دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 6 2 2026 02 20 The Human Image of the Prophet Muḥammad: An Anthropological Reading of Meccan Verses بازخوانی سیمای انسانی پیامبر(ص) در آیات مکی: دلالت‌های کلامی بشریت نبوی در قرآن 231 260 245232 10.22034/naghdeara.2026.556352.1361 FA سیده فاطمه بهبهانی زاده دانشجوی دکتری علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهراء(س)، تهران، ایران. 0009-0002-1243-6381 فتحیه فتاحی زاده استاد گروه علوم قرآن و حدیث، دانشکده الهیات، دانشگاه الزهراء(س)، تهران، ایران. 0000-0003-1633-0955 Journal Article 2025 12 30 This study offers a systematic reading of the human dimensions of the Prophet Muḥammad as depicted in the Meccan verses of the <span class="a">Qurʾān</span>. Employing the method of interrogative thematic interpretation (al-tafsīr al-istinṭāqī al-mawḍūʿī) developed by Muḥammad Bāqir al-Ṣadr, the authors—writing from within the framework of Shīʿī theological principles—analyse four existential domains. First, the physical dimension: the Prophet’s bodily needs, fatigue, and vulnerability are presented not as deficiencies but as the very locus of revelatory experience. Second, the affective dimension: Sūrat al-Ḍuḥā and Sūrat al-Sharḥ are interpreted as divine interventions that address the Prophet’s emotional distress, transforming vulnerability into resilience. Third, the cognitive-epistemic dimension: the gradual revelation of the <span class="a">Qurʾān</span> is shown to be a pedagogical method that strengthens the Prophet’s heart through active engagement, while clear boundaries are placed on his knowledge of the Unseen (ghayb). Fourth, the practical dimension: the Prophet possesses no autonomous power to compel belief or alter the natural order; his role is limited to warning and heralding. The study concludes that the Meccan verses deliberately present a balanced image of the Prophet as a complete human being (insān kāmil) who experiences all inherent creaturely limitations. This reading corrects both exaggerated (ghuluww) and reductionist accounts of prophecy, while affirming that divine revelation enters the world precisely through concrete human embodiment. مطالعۀ حاضر به بازخوانی سیمای بشری پیامبر (ص) در نخستین آیات وحی قرآنی پرداخته است. مسئله اصلی تحقیق آن است که آیات مکی چگونه سیما و مسیر پیامبر (ص) را ترسیم می‌کند و این تصویر تا چه اندازه با محدودیت‌های بشری او گره خورده است. در این راستا، چهار ساحت بنیادین مورد تحلیل قرار گرفته است: نخست، ساحت جسمانی که بر اقتضائات طبیعی وجود پیامبر دلالت دارد؛ دوم، ساحت عاطفی و هیجانی که تجارب انسانی چون اندوه، بیم، خرسندی و امید را در شخصیت نبوی بازتاب می‌دهد؛ سوم، ساحت معرفتی ـ ادراکی که محدودیت‌های شناختی و چهارم، ساحت عملی که محدودیت پیامبر (ص) در تصرف مستقل در جهان را یادآور می‌شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که تصویر انسانی آیات مکی، پیامبر را نه به مثابه موجودی غیرانسانی و ماورایی، بل‌که به عنوان انسانی کامل در بستر زیست انسانی معرفی می‌کند؛ انسانی که در عین تجربه محدودیت‌های بشری، حامل و مفسر پیام الهی است. این بازخوانی افزون‌بر نقد و فاصله‌گذاری با روی‌کردهای غلوآمیز در باب نبوت، امکان بازاندیشی در نسبت انسان و وحی و نیز طرح مباحث نوین در مسائل دینی معاصر را فراهم می‌سازد. بدین‌ترتیب، پژوهش حاضر، بر ضرورت توجه به بعد بشری پیامبر در فهم پیام وحیانی تأکید کرده و آن را مدخلی برای بازخوانی انتقادی و معاصر الهیات نبوی معرفی می‌کند. https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245232_2f3caa9a707fad426b0724c4d9e70d61.pdf