دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 6 2 2026 02 20 Rhetorical Subtleties of Ellipsis in Sūrat al-Jinn: Between Syntactic Reconstruction and a Meaning Based Reading ظرافت‌های بلاغی حذف در سورۀ جن و بازتاب آن در فهم مفسران 207 230 245242 10.22034/naghdeara.2026.564662.1369 FA فاطمه جمشیدی دانش‌جوی دکتری گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. 0009-0007-9073-5965 فرزاد دهقانی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه حکیم سبزواری، سبزوار، ایران. 0000-0001-9391-2727 نفیسه نوید استادیار گروه علوم قرآن و حدیث، واحد تهران شمال، دانشگاه آزاد اسلامی، تهران، ایران. Journal Article 2025 12 12 This article examines ellipsis (ḥadhf) in Sūrat al-Jinn as a rhetorical device and as a source of interpretive divergence among Muslim exegetes. Adopting a descriptive‑analytical method and accepting the Qurʾān’s linguistic inimitability (iʿjāz bayānī) as a theological premise (rooted in classical Islamic and Shiʿi hermeneutics), the study identifies instances of ellipsis involving the object, verb, genitive construct, subject of a nominal sentence, and the pronoun of affair. Findings reveal two competing paradigms: a “syntactic‑rhetorical” approach that reconstructs omitted elements (taqdīr) to uncover layered meanings, exemplified by Zamakhsharī and Ṭabāṭabāʾī; and a “meaning‑based reading” that accepts surface meaning as sufficient for ethical‑catechetical purposes, represented by Ḥusaynī Hamadānī and Mughnīyah. Cases analysed include Q 72:12 (ellipsis of a verb with “harabā”), Q 72:16 (ellipsis of “qul ūḥiya ilayya” via iḥtibāk), Q 72:11 (ellipsis of the genitive construct), and Q 72:13, 72:24, 72:26 (ellipsis of the subject of a nominal sentence). The study concludes that ellipsis in the Qurʾān is not a grammatical defect but a purposeful rhetorical strategy that generates legitimate interpretive pluralism, challenging commentators to balance structural analysis with ethical readability. <span dir="RTL" lang="AR-SA">سورۀ جن از سوره‌های مکی قرآن است که به ایمان آوردن گروهی از جنیان، پذیرش معارف دینی، تأکید بر توحید و معاد، و محدودیت آگاهی از غیب می‌پردازد. یکی از ویژگی‌های برجستۀ این سوره، کاربرد ایجاز حذف، یعنی حذف بخشی از جمله به قرینۀ لفظی یا معنوی برای فشردگی و تأکید، در ساختار نحوی آیات است. این پژوهش با روش توصیفی‌ـ‌تحلیلی و با هدف شناسایی مصادیق حذف در سورۀ جن و تبیین تأثیر آن بر اختلاف یا تنوع آراء مفسران انجام شده است. ضرورت مطالعه در آن است که بررسی موارد حذف، هم جایگاه این صنعت بلاغی را در فهم قرآن روشن می‌سازد و هم منشأ پاره‌ای از اختلافات تفسیری را آشکار می‌کند. یافته‌ها نشان می‌دهد در سورۀ جن، حذف در عناصری چون مفعول، فعل، مضاف، ضمیرِ شأن و مبتدا رخ داده است. در برابر این حذف‌ها، دو روی‌کرد تفسیری شکل گرفته: نخست، رویکرد نحوی‌ـ‌بلاغی که حذف را متعمدانه و نشانه‌ای از اعجاز بیانی قرآن می‌داند و برای آن تقدیر نحوی قائل می‌شود و این‌گونه برای بازسازی جزو حذف‌شده می‌کوشد؛ دوم، روی‌کرد تفسیری‌ـ‌معنایی که حذف را طبیعی و بی‌نیاز از تقدیر تلقی می‌کند و بر پیام‌های اخلاقی و تربیتی آیات تمرکز دارد. فرضیۀ این مطالعه آن است که حذف در سورۀ جن نه‌تنها ابزاری بلاغی برای ایجاز و فصاحت، بل‌که بستری برای تنوع روش‌های تفسیری و گشودن افق‌های نو در فهم قرآن است.</span> https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245242_7c64d19bb611dd0d0ffbf579bbf974c5.pdf