انواع روایات تأویلی سورۀ آل‌عمران دربارۀ حضرت علی (ع)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه معارف اسلامی، دانشکدۀ حقوق و الهیات، دانشگاه شهید باهنر، کرمان، ایران.

چکیده

یکی از آموزه‌های اهل‌بیت (ع) در بیان معارف قرآن کریم، گشودن دریچه‌ای نو و هماهنگ با زمان به نام تأویل است. آیات قرآن افزون بر آن‌چه از ظاهر آن‌ها استفاده می‌شود، دارای تأویل اند و بهترین راه دست یافتن به تأویل قرآن از طریق اهل‌بیت (ع) است؛ زیرا طبق حدیث ثقلین، اهل‌بیت (ع) به عنوان عِدل قرآن به‌شمار می‌روند. در بسیاری از روایات اهل‌بیت (ع) به تأویل آیات قرآن پرداخته شده است. این مطالعه در پی یافتن پاسخ به این سؤال است که «در روایات تأویلی سورۀ آل‌عمران چه نوع تأویلاتی نسبت به امام علی (ع) صورت پذیرفته است؟». در این راستا، بر اساس معنای اصطلاحی تأویل قرآن در آیات و روایات، روایات تأویلی مرتبط با امام علی (ع) از بین روایات تفسیری سورۀ آل‌عمران استخراج، و با کاربست روش توصیفی ـ تحلیلی مشخص شد که پنج نوع تأویل در این روایات دربارۀ آن حضرت (ع) وجود دارد که عبارت اند از: معنای باطنی آیه، مصداق باطنی آیه، مصداق اتمّ اطلاق یا عموم آیه، تحقق مفاد آیه و معنای آیه متشابه.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Taʿwīl Narrations about Imam ʿAli (as) In Surah Āl ʿImran

نویسنده [English]

  • Mohammad Hadi Qahhari Kermani
Assistant professor in Islamic Theology, Faculty of Islamic Theology and Law, Shahid Bahonar University, Kerman, Iran.
چکیده [English]

One of the teachings of the Ahl al-Bayt (as) in expressing the cognitions of the Holy Ḳurʾān is to open a new gate in harmony with Era called Taʿwīl. The verses of the Qurʿān, in addition to what is taken from their appearance, also have Taʿwīl. The best way to achieve the Taʿwīl of the Qurʿān is through the Ahl al-Bayt (as) because according to the Hadith of the Two Treasures (Al-Thaqalayn), the Ahl al-Bayt (as) are considered as the equivalent of the Qurʿān. In many narrations of Ahl al-Bayt (as), the interpretation of Ḳurʾānic verses has been mentioned. In the present study, the aim is to answer the question: "What kind of Taʿwīl have been made towards Imam ʿAli (as) in the Taʿwīl narrations of Surah Āl-Imran?" Based on the idiomatic meaning of Quranic interpretation in verses and narrations, Taʿwīl narrations related to Imam Ali (as) were extracted from the Taʿwīl narrations of Surah Al-Imran, and using the descriptive-analytical method, it was determined as follows: There are five types of Taʿwīl in these narrations about that Imam: the innate meaning of the verse, the innate of the verse, the complete meaning of the application or generality of the verse, the realization of the meanings of the verse and the meaning of the similar verse.
 

کلیدواژه‌ها [English]

  • Interpretation of the Qurʿān
  • types of interpretation of the Qurʿān
  • interpretive narration
  • ʿAlī b
  • Abī Ṭālib(as)
  • Surah Al-Imran
  • قرآن کریم.
  • آگاه، حمید، «تأویل قرآن در منظر اهل‌بیت (ع)»، پژوهش‌های قرآنی، شمارۀ ۵-۶، ۱۳۷۵ش.
  • ابن‌اثیر، مبارک بن محمد، النهایه، قم، اسماعیلیان، ۱۳۶۷ش.
  • ابن‌بابویه، محمد بن على‏، معانی الاخبار، قم، جامعۀ مدرسین، ۱۴۰۳ق.
  • ابن‌شهرآشوب، محمد بن على، ‏ مناقب آل ابی‌طالب، قم، علامه، ۱۳۷۹ق.
  • ا‌بن‌فارس، احمد، مقاییس اللغه، قم، سازمان تبلیغات اسلامی، ۱۴۱۰ق.
  • ابن‌منظور، محمد، لسان العرب، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۸ق.
  • ازهری، محمد بن احمد، تهذیب اللغه، بیروت، دارالکتاب العربی.
  • استرآبادى، على‏، تأویل الآیات الظاهره، به کوشش حسین استاولی، قم، جامعۀ مدرسین، ۱۴۰۹ق.
  • اسعدی، محمد و طیب‌حسینی، سیدمحمود، پژوهشی در محکم و متشابه، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه،۱۳۹۰ش.
  • جوهری، اسماعیل بن حماد، الصحاح، بیروت، دارالمعرفه، ۱۴۲۸ق.
  • خلیل بن احمد، العین، تهران، اسوه،۱۴۱۴ق.
  • ذوالفقاری، شهاب‌الدین، «بررسی مفهوم قرآنی تأویل و مقایسه آن با دیدگاه‌های برخی قرآن‌پژوهان معاصر»، حسنا، شمارۀ ۲۱، ۱۳۹۳ش.
  • راغب اصفهانی، حسین بن محمد، المفردات، قم، نشر کتاب، ۱۴۰۴ق.
  • حلّى، حسن بن سلیمان، مختصرالبصائر، قم، جامعۀ مدرسین‏، ۱۴۲۱ق.
  • سید رضی، محمد بن حسین‏، خصائص الائمه (ع)، مشهد، آستان قدس رضوى‏، ۱۴۰۶ق.
  • شاکر، محمدکاظم، روش‌های تأویل قرآن، قم، دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه، ۱۳۷۶ش.
  • ـــــــــــــــــــــــــ، مبانی و روش ‌های تفسیر، قم، مرکز جهانی علوم اسلامی، ۱۳۸۲ش.
  • ــــــــــــــــــــــــــ «تأویل»، دائرةالمعارف قرآن کریم، قم، پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، ۱۳۸۸ش.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان،بیروت، اعلمی‏، ۱۳۹۰ق.
  • علوی‌نژاد، سیدحیدر، «معناشناسی تأویل قرآن در منظر اهل‌بیت (ع)»، حسنا، شمارۀ ۲، ۱۳۸۲ش.
  • عیاشى، محمد بن مسعود، تفسیرالعیاشی‏، تهران‏، اسلامیه، ۱۳۸۰ق.
  • فرجاد، محمد، «معناشناسی تأویل در روایات»، پژوهش‌های قرآنی، شمارۀ ۳۷-۳۸، ۱۳۸۳ش.
  • فیروزآبادی، محمد بن یعقوب، بصائر ذوی التمییز، بیروت، المکتبة العلمیه.
  • فرات بن ابراهیم کوفی‏، التفسیر، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، ۱۴۱۰ق.
  • قمى، على بن ابراهیم‏، التفسیر‏، قم، دارالکتاب‏،۱۳۶۳ش.
  • قهاری کرمانی، محمدهادی، «ماهیت تأویل قرآن در آیات و روایات و بررسی دیدگاه‌های مشهور بر اساس آن»، پژوهشنامه تأویلات قرآنی، دورۀ دوم، شمارۀ سوم، ۱۳۹۸.
  • کلینى، محمد بن یعقوب‏، الکافی، قم، دارالحدیث، ۱۴۲۹ق.
  • معرفت، محمدهادی، علوم قرآنی، قم، انتشارات تمهید، ۱۳۸۸ش.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، اسلامیه، ۱۳۷۱ش.
  • نعمانی، محمد بن ابراهیم‏، الغیبه‏، تهران، نشر صدوق‏، ۱۳۹۷ق.