyption Women رویارویی یوسف (ع) با زلیخا و زنان مصر: پیش‌نهاد روشی برای تحلیل آیات متشابه قرآن 199 220 168616 FA مرتضی سلطانی دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه امام صادق (ع)، تهران، ایران. 0000-0001-7360-4903 Journal Article 2023 01 26 One of the effective solutions in removing the apparent ambiguity of the verses is the Quranic strategy of referring al-Mutashābihāt to al-Muḥkamāt. By considering this strategy in various verses of the Qurʾān and especially al-Mutashābihāt in the lives of the Prophets, we can find verses that do not have a clear and obvious meaning. Among these verses, the Qurʾānic story of Yūsuf can be cited as an example, where there are ambiguities in some of its Mutashābih verses. Diverse and possibly contradictory interpretations which in some cases contradicting the infallibility (ʿIṣma) of the Prophets indicate the existence of these ambiguities. Part of these ambiguities can be seen in the story of Zulaykhā's relationship with Yūsuf. It is from thiese cases that it is said Wa laqad Hammat Bihi Wa Hamma Biha and the question arises as to what Yūsuf worked hard on; Also, when Yūsuf is quoted as saying about his desire for Egyptian women that Illā taṣrif ʿānnī kaydahūnna āṣbbu ilayhin there is a question as to what Yūsuf's desire was exactly. In the same way, other expressions in other parts of the story are questionable and commentators have given different answers to them based on their theological bases. In this study, relying on the mentioned strategy, we will examine and criticize and evaluate different interpretation opinions. For this purpose, based on the strategy of referring al-Mutashābihāt to al-Muḥkamāt and based on the acceptance of the separation of the Quranic Muḥkamāt in the life of the Prophets into three categories (general, special and more special), we will try to achieve a more realistic understanding and closer to the meaning of the Qurʾān. یکی از راه‌کارهای مؤثر در رفع ابهام ظاهری آیات، راه‌بُردِ قرآنی ارجاع متشابهات به محکمات است. با درنظر گرفتن این راه‌برد در آیات مختلف قرآن و بخصوص متشابهات سیرۀ انبیاء (ع) می‌توان آیاتی را دریافت که در ظاهر مفهومی واضح و آشکار از آن‌ها استنباط نمی‌شود. ازجملۀ این آیات می‌توان داستان قرآنی یوسف (ع) را مثال آورد که در برخی آیات متشابهات آن هم ابهاماتی دیده می‌شود. برداشت‌های تفسیری متنوع و احیاناً متناقض و در برخی موارد منافی ساحت انبیاء (ع) حکایت از وجود همین ابهام‌ها دارد. بخشی از این ابهام‌ها را می‌توان در حکایت مراودۀ زلیخا با یوسف (ع) دید. از این جمله است جایی که گفته می‌شود «وَلَقَدْ هَمَّتْ بِهِ وَهَمَّ بِها» و سؤال پیش می‌آید که یوسف (ع) به چه کاری اهتمام کرده است؛ نیز، آن‌جا که از قول یوسف (ع) دربارۀ تمایل به زنان مصری نقل می‌شود که «إِلَّا تَصْرِفْ عَنِّی کیدَهُنَّ أَصْبُ إِلَیهِن» جای پرسش دارد تمایل یوسف (ع) دقیقاً به چه بوده است. به‌همین‌ترتیب عبارات دیگری در اجزاء دیگر داستان سؤال‌برانگیز اند و مفسران برپایۀ مبانی کلامی خود پاسخ‌های مختلف به آن‌ها داده‌اند. در این مطالعه بنا ست با اتکاء به راه‌برد یادشده به بررسی و نقد و ارزیابی آراء مختلف تفسیری بپردازیم. به این منظور، برپایۀ راهبرد ارجاع متشابهات به محکمات و برپایۀ پذیرش تفکیک محکمات قرآنی در سیرۀ انبیاء (ع) به سه دستۀ محکمات عام، خاص و اخص خواهیم کوشید به برداشتی واقعی‌تر و نزدیک‌تر به مراد قرآن دست یابیم.

https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168616_eab2025ca367deb597e7ad7bbee540c5.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 3 2 2023 02 20 Aḥmad al-Khalīlī's Interpretive Method in Jawāhir al-Tafsīr روش تفسیری احمد خلیلی در جواهر التفسیر 221 238 168618 FA بتول باقری دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، واحد کاشان، دانشکاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران. حسین خوشدل مفرد استادیار گروه الهیات، واحد کاشان، دانشگاه آزاد اسلامی، کاشان، ایران. 0000-0001-9223-2164 Journal Article 2023 01 28 Jawāhir al-Tafsīr: Anwār min Bayān al-Tanzīl is one of the exegetical works of the Ibāḍiyya - the only surviving sect of al-Khawārij - authored by the contemporary scholar Aḥmad b. al-Ḥamad al-Khalīlī. The present study is done with the aim of introducing this interpretation, and it is intended to review the most important features of the work and its author's opinions, and to recognize his interpretation method and principles. We want to defend that the author's use of the method of interpreting the Qurʾān with the Qurʾān itself is its most obvious feature; The author pays attention to this method based on his own principles, and in interpreting the Qurʾān with the Qurʾān, he also relies on special techniques such as paying attention to the appropriateness of the verses, the context, and the thematic interpretation. Also, in order to show that the author looks at the interpretation from the point of view of a religious reformer, he believes in the necessity of reinterpreting the Qurʾān for religious reformation, and apart from all this, he criticizes the interpretive theories of many of Muslim sects other than Ibāḍīyya and offers statements in support of the theological ideas of his Ibādī co-religionists; statements in which the different Ibādī understandings of the Quranic verses can be recognized. جواهر التفسیر: انوار من بیان التنزیل از آثار تفسیری اِباضیه ــ تنها فرقۀ بازمانده ازخوارج ــ تألیف عالم معاصر احمد بن حَمَد خلیلی است. مطالعۀ کنونی با هدف معرفی همین تفسیر صورت می‌پذیرد و بنا ست که در آن مهم‌ترین ویژگی‌های اثر و آراء مؤلفش مرور، و روش تفسیری و مبانی او بازشناسی شود. می‌خواهیم از این دفاع کنیم که استفادۀ مؤلف اثر از روش تفسیر قرآن با قرآن بارز‌ترین ویژگی آن است؛ مؤلف برپایۀ مبانی خاص خود به این شیوه توجه نشان می‌دهد و در تفسیر قرآن با قرآن نیز بر شگردهای ویژه‌ای هم‌چون توجه به تناسب آیات، سیاق و تفسیر موضوعی اتکاء دارد. نیز، بنا ست نشان دهیم که مؤلف به تفسیر از نگاه اصلاحگر دینی می‌نگرد، بر ضرورت بازفهم قرآن برای اصلاح دینی معتقد است، و گذشته از این‌ها همه، اقوالی در حمایت از اندیشه‌های کلامی اباضیه و نقد آراء دیگر فرقه‌ها عرضه می‌کند؛ اقوالی که قرائت متفاوت اباضیه از آیات قرآن را در آن‌ها می‌توان بازشناخت.

https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168618_e99baf24f819fcd0a35adeec04e55b97.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 3 2 2023 02 20 The Foundations of Tafsīr Nemūne in Interaction with Modern Experimental Sciences نقد مبانی تفسیر نمونه در رویارویی با علوم تجربی جدید 239 264 168621 FA حسن زرنوشه فراهانی استادیار گروه الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران. 0000-0002-2548-4270 صابر خلیلی دانش‌آموختۀ کارشناسی ارشد علوم قرآن و حدیث، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجایی، تهران، ایران. Journal Article One of the most important topics in Islamic theology in recent centuries is the relationship between science and religion. This discussion entered the Islamic world while Christian theologians in the West had not been able to give satisfactory answers to the mysterious questions raised in this field long ago. In recent centuries, Muslim theologians each adopted different approaches about it based on different foundations. This debate was extended to other fields of Islamic knowledge and especially affected the interpretations of the Holy Qurʾān. Among the contemporary Muslim commentators, Makarem Shirazi has also paid attention to this issue in his various books, including Tafsīr Nemūne, and has expressed his interpretive foundations in confronting the modern empirical sciences, and in the interpretation of verses related to this topic he has tried to combine between the concepts of verses and scientific propositions. In this study, an attempt will be made to describe and analyze his foundations in confronting new experimental sciences. It is aimed to defend this hypothesis that, firstly, due to the difference in the basics of the language of science and the language of revelation, matching them together as Makaram has done is questionable; Secondly, considering the impact of metaphysical issues on science, it is possible to uncover the reality of this fundamental conflict; A conflict that common sense and logic are incapable of solving. از مهم‌‌ترین مباحث در کلام اسلامی در سده‌‌های اخیر رابطۀ علم و دین است. این بحث در حالی وارد جهان اسلام شد که مدت‌‌ها پیش‌‌تر متکلمان مسیحی در غرب نتوانسته بودند پاسخ‌‌های درخوری به پرسش‌‌های غامض مطرح‌شده در این حوزه بدهند. متکلمان مسلمان در سده‌‌های اخیر هریک بر اساس مبانی‌ مختلف رویکرد‌های متفاوتی دربارۀ آن اتخاذ کردند. این بحث به دیگر حوزه‌‌های معارف اسلامی نیز کشیده شد و خاصه تفاسیر قرآن کریم را متأثر کرد. از میان مفسران مسلمان معاصر، مکارم شیرازی نیز در کتاب‌‌های مختلف خود از جمله تفسیر نمونه به همین بحث توجه کرده‌، مبانی تفسیری خود در رویارویی با علوم تجربی جدید بیان داشته، و در تفسیر آیات مرتبط با این موضوع سعی در جمع مفاهیم آیات و علوم تجربی نموده است. در این مطالعه کوشش خواهد شد مبانی وی در رویارویی با علوم تجربی جدید توصیف و تحلیل شود. بنا ست از این فرضیه دفاع شود که اولاً با توجه به تفاوت مبانی زبان علم و زبان دین اصل تطبیق این دو با هم، چنان‌که مکارم نموده، محل اشکال است؛ ثانیاً، می‌توان با توجه به تأثیر مسائل متافیزیکی بر علم از واقعی بودن این تعارض مبنایی پرده برداشت؛ تعارضی که جمع عرفی و منطقی هم از حل آن ناتوان است.

https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168621_4689e1fb96a1d00625120f62c1ffb4bd.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 3 2 2023 02 20 Miracles of Prophets in Tafsir al-Manar: Review and Criticism معجزات پیامبران در تفسیر المنار: بررسی و نقد 265 284 168622 FA ساره تنافرد دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. 0000-0002-1302-1404 علی اکبر کلانتری دانشیار علوم قرآن و حدیث، دانشگاه شیراز، شیراز، ایران. 0000-0002-7774-3617 Journal Article 2022 11 30 The authors of Tafsir al-Manar are of the opinion that taking verses based on their apparent meaning will be correct only if that meaning is not intellectually impossible. Therefore, when dealing with the verses containing the miracles of the prophets and especially the cases related to the resurrection of the dead, which generally include extraordinary works, they interpret the verses in such a way that it can be said that nothing but denying the occurrence of miracles follows. In this study, while criticizing his opinions and by rejecting the claim that the people of Jesus did not request to see a miracle, as well as adding other evidences, we intend to show that based on the Holy Qurʾān, the miracles of Jesus could not have been just a challenge and must have actually happened. Also, in verse 259 of Sūra al-Baqara, which is likely to be related to Prophet ʿUzayr, we will criticize the interpretation of the two words Labth and ʿIẓām in the Shiʿa interpretations, and we will criticize the opinions reflected in this regard in al-Manar and also the opinions reflected in some Shiʿa interpretations. These commentators have considered the way of the dead to come back to life in verse 259 of Sura al-Baqara sometimes similar to what happened to the companions of the cave, and sometimes it means a real death for them. In this study, we are going to defend the opinion that based on the Qurʾān, both opinions have the same probability of occurrence, and therefore the debate will be fruitless; Because in any case, God's purpose in showing how to revive the dead to the mentioned person has been fulfilled in the revival of his vehicle. مؤلفان تفسیر المنار بر این عقیده‌اند که حمل آیات بر معنای ظاهری‌شان تنها در صورتی صحیح خواهد بود که آن معنا از لحاظ عقلی محال نباشد. ازهمین‌رو در برخورد با آیات حاوی معجزات پیامبران و بالاخص موارد مربوط به زنده شدن مردگان، که عموماً کار‌هایی خارق‌العاده‌ را در برگرفته‌اند، به گونه‌ای به تفسیر آیات می‌پردازند که می‌توان گفت نتیجه‌ای جز انکار وقوع معجزات به دنبال ندارد. در این مطالعه ضمن نقد آراء ایشان و با رد ادعای عدم‌درخواست رؤیت معجزه توسط قوم عیسی و نیز افزودن ادله‌ای دیگر بنا داریم نشان دهیم که برپایۀ قرآن کریم معجزات عیسی (ع) نمی‌توانسته است صِرفِ تحدی باشد و حتماً وقوع بالفعل داشته است. هم‌چنین در آیۀ 259 سورۀ بقره که محتمل است مربوط به عُزَیر نبی (ع) باشد، با نقد تفسیر دو واژۀ لَبْث و عِظام در تفاسیر شیعه به نقد آراء بازتابیده در این‌باره در تفسیر المنار و هم‌چنین آراء بازتابیده در برخی تفاسیر شیعی خواهیم پرداخت. توضیح این‌که این مفسران نحوۀ زنده شدن مردگان در آیۀ 259 سورۀ بقره را گاه شبیه واقعۀ روی‌داده برای اصحاب کهف، و گاه به معنای وقوع مرگ حقیقی برای ایشان انگاشته‌اند. بنا ست در این مطالعه از این رأی دفاع کنیم که برپایۀ قرآن هر دو رأی از احتمال وقوع یک‌سانی برخوردار اند و ازاین‌رو بحث فاقد ثمرۀ عملی خواهد بود؛ زیرا درهرحال مراد خدا در نشان دادن چگونگی زنده کردن مردگان به شخص مذکور در زنده شدن مَرکَبِ او محقق گشته است.

https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168622_4b6291c280039eefb1bb0bb9c443e0bb.pdf

دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 3 2 2023 02 20 Criticisms of Javādī Āmolī in Āya al-Wilāya on Al-Fakhr Al-Rāzī: A Methodological Analysis نقد‌های تسنیم در آیۀ ولایت بر مفاتیح الغیب: تحلیل روش‌شناختی 285 300 168612 FA حمید محمدی دانشجوی دکتری، علوم قرآن و حدیث، دانشگاه میبد، میبد، ایران . 0000-0002-8255-436X احمد زارع زردینی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه میبد، میبد، ایران. 0000-0003-1859-8867 Journal Article 2023 02 10 Tasnīm written by Javādī Āmolī is considered one of the ijtihādī interpretations of the Qurʾān. Javādī Amolī in this work, following his teacher Sayyid Muḥammad Ḥusayn Ṭabāṭabāyī, he often used the method of Tafsīr al-Qurʾān bil-Qurʾān. Al-Fakhr al-Rāzī's interpretation, Mafātīḥ al-Ghayb is also one of the famous interpretations of the Qurʾān among Sunnī Muslims. These two interpretations are based on two different intellectual and theological systems. However, in different places of Tasnīm, we see different confrontations between Javādī Āmolī and al-Fakhr al-Rāzī's opinions. Among these cases is al-Fakhr al-Rāzī's opinion in the interpretation of Āya al-Wilāya, which is extensively criticized in Tasnīm. In this study, we want to methodologically examine Tasnīm's criticisms about al-Fakhr al-Rāzī's interpretation of Aya al-Wilāya. It is aimed to defend the hypothesis that Javādi Āmolī's main methods of criticizing al-Fakhr al-Rāzī's interpretive opinions are based on the rules of understanding the text. تفسیر تسنیم نوشتۀ جوادی آملی ازجملۀ تفاسیر اجتهادی قرآن محسوب می شود و جوادی آملی در این اثر به پیروی از استاد خود سیدمحمدحسین طباطبایی اغلب از روش تفسیر قرآن با قرآن بهره گرفته است. تفسیر مفاتیح الغیب فخررازی هم جزء تفاسیر مشهور قرآن در میان اهل‌سنت است. این دو تفسیر برپایۀ دو نظام متفاوت فکری سامان یافته‌اند. بااین‌حال در جا‌های مختلف تسنیم شاهد رویارویی‌‌‌های مختلف جوادی آملی با آراء فخررازی هستیم. ازجملۀ این موارد نظر فخررازی در تفسیر آیۀ ولایت است که به طور مبسوط در تفسیر تسنیم نقد می‌شود. در این مطالعه می‌خواهیم نقد‌‌های مؤلف تسنیم دربارۀ تفسیر فخررازی از آیۀ ولایت را بررسی روش‌شناختی کنیم. بنا ست از این فرضیه دفاع شود که عمده‌‌ترین شیوه‌های جوادی آملی در مقام نقد آراء تفسیری فخررازی بر پایۀ قواعد فهم متن استوار است.

https://naghdeara.quran.ac.ir/article_168612_e2c0422578c4297598d88e0462f9351a.pdf