دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 6 2 2026 02 20 Al-Aḥruf al-Sabʿa in 3rd Century AH: Theological Controversies from Textual Description to Dialectical Argument چالش‌‌های اصحاب حدیث با گفتمان خلق قرآن: بازشناسی تفاسیر سبعة احرف در سدۀ 3ق 173 206 245228 10.22034/naghdeara.2026.547248.1344 FA معصومه قنبرپور استادیار گروه علوم قرآن، دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، خوی، ایران. 0000-0003-4064-9640 Journal Article 2025 09 17 This study reexamines the ḥadīth “the Qurʾān was revealed upon seven aḥruf” (al-aḥruf al-sabʿa) by returning it to its original theological context in 3rd/9th century debates on the nature of divine speech. Against traditional readings that treat the ḥadīth either as a literal description of revelation (leading to an exegetical enigma) or as evidence for textual instability (as argued by some Western scholars), this article demonstrates that it functioned primarily as a dialectical tool in the controversy between the Muʿtazila and the Ahl al-Ḥadīth over the createdness or eternality of the Qurʾān. The Muʿtazila interpreted ḥarf as letters and sounds, using the plurality of readings to prove that the Qurʾān is created (makhluq). In response, the Ahl al-Ḥadīth, led by Aḥmad ibn Ḥanbal, interpreted ḥarf as permissible dialectal variants or modes of recitation that all point to a single, eternal divine meaning (kalām nafsī). By analyzing early lexicons, ḥadīth collections, and theological works, the study shows that the concept of “seven aḥruf” was neither a descriptive report on the mode of revelation nor a concession for ease of recitation alone, but a theological justification for multiple readings within the framework of an uncreated Qurʾān. This historical theological reading resolves the traditional exegetical puzzle and challenges both pre-modern harmonizations and modern critical claims of textual inconsistency. The article proceeds from within Islamic theological premises, engaging primarily with Sunnī kalām. موضوع مطالعۀ کنونی‘ تحلیل و بررسیِ فهم‌‌های مختلف از احادیث سبعة احرف در بسترِ تاریخیِ سدۀ 3ق است که دوره‌ای بنیادین در شکل‌گیری نظام‌‌های تفسیری و کلامی اسلام شناخته می‌شود. فرضیۀ مطالعۀ کنونی آن است که این احادیث در فضای مجادلات کلامی میان معتزله و اصحاب حدیث ترویج یافته، و هر گروه تفسیر متمایزی از آن ارائه کرده است. معتزله از این روایات برای تأکید بر امکان خوانش‌‌های لفظیِ متعدد و اثباتِ حدوث قرآن بهره بردند؛ افزون‌براین، با اتکاء به تحلیل‌‌های بلاغی‘ تعددِ لایه‌‌های معنایی قرآن را تبیین کردند و آن را از لوازمِ ماهیّتِ الهی متن دانستند. در مقابل، اصحاب حدیث این روایات را بیش‌تر پاسخی به نظریه‌پردازی‌‌های متکلمانۀ گفتمانِ خلق قرآن انگاشتند و با استناد به احادیث سبعة احرف‘ جوازِ تعددِ قرائات لفظی را بازنمودند، از ازلیّت قرآن حمایت کردند، و تعدد قرائات را نشانۀ تأکید شارع بر تسهیل قرائت و اُنسِ عامّه با قرآن شناساندند. مطالعۀ کنونی با روش تاریخی‌ـ‌تحلیلی، درک‌های پیش‌برندگانِ این دو جریان از مفهوم سبعة احرف را بازسازی می‌کند و پی‌آمد‌های کلامی هر یک را بازمی‌کاود. https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245228_3049a46d23d3fae22baba085668e1a66.pdf