دانشگاه علوم و معارف قرآن کریم، دانشکده علوم قرآنی مشهد، ایران پژوهش نامه نقد آراء تفسیری 2783-5308 6 2 2026 02 20 Discursive Space and Semantic Autonomy: A Theological Reading of Q. 2:189 from a Muslim Perspective بازسازی بافت معنایی با نظریۀ فضای سخن: مطالعۀ موردی «وَلَکنَّ الْبِرَّ مَنِ اتَّقَی» (بقره/ ۱۸۹) 57 84 245225 10.22034/naghdeara.2025.531801.1316 FA زینب آقاگلی زاده دانش آموخته دکتری علوم قرآن و حدیث، مدرس دروس معارف اسلامی در دانشگاه علوم‌پزشکی تربت حیدریه، تربت حیدریه، ایران. 0009-0001-4314-5694 فاطمه آگهی استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه کوثر بجنورد، بجنورد، ایران. 0009-0007-3164-1993 Journal Article 2025 06 30 This study addresses the hermeneutical challenge posed by the apparent discontinuity between the Qur’anic text and extra-textual reports on the occasions of revelation (<span class="Char">asbāb al-nuzūl</span>). It introduces and applies a novel text-centric framework, the “Speech Space” theory, to reconcile this tension while preserving the text’s semantic autonomy. The theory posits that the Qur’anic text itself contains sufficient internal clues—derived from discourse analysis, rhetorical structure, and lexical patterns—to reconstruct the general intellectual and social atmosphere in which a verse was revealed. This framework is tested through a detailed case analysis of Q. 2:189, a verse often cited for its exegetical difficulty. Moving beyond traditional interpretations that treat the verse’s second clause as parenthetical or metaphorical, the study demonstrates that by situating Q. 2:189 within a broader discourse unit beginning at Q. 2:177, the verse’s internal coherence is revealed. The shared corrective structure of both verses points to a unified “Speech Space” polemicizing against a superficial, ritualistic understanding of piety (<span class="Char">birr</span>). Consequently, the external <span class="Char">asbāb al-nuzūl</span> reports are subordinated to the text’s independent semantic framework, serving to clarify historical details rather than determine meaning. The article concludes that the “Speech Space” theory offers a robust, text-centric exegetical method. The author’s argument is developed from the perspective of Islamic theological premises regarding the <span class="a">Qurʾān</span>’s divine origin and inherent coherence. تعامل میان سیاق به مثابۀ قرینه‌ای درون‌متنی و روایاتِ سبب نزول به مثابۀ قرینه‌ای برون‌متنی همواره یکی از چالش‌های بنیادین در تفسیر قرآن بوده است. روی‌کردهای تفسیری رایج در رویارویی با آیاتی که دچارِ گسستِ ظاهری اند اغلب با وابستگی به قرائن بیرونی به نادیده گرفتنِ انسجامِ متن انجامیده‌اند. این مطالعه با طرح این پرسش که چه‌گونه می‌توان به فهمی منسجم و متن‌محور از این آیات دست یافت به معرفی و کاربست یک چارچوبِ روش‌شناختیِ جدید با عنوانِ فضای سخن می‌پردازد. روشِ پیش‌نهادیِ مؤلف‘ مبتنی بر تحلیل دلالت‌های التزامی نشئت‌گرفته از سیاق، و به‌دنبالِ بازسازیِ بسترِ کلیِ نزول از درونِ خودِ متن قرآنی است. در مطالعۀ کنونی با پیاده‌سازیِ این روش روی آیۀ 189 سورۀ بقره نخست از این دفاع می‌شود که با تحلیل سیاق می‌توان فضای سخن حاکم بر آیه را تشخیص داد. فرضیۀ مطالعه آن است که فضای سخنِ حاکم بر آیه وجود یک تصور سطحی و آیینی از نیکی (بِرّ) در میان مخاطبان بوده است. هدف آن است که دریافته شود چه‌گونه آیۀ 189 به‌مثابۀ یک پاسخِ اصلاحی به این فضا به بازتعریف مفهوم بِرّ و ارجاع آن به حقیقتِ تقوا می‌پردازد. این چارچوب تفسیری، ضمن آشکار ساختنِ انسجام درونیِ آیه، رابطه‌ای روشمند میان متن و روایت برقرار می‌سازد؛ رابطه‌ای که در آن متنِ قرآن به‌مثابۀ مرجعِ اصلیِ داوری در فهمِ متن عمل می‌کند و روایاتِ معتبرِ سببِ نزول نقش مُبیِّن و مُکَمِّل را برای تبیین جزئیات و مصادیق تاریخی ایفاء می‌کنند. با این روی‌کرد، ضمنِ حفظِ اعتبارِ قرائنِ بیرونی، حاکمیّتِ استقلالِ دِلالیِ متن هم تثبیت می‌شود. https://naghdeara.quran.ac.ir/article_245225_14aaac8ce4416891bf595ba18f9969a2.pdf