روند تاریخی فهم مفسران از آیۀ 34 سورۀ نساء

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف اسلامی، دانشگاه بیرجند، بیرجند،‌ایران.

چکیده

برخی آیات قرآن کریم در بعضی دوره‌های تاریخی مورد توجه خاص مفسران قرار گرفته، یا نگاه مفسران به آن‌ها در طول تاریخ دچار تحولاتی شده است. از جملۀ این آیات آیۀ 34 سورۀ نساء است که به بحث قَوّام بودن مردان بر زنان می‌پردازد. با توجه به مطرح شدن بحث‌های حقوق زنان هم‌چون گفتمانی جدید در دوران معاصر، پی‌گیری آراء تفسیری دربارۀ این آیه از سده‌های متقدم تا کنون می‌تواند نشان‌دهندۀ روند تغییرات نگاه مفسران در تفسیر این آیه و تأثیر تحولات اجتماعی و گفتمان جدید بر تفسیر قرآن باشد. در این مطالعه با استفاده از تحلیل تطبیقی ـ تاریخی، بخش نخست این آیه را بررسی خواهیم کرد. بنا داریم نشان دهیم که مفسران معاصر در حرکتی برخلاف مسیر متقدمان در تفسیر آیه، سبب‌نزول یادشده برای آیه را نقد، قوّامیت را محدود، دامنۀ برتری‌های مردان بر زنان را مشخص، و متقابلاُ حتی برخی برتری‌های زنان بر مردان را نیز در مقام تعدیل بحث مطرح کرده‌اند. چنآن‌که خواهیم دید، حجم تفسیر ارائه‌شده توسط معاصران از این آیه بسیار بیش‌تر از متقدمان است؛ امری که نشان می‌دهد تمرکز آن‌ها بر این آیه و تلاش‌شان برای پاسخ به برخی سؤالات، با توجه به گفتمان دورۀ معاصر دربارۀ زنان است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Understanding Quran 4: 34 - The Historical Process

نویسنده [English]

  • Mostafa Foroutan Tanha
Associate professor in IslamicTheology, Birjand University, Birjand, Iran
چکیده [English]

Some of the verses of the Qurʿān have drawn the attention of the exegetes of the Qurʿān during the time, or the exegetes look at them have changed through the history. One of these verses is the verse 34 of surah an-Nisa, which deals with the “Ghavvamiat” of the men over the women. Considering the movements, which aim at the equality of the womenʿs rights with that of the men as a new discourse of the contemporary period, we can explain the Changes in the interpretations provided for this verse and the impact of social changes and new discourse on the interpretation of the Ḳurʾān. Using comparative - historical analysis, this paper examines the initial part of the verse and finally concluded that contemporary commentators, contrary to early ones, have been criticized the cause of revelation of this verse, and pointed out the limits of the “Ghavvamiat” and limits of menʿs advantages over women, and even some of the advantages of women on men. also, the volume of interpretation proposed by contemporaries is much more than early ones and indicates their efforts to answer some questions and focus on this verse regarding the discourse of contemporary period about women.

کلیدواژه‌ها [English]

  • History of Tafsir
  • verse 34 of Surah an-Nisaʾ
  • Family
  • womanʿs rights
  • the impact of discourse on Qurʿānʿs interpretation
  • قرآن کریم، اصل عربی؛ نیز، ترجمۀ فارسی محمدمهدی فولادوند، تهران، دفتر مطالعات تاریخ و معارف اسلامی، 1418ق.
  • ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض‌الجنان، مشهد، بنیاد پژوهشهای اسلامی، 1408ق.
  • ابوحیان اندلسی، محمد بن یوسف، البحر المحیط، بیروت، دارالفکر، 1420ق.
  • امین، نصرت بیگم، مخزن‌العرفان، تهران، نهضت زنان مسلمان، 1361ش.
  • آلوسی، محمود، روح المعانی، بیروت، دارالکتب العلمیه، 1415ق.
  • بیضاوی، عبدالله بن عمر، انوار التنزیل، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1418ق.
  • پاکتچی، احمد، تاریخ تفسیر، به کوشش محمد عترت‌دوست، تهران، انجمن علمی دانشجویی الهیات دانشگاه امام صادق (ع)، 1387ش.
  • ثعالبی، عبدالرحمن بن محمد، التفسیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1418ق.
  • زمخشری، محمود بن عمر، الکشاف، بیروت، دارالکتاب العربی، 1407ق.
  • سمرقندی، نصر بن محمد، بحرالعلوم، بیروت، دارالفکر، 1416ق.
  • شریف لاهیجی، محمد بن علی، تفسیر، تهران، دفتر نشر داد، 1373ش.
  • صادقی تهرانی، محمد، الفرقان، قم، فرهنگ اسلامی، 1365ش.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان، قم، جامعۀ مدرسین، 1417ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان، تهران، ناصر خسرو، 1372ش.
  • طبری، محمد بن جریر، جامع البیان، بیروت، دارالمعرفه، 1412ق.
  • فخر رازی، محمد بن عمر، التفسیر الکبیر، بیروت، دار احیاء التراث العربی، 1420ق.
  • فضل‌الله، محمدحسین، من وحی القرآن، بیروت، دارالملاک، 1419ق.
  • قطب، سید، فی ظلال القرآن، بیروت/ قاهره، دارالشروق، 1412ق.
  • کاشانی، فتح‌الله، منهج الصادقین، تهران، علمی، 1336ش.
  • مدرسی، محمدتقی، من هدی القرآن، تهران، دار محبی‌الحسین، 1419ق.
  • معموری، علی و خوش‌سخن مظفر، زهرا، «بررسی سیر تطور فهم آیۀ 34 سورۀ نساء»، تحقیقات علوم قرآن و حدیث، سال نهم، شمارۀ دوم، تابستان ، 1391ش.
  • مغنیه، محمدجواد، الکاشف، تهران، اسلامیه، 1424ق.