اسلوب تفسیری محمد متولی شعراوی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشجوی دکتری مدرسی معارف اسلامی، دانشکدۀ الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

2 عضو هیأت علمی استادیار دانشکدۀ الهیات و ادیان دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.

چکیده

روش‌شناسی کتب تفسیری به بررسی فرآیندها و فرآورده‌های تفسیری اطلاق می‌شود و گونه‌ای پراهمیت از مطالعات تفسیری به‌شمار می‌آید. اندیشۀ سامان‌یافتۀ مفسران دربردارندۀ سلسله‌ای از روش‌ها و گرایش‌ها برای دستیابی به مدلول آیات و مراد الهی است. در مطالعۀ حاضر به شیوۀ تحلیلی ـ توصیفی اسلوب تفسیری شعراوی بررسی می‌شود. تفسیر شعراوی یکی از تفسیرهای قرآنی معاصر است که با رویکردی اجتماعی از غالب ظرفیت‌های واکاوی متن الهی بهره می‌جوید. محمد متولی شَعراوی ابتدا تلاش کرده است که هر آیه را با آیۀ متناسب دیگر از نظر معنا و لغت تفسیر کند و سپس از احادیث نبوی استمداد جسته است. ازاین‌رو، روش وی در تفسیر آیات هم ابتدا بر اساس خود قرآن و سنت نبوی است. وی افزون بر بهره‌گیری از منابع دینی، به زبان و ادبیات عرب و هم‌چنین داده‌های تاریخی التفات قابل‌توجهی داشته است. بر اساس یافته‌های این مطالعه، تفسیر شعراوی با شرح و تبیین مفاهیم ظاهری کلام و تدقیق در مضامین قرآنی متناسب با دوران معاصر، رشد اخلاقی و تربیتی جامعه و پاسخ‌گویی به ابهامات تفسیری مخاطبان را هدف گرفته، و بر اساس باور به کفایت قرآن برای هدایت‌گری انسان در زندگی فردی و اجتماعی پدید آمده است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Al-Shaʿrāwīʿs Style of Interpreting the Quran

نویسندگان [English]

  • Seyyede Zeynab Ḥoseynī 1
  • marzieh mohases 2
1 PHD student in Teaching Islamic Theology, Faqulty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
2 Faculty member and associate professor in Qurʾān and Ḥadīth Studies, Faqulty of Theology and Religions, Shahid Beheshti University, Tehran, Iran.
چکیده [English]

The methodology of interpretive books refers to the study of interpretive processes and products and is an important type of interpretive studies. The organized thought of the commentators to achieve the meaning of the divine verses and intentions includes a series of methods and tendencies. Shaʿārāwī interpretive style in this research is examined in an analytical-descriptive manner. Poetic interpretation is one of the contemporary Quranic interpretations that has used most of the analytical capacities of the divine text with a social approach. Mohammad Metwalī Shaʿārāwī first tried to interpret each verse with another appropriate verse in terms of meaning and vocabulary, and then sought help from the prophetic hadiths. Hence, his enlightening method of interpretation is based on the verses and the Prophetic tradition. In addition to using credible sources, he has paid considerable attention to the treasures of literature for a deeper understanding as well as useful historical information. Based on the findings of this study, poetic interpretation by explaining the apparent concepts of theology and refining the Quranic themes appropriate to the contemporary era, the moral and educational growth of society and responding to the interpretive ambiguities of the audience and the sufficiency of the Qurʿān to guide man in individual life and socially acknowledged.

کلیدواژه‌ها [English]

  • tafsir
  • Muhammad Metwalī Al-Shaʿārāwī
  • social tendency
  • interpretation of Ḳurʾān to Ḳurʾān
  • قرآن کریم، اصل عربی؛ نیز، ترجمۀ محمدمهدی فولادوند، تهران، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، 1418ق.
  • آلوسی، محمود بن عبدالله‏، روح المعانی‏، بیروت، دار الکتب العلمیه‏، 1415ق.
  • ابن‌حِبّان، محمد، الصحیح، بیروت، مؤسسة الرساله، 1414ق.
  • ابوهلال عسکری، حسن بن عبدالله، جمهرة الأمثال، بیروت، دارالجیل، 1988م.
  • باز، محمد، محاکمة الشعراوی: الشیخ الشعراوی ما له و ما علیه، قاهره، 1997م.
  • بخاری، محمد بن اسماعیل، الجامع الصحیح، دمشق، دار ابن‌کثیر، 1414ق.
  • بیومی، محمدرجب، محمدمتولی شعراوی، قاهره، دارالتراث الاسلامی، 1990م.
  • تندی، محمدامین ابراهیم، اضواء علی خواطر شعراوی، قاهره، مکتبة التراث.
  • خفاجی، محمد عبدالمنعم، «الشیخ شعراوی شاعراً»، الأهرام، شمارۀ 741، 1998م.
  • ذهبی، محمدحسین، التفسیر و المفسرون، بیروت، داراحیاء التراث العربی، 1976م.
  • رضایی‌اصفهانی، محمدعلی، منطق تفسیر قرآن، قم، جامعة المصطفی، 1395ش.
  • زعفرانی‌زاده، سعید، «شعراوی، محمد متولی»، دانشنامۀ جهان اسلام، جلد 27،‌ تهران، بنیاد دائرةالمعارف اسلامی، 1398ش.
  • سیوطی، عبدالرحمان بن ابی‏بکر، الدر المنثور، قم، کتابخانۀ مرعشی، 1404ق.
  • شعراوی، محمدمتولی، التفسیر، بیروت، اخبار الیوم‏، 1991م.
  • محمدصالح، عبدالقادر، التفسیر و المفسرون فی العصر الحدیث، مشهد، دانشگاه علوم اسلامی رضوی، 2003م.
  • مسلم بن حجاج، الصحیح، بیروت، دار إحیاء التراث العربی.
  • نسائی، احمد بن شعیب، السنن، حلب، مکتب المطبوعات الإسلامیه، 1406ق.